Sayıştay 6. Dairesi 789 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 25.02.2021

• Karar No: 789

• İlam No: 61

• Madde No: 3

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

SGK, gelir vergisi ve damga vergisi kesintisinin yapılmaması

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

A) Toplu sözleşme gereği işçilere ödenen izin, aile ve yemek yardımlarından SGK kesintilerinin yapılmadığı görülmüştür.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prime Esas Kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinde, “…

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.”

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.

…” denilmektedir.

01.09.2012 tarih ve 28398 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İşveren Uygulama Tebliği’nin “Kısmen Prime Tabi Tutulacak Kazançlar” başlıklı kısmında;

“7.7.1- Yemek Paraları (Yardımı)

Sigortalılara yemek parası adı altında yapılan ödemelerin, işyerinde veya müştemilatında işveren tarafından yemek verilmemesi şartıyla, fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için belirlenen günlük asgari ücretin % 6 sının, yemek verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak miktarı, prime esas kazançların tespitinde dikkate alınmayacak, dolayısıyla bu tutardan prim kesilmeyecektir.

Bu durumda, yemek parası adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar,

Brüt Günlük Asgari Ücret X % 6 X (Ay İçinde Fiilen Çalışılan Gün Sayısı) Yemek Parası Verilen Gün Sayısı = İstisna Tutarı,

Ödenen Yemek Parası – İstisna Tutarı = Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Yemek Parası,

formülü vasıtasıyla hesaplanacaktır.

Öte yandan, sigortalılara ay içinde yemek parası olarak nakit ödeme yapılmaksızın, çalıştıkları işyerinin dışında yemek üretimi yapan başka firma veya şahıslar tarafından (örneğin yemek kuponu karşılığında) gerek işyerinde, gerekse işyerinin dışında yemek verilmesi halinde, işverenlerce bu firma veya şahıslara fatura karşılığında yemek bedeli olarak ödenen fatura bedelleri prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.

…

7. 7. 3- Aile Zammı (Yardımı)

Sigortalılara aile zammı adı altında yapılacak ödemelerin, sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın, sigortalının eşinin Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Kurumdan gelir veyahut aylık almaması durumunda, 16 yaşından büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin %10'u oranındaki tutar aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

Bu durumda, aile zammı adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar;

Brüt Aylık Asgari Ücret X % 10 = İstisna Tutarı,

Ödenen Aile Zammı – İstisna Tutarı = Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Aile Zammı,

Formülü vasıtasıyla hesaplanacaktır.”

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca izin yardımının tamamı, yemek ve aile yardımının ise mevzuatta belirtilen istisna tutarı dışında kalan kısmı prime esas kazanca dahil edilmesi gerekmektedir.

… Belediyesi ile Hizmet-İş (Tüm Belediye ve Genel Hizmet İşleri Sendikası) arasında … tarihinde imzalanan Toplu İş Sözleşmesi’nin “Sosyal Yardım Ödemeleri” başlıklı 32 nci maddesinde, “B) YEMEK BEDELİ:

Toplu iş sözleşmesi kapsamında sendika üyesi işçilere, fiilen çalışılan günler için …TL/bürüt, yemek yardımı yapılır.

Sözleşmenin 2. yılında ise 01.03.2019 tarihinden itibaren bu miktar ücret zammı oranında arttırılarak ödenir.

C) AİLE VE ÇOCUK YARDIMI

Toplu iş sözleşmesi kapsamında sendika üyesi işçilere, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda öngörülen esas ve usullere göre aile ve çocuk yardımı ödenir.

F) İZİN YARDIMI

Sendika üyesi işçilere 22 günlük yevmiye tutarındaki izin yardımı 12’ye bölünerek her ay ödenir.” düzenlemesi bulunmaktadır.

Belediyede işçilere yapılan izin yardımı ödemesinin tamamı ile yemek ve aile yardımı ödemelerinin mevzuatta belirtilen istisna kısmı hariç kalan kısmı prime esas kazanca dahil edilmesi gerekirken edilmemesi sonucu ilgili ödemelerden SGK kesintisi yapılmayarak … TL kamu zararına neden olunmuştur.

