Sayıştay 6. Dairesi 711 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 24.12.2019

• Karar No: 711

• İlam No: 247

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2017

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

İşletme Hakkının Kiralanmasına İlişkin Gelirler

… tarih ve… sayılı İlamın …’inci maddesiyle hüküm dışı bırakılan konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.

Anılan ilamın …’inci maddesiyle … Belediyesi tarafından 10 yıllığına işletme hakkı verilen otobüs ve minibüs dolmuş hatlarına ilişkin olarak;

A) Sözleşmeye göre peşin yatırılması gereken tutarların eksik yatırılması,

B) Ödeme planına göre vadesinde ödenmeyen hat işletme bedelleri için taksit tutarlarının Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılmaması ve zamanında ödenmeyen taksitler için gecikme zammı tahakkuk ettirilmemesi,

C) İşletme hakkı verilen tüm dolmuş hatlarına ilişkin olarak 2014 yılından bugüne kadar ödenmeyen taksitler olmasına rağmen sözleşme hükmü gereği sözleşmelerin feshedilmeyerek kesin teminatların gelir kaydedilmemesi,

sonucunda ortaya çıkan alacağın 7143 sayılı Kanun kapsamında yapılandırmaya tabii bir alacak niteliğinde olup olmadığının değerlendirilmesi için konunun Hazine ve Maliye Bakanlığına yazılmasına ve sonuca göre düzenlenecek olan ek raporun Dairemize intikaline değin konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.

Bu defa Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca gönderilen … tarih ve … sayılı yazıya istinaden düzenlenen … tarihli ek rapor ve eklerinin incelenmesi sonucunda gereği düşünüldü:

Her ne kadar denetçi tarafından … Belediyesi tarafından 10 yıllığına işletme hakkı verilen otobüs ve minibüs dolmuş hatlarına ilişkin olarak;

A) Sözleşmeye göre peşin yatırılması gereken tutarların eksik yatırılması,

B) Ödeme planına göre vadesinde ödenmeyen hat işletme bedelleri için taksit tutarlarının Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılmaması ve zamanında ödenmeyen taksitler için gecikme zammı tahakkuk ettirilmemesi,

sonucunda kamu zararına neden olunduğunun iddia edildiği görülmüşse de;

Sorgu konusu edilen alacak, belediye ile ilgili kooperatifler arasında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabii olarak düzenlenen sözleşmeden doğan bir alacaktır. Türk Borçlar Kanunu’nun 133’üncü maddesinin birinci fıkrasında;“Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların bu yöndeki açık iradesi ile olur.” hükmü yer almaktadır.

Sorumluların savunmalarından, … ve … no’lu kooperatiflerin … tarihinde verdikleri dilekçe ile borçlarının yapılandırılmasını talep ettiği, belediye tarafından söz konusu talebin kabul edilerek … tarihli bir protokol düzenlendiği ve söz konusu protokol çerçevesinde alacakların, ilk taksit tarihi …, son taksit tarihi ise … olmak üzere 12 eşit taksitte ödenmek üzere vadelendirildiği ve tahsilatların yapılmaya başlandığı anlaşılmıştır.

Açıklanan gerekçelerle ve Üye …’un “6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil ve Usulü Hakkında Kanun’un ‘Kanunun şümulu’ başlıklı 1’inci maddesinde ‘amme alacağı’nın tanımı yer almaktadır. Bahse konu tanım, yalnızca 6183 sayılı Kanun kapsamında takip ve tahsili yapılacak olan alacakları ifade etmekte olup, ‘kamu alacağı’ kavramına kıyasla oldukça dar kapsamlıdır.

Günümüzde, yerleşmiş şekilde kullanılan ‘amme alacağı’ kavramının yalnızca 6183 sayılı Kanun’da ifade edilen alacaklar olarak yorumlanması, uygulamada sorunlara yol açmaktadır. Günümüz koşullarında alacak ve borç unsurlarının hukuksal ve finansal olarak hızlı bir değişime tabi olması, amme alacağı kavramının da yeniden yorumlanmasını gerektirmektedir. Değişen koşullara bağlı olarak uygulamada ‘amme alacağı’ kavramının 6183 sayılı Kanun’un kısıtlamalarından sıyrılarak daha geniş kapsamlı olan ‘kamu alacağı’ kavramına doğru evrildiğini kabul etmek gerekir.

