Sayıştay 6. Dairesi 782 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 14.01.2021

• Karar No: 782

• İlam No: 282

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2017

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Bütçe Dışı Avans

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

…... …... Ltd. Şti – …… …... Tic. AŞ İş Ortaklığı ile sözleşme imzalanan “….. …… Belediyesi Muhtelif Mahalle Cadde ve Sokaklarda Yol, Tretuvar Yapımı” İşinde;

A) Yükleniciye mevzuatta belirlenen üst limiti (%30) aşan oranda verilen bütçe dışı avans için Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz tahsil edilmediği görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ön ödeme” başlıklı 35’inci maddesinde; “Harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabilir. Verilecek avansın üst sınırları merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilir. (…)

Sözleşmesinde belirtilmek ve yüklenme tutarının yüzde otuzunu geçmemek üzere, yüklenicilere, teminat karşılığında bütçe dışı avans ödenebilir. İlgili kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin bütçe dışı avans ödenmesine ilişkin hükümleri saklıdır.(2) (…)

Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde ön ödeme şekilleri, devir ve mahsup işlemleri, yapılacak ön ödemelerin idareler ve gider türleri itibarıyla miktarı ve oranlarının belirlenmesi, zorunlu hallerde yapılacak harcamalar için ön ödemenin tutarı ve mahsup süresi, mutemetlerin görevlendirilmesi ve diğer işlemlere ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Diğer kamu idarelerinde ön ödemeye ilişkin usul ve esaslar bu madde hükümleri dikkate alınmak suretiyle ilgili mevzuatlarında düzenlenir.” hükmü yer almaktadır.

Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerince yapılacak ön ödemelere ilişkin usul ve esasları kapsayan “Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”in “Bütçe dışı ön ödemeler” başlıklı 7’nci maddesinde, “İlgili kanunların bütçe dışı avans ödenmesine ilişkin hükümleri saklı kalmak üzere aşağıda belirtilen hallerde bütçe dışı avans verilmek veya kredi açılmak suretiyle ön ödeme yapılabilir

a) Sözleşmelerinde belirtilmek ve karşılığında aynı tutarda teminat alınmak koşuluyla yüklenicilere;

1. Mal ve hizmet alımlarında yüklenme tutarının yüzde 10’una, yapım işlerinde ise yüklenme tutarının yüzde 15’ine kadar bütçe dışı avans verilebilir.

2. Yukarıda belirtilen oranların üzerinde avans verilmesini zorunlu kılan durumlarda; genel bütçeli idareler için Bakanlığın uygun görüşü, kapsamdaki diğer idareler için ise üst yöneticinin kararı ile ve aşan kısım için T.C. Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz alınmak kaydıyla, yüklenme tutarının yüzde 30’unu aşmamak üzere belirlenecek oranda bütçe dışı avans verilebilir.” denilmektedir.

“Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği”nin Ön Ödemeler Hesap Grubunu düzenleyen 123’üncü maddesinde, “(1) Bu hesap grubu, bütçe içi veya bütçe dışı olarak veyahut emanet niteliğindeki hesaplardan verilen ön ödeme niteliğindeki her türlü avans, kredi ve akreditifler ile mahsup dönemine aktarılan avans ve kredilerin izlenmesi için kullanılır.

(2) Harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla; ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi giderler ve her yıl merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenecek tutarların altında kalan giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabilir.

(3) Ön ödemeler ile ilgili olarak bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 5018 sayılı Kanunun 35 inci maddesinde belirtilen yönetmelik hükümleri uygulanır.” denilmek suretiyle, 5018 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinin belediyeleri de kapsadığı hüküm altına alınmıştır.

İşe ait Sözleşmenin “Avans verilmesi şartları ve miktarı” başlıklı 13’üncü maddesinde ise, “13.1. Bu iş için avans aşağıdaki şartlar dahilinde verilecektir.

13.2. (…) sözleşme bedelinin yüzde %33 tutarında avans verilecektir. (…)

13.9. Avans mahsubu aşağıda yazılı esaslar dahilinde yapılır:

13.9.1. Avans mahsup oranı, avans verilme oranının % 50 fazlasıdır.

13.9.2. Avanslar, avansın verildiği tarihten itibaren her bir hakedişin sözleşme bedeline ait tutarına, avans mahsup oranı uygulanarak hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle mahsup edilir. (…)” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre yüklenicilere verilebilecek olan bütçe dışı avans tutarının üst sınırını sözleşme bedelinin %30’u oluşturmaktadır. Dolayısıyla, Sözleşme bedeli ………. TL olan söz konusu iş için Sözleşme bedelinin yüzde otuzuna tekabül eden ……. TL tutarında avans verilebilecektir.

Dosya kapsamından, söz konusu yapım işi kapsamında Yükleniciye ……… tarih ve …. numaralı belge ile ………… TL tutarında avans verildiği, bu avansın takip eden hakedişlerden mahsup edildiği, ancak İdare tarafından verilen avansın sözleşme bedelinin %30’unu aşan kısmı için Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz tahsil edilmeyerek ………. TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.