Sorumlular tarafından gönderilen savunma ve eki belgelerden eksik kesilen SGK kesintileri ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulduğu ve bu tutarın da yapılandırıldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, işçilere yapılan yemek, aile ve izin yardımı ödemelerinden yapılması gereken SGK kesintisi ile ilgili olarak sorumlular tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurularak yapılandırma yoluna gidildiğinden sorgu konusu … TL ödeme ile ilgili ilişilecek husus bulunmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.

B) Toplu sözleşme gereği işçilere yapılan aile yardımından gelir vergisi kesintisinin yapılmadığı görülmüştür.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Ücretin tarifi” başlıklı 61 inci maddesinde, “Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.

Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.

…” hükmü yer almaktadır.

Bahsi geçen Kanun’un 25’inci maddesinde ücretlilere yapılan ödemelerden hangilerinin gelir vergisinden istisna olduğu belirtilmiş, aile yardımı istisna ödemeleri içinde sayılmamıştır. “Esas tarife” başlıklı 103’üncü maddesinde gelir vergisi oranları düzenlenmiş, “Vergi tevkifatı” başlıklı 94’üncü maddesinin birinci fıkrasının 1 numaralı bendinde ise hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61’inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104’üncü maddelere göre gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği ifade edilmiştir.

Yine aynı Kanun’un muhtasar beyannamenin verilme zamanının düzenleyen 98’inci maddesinde,“94 üncü madde gereğince vergi tevkifatı yapmaya mecbur olanlar bir ay içinde yaptıkları ödemeler veya tahakkuk ettirdikleri karlar ve iratlar ile bunlardan tevkif ettikleri vergileri ertesi ayın yirmi üçüncü günü akşamına kadar, ödeme veya tahakkukun yapıldığı yerin bağlı olduğu vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar…” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, ücret tanımı içine giren ancak muafiyet ve istisna kapsamında yer almayan tüm ödemeler ücret olarak gelir vergisine tabi olup aile yardımı için mevzuatta herhangi bir istisna hükmü bulunmadığından bu yardımlardan gelir vergisi kesintisi yapılması ve vergi dairesine gerekli bildirimlerde bulunulması gerekmektedir.

… Belediyesi ile Hizmet-İş (Tüm Belediye ve Genel Hizmet İşleri Sendikası) arasında … tarihinde imzalanan Toplu İş Sözleşmesinin “Sosyal Yardım Ödemeleri” başlıklı 32 nci maddesinde;

“C) AİLE VE ÇOCUK YARDIMI

Toplu iş sözleşmesi kapsamında sendika üyesi işçilere, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda öngörülen esas ve usullere göre aile ve çocuk yardımı ödenir.” düzenlemesi bulunmaktadır.

Toplu sözleşme gereği işçilere yapılan aile yardımı ödemesi yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca vergiye tabii olduğu halde söz konusu ödemenin gelir vergisi matrahına dahil edilmemesi ve dolayısıyla belediye tarafından yapılması gereken gelir vergisi tevkifatının yapılmaması sonucu … TL kamu zararına neden olunmuştur.

Ancak kamu zararı tutarı olan … TL’nin … tarih ve … yevmiye numaralı ödeme emri belgesi ile ilgililerden tahsil edildiği ve … TL’sinin … tarih ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle; … TL’sinin … tarih ve … numaralı, … TL’sinin … tarih ve … numaralı, … TL’sinin … tarih ve … numaralı ve … TL’sinin … tarih ve … numaralı alındı belgeleriyle … Mal Müdürlüğüne ödendiği anlaşıldığından konu hakkında ilişilecek husus kalmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.