Denetçi tarafından, söz konusu kamu zararı ile ilgili olarak işe ilişkin ilk düzenlenen hakediş raporunu imzaladıkları gerekçesiyle Diğer Sorumlu sıfatıyla (…..) …. ….. ile (….. …..) …. ….. sorumlu tutulmuşlarsa da; sorumluların savunmaları ve savunma ekinde sunulan belgelerden kamu zararına esas tutulan söz konusu hakediş raporunda (…..) ….. ….. ile (….. …..) ….. …..’ın imzalarının bulunmadığı görüldüğünden, adı geçenlerin sorumlulukları bulunmamaktadır.

Yine, Denetçi tarafından söz konusu kamu zararı ile ilgili olarak sözleşmeyi imzalamaları nedeniyle Diğer Sorumlu sıfatıyla (……. ……) ….. ….. ile (…… …..) ….. ………..’na sorumluluk tesis ettirilmişse de; sözleşmenin imzalanması ile avans ödemesine ilişkin Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz tahsil edilmemesi sonucu kamu zararına sebebiyet verilmesi arasında illiyet bağı bulunmadığından, adı geçenlere bu sebeple sorumluluk tevcih edilemeyecektir. Ancak, ….. ….. ……. ……….’nun hakediş raporlarında onay nitelikli imzası bulunması nedeniyle Diğer Sorumlu sıfatıyla sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, söz konusu kamu zararı tutarı ….. TL’nin Harcama Yetkilisi (…………) ….. ….. ve Gerçekleştirme Görevlileri …. …. (………) ve …… ….. (…. …….) ile (….. …..) …… ……..’na müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faiziyle ödettirilmesine,

Denetçi tarafından, Diğer Sorumlu sıfatıyla sorumlu tutulan (…..) ….. ….. ve (….. …..) ….. ……’ın ise oluşan kamu zararında yukarıda belirtilen gerekçeyle herhangi bir dahli bulunmadığından sorumlu tutulmamalarına,

6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.

B) Yükleniciye Sözleşme tutarının %15’inin üzerinde avans verilmesine rağmen sözleşme bedelinin %30’u ile %15’i arasındaki farka tekabül eden tutara ilişkin Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz tahsil edilmediği görülmüştür.

Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 7’nci maddesinde, yapım işlerine ilişkin olarak sözleşme bedelinin %15’ine kadar bütçe dışı avans verilebileceği, anılan oranın üzerinde avans verilmesi halinde ise sözleşme bedelinin %15’ini aşan kısmı için Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz alınmasının gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Dosya kapsamından, söz konusu yapım işi kapsamında Yükleniciye …… tarih ve ……. numaralı belge ile …… TL tutarında avans verildiği, bu avansın takip eden hakedişlerden mahsup edildiği, ancak İdare tarafından verilen avansın sözleşme bedelinin %15’ini aşan kısmı için Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz tahsil edilmeyerek kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.

Öte yandan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinde, birim fiyat esasına göre yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde sözleşmeye ekli birim fiyat teklif cetvelinde yazılı birim fiyatlar ile metrajlarından hesaplanan iş kalemi miktarlarının çarpımı üzerinden hesaplanan tutarın esas alınacağı belirtilmiştir. Ayrıca, söz konusu geçici hakediş raporlarına ihzarattan doğan alacaklar da dahil edilecektir. Söz konusu işte de avansın verilme maksadı, ihzarat malzemesinin temini olduğundan 2, 4 ve 5 nolu hakedişler ile bu malzemelerin ihzarat bedeli Yükleniciye ödenmiştir. İhzarat malzemelerinin imalata dönüştüğü hallerde, daha evvel ödenen ihzarat bedelleri tutarı hakedişten düşülürken bu malzemelerin imalat bedelleri tutarı hakedişin bünyesine girmektedir. Bu suretle de İdare, Yüklenicin teklif birim fiyatı ile imalata dönüştürmüş olduğu kalemlerin metrajını çarpmak suretiyle nihai hakediş tutarlarını oluşturmaktadır.

Sorumluların savunmaları ve savunma ekinde sunulan belgelerden, 6 nolu hakedişin düzenlenmesi esnasında imalata dönüşmeyen ihzarat malzemelerinin mevcudiyetinin görüldüğü, bu itibarla ihzarat bedelleri ödenmesine rağmen imalata dönüşmeyen malzemelere özgü olmak üzere İdare tarafından …….. TL faiz işletildiği, ayrıca takip eden hakedişlerde de imalata dönüşmeyen malzemelere dair ödenen ihzarat bedelleri anaparalarının hakediş tutarı hesabından mahsup edilmek suretiyle ………… tarih ve ………. sayılı ödeme emri belgesiyle tahsilatının sağlandığı görülmüştür. Anılan faiz tutarı, her ne kadar imalata dönüşmeyen ihzarat bedelleri için kesilmişse de ihzarat işleminin kaynağı da verilen avans bedelidir. Bu sebeple, işletilen faiz tutarı ………. TL’nin 6 nolu hakedişten mahsup edilmesi nedeniyle sorgu konusu ………. TL’nin ………. TL’sinin tahsil edildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, sorgu konusu edilen toplam ……….. TL’nin;

…………. TL’si, ………. tarihli ve ……… sayılı ödeme emri belgesiyle mahsuben tahsil edildiğinden bu tutar için ilişilecek husus bulunmadığına,

Kalan ve kamu zararı olduğu anlaşılan ………. TL’sinin ise Harcama Yetkilisi …. …. (……….), Gerçekleştirme Görevlileri ….. …… (……….) ve … ….. (………) ile Diğer Sorumlu …… …….’na (………….) müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine,

6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.