C) Toplu sözleşme gereği işçilere ödenen aile ve çocuk yardımlarından damga vergisi kesintilerinin yapılmadığı görülmüştür.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesinde, “Bu Kanun’a ekli (I) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar damga vergisine tabidir.”denilmiş, Kanun’a ekli (I) sayılı tablonun “IV. Makbuzlar ve diğer kâğıtlar” kısmında ise “Maaş, ücret, gündelik, huzur hakkı, aidat, ihtisas zammı, ikramiye, yemek ve mesken bedeli, harcırah, tazminat ve benzeri her ne adla olursa olsun hizmet karşılığı alınan paralar (avans olarak ödenenler dahil) için verilen makbuzlar ile bu paraların nakden ödenmeyerek kişiler adına açılmış veya açılacak carî hesaplara nakledildiği veya emir ve havalelerine tediye olunduğu takdirde nakli veya tediyeyi temin eden kâğıtlar”dan binde 7,59 oranında damga vergisi alınması gerektiği belirtilmiştir. Damga vergisinden istisna edilen kağıtların düzenlendiği Kanun’a ekli (II) sayılı cetvelde ilgili ödemelere ilişkin bir istisnadan da bahsedilmemiştir.

Bahsi geçen Kanun’un “İstihkaktan kesinti şekliyle ödeme” başlıklı 19’uncu maddesinde, “Genel ve özel bütçeli dairelerle il özel idareleri ve belediyeler, bankalar, iktisadi kamu teşekkülleri ile bunların iştirakleri ve müesseseleri ve benzeri teşekkül, iştirak ve müesseselerin ödemelerinde kullanılan ve nispi vergiye tabi bulunan makbuzlarla bu mahiyetteki kağıtlara ait vergilerin,

a) Bu ödemelerin yapılması,

b) Avans suretiyle ödemelerde avansın itası,

Sırasında ilgili daire ve müesseseler tarafından istihkaklardan kesinti yapılması şekliyle ödenmesine Maliye Bakanlığınca izin verilebilir.” hükmü ve “İstihkaktan kesinti şekliyle ödemelerde ödeme zamanı” başlıklı 23’üncü maddesinde “Genel bütçeli daireler dışında kalan ve istihkaktan kesinti yapmak durumunda bulunan daire ve müesseseler tarafından bir ay içinde kesilen Damga Vergisi, ertesi ayın 20 nci günü akşamına kadar ödemenin yapıldığı yer vergi dairesine bir beyanname ile bildirilir ve 26 ncı günü akşamına kadar yatırılır.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca her ne adla olursa olsun hizmet karşılığı verilen paraları ihtiva eden kağıtlardan binde 7,59 oranında alınacak damga vergisinin madde metninde sayılan kurumlar tarafından istihkaktan kesinti yapılarak belirtilen süre içinde vergi dairesine yatırılması gerekmektedir.

… Belediyesi ile Hizmet-İş (Tüm Belediye ve Genel Hizmet İşleri Sendikası) arasında … tarihinde imzalanan Toplu İş Sözleşmesinin “Sosyal Yardım Ödemeleri” başlıklı 32’ nci maddesinde;

“C) AİLE VE ÇOCUK YARDIMI

Toplu iş sözleşmesi kapsamında sendika üyesi işçilere, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda öngörülen esas ve usullere göre aile ve çocuk yardımı ödenir.” denilmektedir.

Toplu sözleşme gereği işçilere yapılan aile ve çocuk yardımı ödemeleri bahsi geçen mevzuat hükümleri uyarınca ücret kalemleri arasında olduğu ve herhangi bir istisna kapsamında yer almadığı halde ilgili ödemelere ilişkin belediye tarafından damga vergisi kesintisi yapılmaması sonucu … TL kamu zararına neden olunmuştur.

Ancak kamu zararı tutarı olan … TL’nin … tarih ve … yevmiye numaralı ödeme emri belgesiyle ilgililerden tahsil edildiği ve … TL’sinin … tarih ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle, … TL’sinin … tarih ve … numaralı, … TL’sinin … tarih ve … numaralı, … TL’sinin … tarih ve … numaralı, … TL’sinin … tarih ve … numaralı ve … TL’sinin … tarih ve … numaralı alındı belgeleriyle … Mal Müdürlüğüne ödendiği anlaşıldığından konu hakkında ilişilecek husus kalmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.