Devletin, zaman zaman idarelerin alacaklarına ilişkin anaparayı tahsil etmesini sağlamak ve borçlular açısından da ödeme kolaylığı oluşturmak üzere borç yapılandırmasına ilişkin düzenlemeler yaptığı görülmektedir. 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun da bu amaçla çıkarılmış kanunlardan biridir. Yapılandırma Kanunlarında, temel amacın devletin alacaklarına ilişkin anaparanın tahsilatını sağlamak olduğu dikkate alındığında, 7143 sayılı Kanun’da yer alan ‘amme alacağı’ ifadesinin yalnızca 6183 sayılı Kanun çerçevesinde düşünülmesi gerektiği yönündeki bir değerlendirme Kanun’un amacı ile bağdaşmaz.

7143 sayılı Kanun’un ‘Kesinleşmiş Alacaklar’ başlıklı 2’nci maddesinin 1’inci fıkrasında;

“Maliye Bakanlığına, il özel idarelerine ve belediyelere bağlı tahsil daireleri tarafından takip edilen alacaklardan bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla (bu tarih dâhil);

…

ç) Vadesi geldiği hâlde ödenmemiş ya da ödeme süresi henüz geçmemiş bulunan ve yukarıdaki bentlerin dışında kalan asli amme alacaklarının ödenmemiş kısmının tamamı ile bu alacaklara bağlı faiz, cezai faiz, gecikme faizi, gecikme zammı gibi fer’i amme alacakları yerine bu Kanunun yayımı tarihine kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın; ödenmemiş alacağın sadece fer’i alacaktan ibaret olması hâlinde fer’i alacak yerine Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde tamamen ödenmesi şartıyla uygulanan faiz, cezai faiz, gecikme faizi, gecikme zammı gibi fer’i amme alacaklarının tamamının,

…

tahsilinden vazgeçilir.” hükmü yer almaktadır.

Kanun’un amacı göz önünde bulundurulduğunda, madde hükmünde ifade edilen “yukarıdaki bentlerin dışında kalan asli amme alacakları” ifadesinden 6183 sayılı Kanun’un tanımladığı ‘amme alacağı’ kavramı dışında kalan kamu alacaklarının da yapılandırabileceği anlaşılmaktadır.

Konuya bir diğer yaklaşım ise aşağıdaki biçimdedir:

7143 sayılı Kanun’un ‘Kapsam’ başlıklı 1’inci maddesinin (g) bendinin 1 no’lu alt bendinde; “213 sayılı Kanun kapsamına giren ve 31/3/2018 tarihinden (bu tarih dâhil) önceki dönemlere, beyana dayanan vergilerde bu tarihe kadar verilmesi gereken beyannamelere ilişkin vergi ve bunlara bağlı vergi cezaları, gecikme faizleri, gecikme zamları, 2018 yılına ilişkin olarak 31/3/2018 tarihinden (bu tarih dâhil) önce tahakkuk eden vergi (2018 yılına ilişkin tahakkuk eden emlak vergisi ile iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi hariç) ve bunlara bağlı vergi cezaları, gecikme faizleri, gecikme zamları, bunların dışında kalan ve 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen ve vadesi 31/3/2018 tarihinden (bu tarih dâhil) önce olduğu hâlde bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş bulunan asli ve fer’i amme alacakları (idari para cezaları ile 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer 97 nci maddesinin (b) fıkrası gereğince belediyelere ödenmesi gereken paylar hariç),”denilmektedir.

Anılan hükmün 3 kısım olarak düşünülmesi gerekmektedir. Bunlardan ilki 213 sayılı Kanun kapsamındaki alacakları, ikincisi 31/03/2018 tarihine kadar ödenmemiş olan asıl ve fer’i nitelikteki amme alacaklarını, üçüncü kısım ise 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen asıl ve fer’i nitelikteki amme alacaklarını ifade etmektedir. Bu noktadan hareketle, sorgu konusu alacak idare ile yükleniciler arasında imzalanan sözleşmelerin 5’inci maddesi uyarınca 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesine göre takip ve tahsil edileceğinden, bahse konu alacağın 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen bir alacak olması yönü ile de 7143 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılabileceği düşünülebilir.

Bu çerçevede, her iki bakış açısı ile de, sorgunun (A) ve (B) şıklarında ifade edilen kamu alacakları 7143 sayılı Kanun kapsamında olduğundan, bahse konu alacakların yapılandırılması mevzuata aykırılık teşkil etmemektedir.” şeklindeki ek gerekçesi ile … tarih ve … sayılı ilamın …’inci maddesinin (A) ve (B) bentlerine ilişkin olarak verilen hüküm dışı kararının kaldırılmasına ve sorgunun (A) ve (B) bentlerinde yer alan konular hakkında ilişilecek husus bulunmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Karşı Oy:

Daire Başkanı … ve Üye …’nun karşı oy gerekçeleri:

… Belediyesi tarafından 10 yıllığına işletme hakkı verilen otobüs ve minibüs dolmuş hatlarına ilişkin olarak yüklenici kooperatifler ile İdare arasında imzalanan sözleşmelerin 5’inci maddesinde yer alan hükme göre, yüklenicilerin işletme hakkını devraldıkları hat bedellerinin %40’ını sözleşme imzalanmadan önce peşin olarak, kalan %60’lık tutarı ise yıllık TEFE-ÜFE oranında artırılarak … yılına kadar eşit taksitler halinde idareye ödemeleri gerekmektedir. Yine aynı maddenin devamında, ödeme planına göre vadesinde ödenmeyen bedellerin olması halinde yüklenicilerin teminat bedellerinin idareye irad kaydedileceği ve ihale edilen hatların iptal edileceği düzenlenmiştir.

Sorgu konusu olayda bahsi geçen alacak, sözleşmeye bağlı bir alacak niteliğinde olduğundan 6183 sayılı Kanun’da ifade edilen ‘amme alacağı’ olarak düşünülemez. Her ne kadar sorumlularca ödeme planına göre vadesinde ödenmeyen tutarlar için yüklenicilerin dilekçesine istinaden 7143 sayılı Kanun kapsamında söz konusu alacakların yapılandırıldığı ifade edilmiş olsa da, 7143 sayılı Kanun kapsamında belediyeler tarafından yapılandırılabilecek olan alacakların Kanun’un Kapsam’ başlıklı 1’inci maddesinin (g) bendinin 1 no’lu alt bendi ve ‘Kesinleşmiş Alacaklar’ başlıklı 2’nci maddesinin 1’inci fıkrası uyarınca amme alacağı niteliğinde olması gerektiğinden bahse konu alacakların yapılandırılmasına imkan bulunmamaktadır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ‘Kamu Zararı’ başlıklı 71’inci maddesinde;

“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,

b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,

c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,

d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,

e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,

f) (Mülga: 22/12/2005-5436/10 md.)

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,

Esas alınır.

…” denilmektedir.

Sorgu konusu olayda, sözleşme uyarınca belirlenmiş olan ödeme planına göre yüklenicilerden tahsil edilmesi gereken hat işletme bedellerinin yüklenici kooperatifler tarafından eksik veya gecikmeli olarak ödenmesine rağmen yine sözleşme ile belirlenen gecikme cezasının uygulanmadığı, bazı taksit ödemlerinde TEFE-ÜFE oranında artırımın yapılmadığı ve ödeme planının aksatıldığı ve böylelikle idare gelirlerinin mevzuata uygun olarak takip edilmemesi suretiyle kamu kaynağında azalmaya neden olunduğu görülmüştür.

Bu itibarla, vadesinde ödenmeyen bedellerin yükleniciler olan … ve … no’lu kooperatiflerle idare arasında imzalanan sözleşmelerin 5’inci maddesine istinaden 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesi uyarınca tatbik edilecek olan gecikme faizi ile birlikte sorumlularından tazminine hükmedilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

C) Her ne kadar Denetçi tarafından işletme hakkı verilen tüm dolmuş hatlarına ilişkin olarak 2014 yılından bugüne kadar ödenmeyen taksitler olmasına rağmen sözleşmelerin feshedilmeyerek kesin teminatların gelir kaydedilmemesi sonucunda kamu zararına neden olunduğunun iddia edildiği görülmüşse de;

İlgili kooperatifler ile İdare arasında imzalanan sözleşmelerin 5’inci maddelerinde; “Ödeme planına göre vadesinde ödenmeyen hat işletme bedelleri 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanunun 51’inci maddesinde belirlenen oranda gecikme zammı uygulanarak tahsil edilir ve yatırdığı teminat Belediye’ye irad olarak kayıt edilerek girmiş oldukları ihale ve hatları feshedilmiş olup ihale yasaklısı ilan edilecektir.” denilmektedir.

Sözleşme hükmü gereği kesin teminatın gelir kaydedilebilmesi için idare ile yüklenici kooperatifler arasında imzalanan sözleşmelerin tek taraflı olarak feshedilmesi gerekmektedir.

Oysa somut olayda… ve … no.lu kooperatifler ile Belediye arasında akdedilen sözleşmeler idare tarafından feshedilmemiş, dolmuş hatlarının işletilmesine söz konusu kooperatiflerce devam edilmiştir. Kesin teminatın gelir kaydedilmesinin temel şartı olan, idarece sözleşmenin tek taraflı olarak feshi gerçekleşmeden de kesin teminat gelir kaydedilemez.

Bu itibarla; … tarih ve … sayılı ilamın …’inci maddesinin (C) bendi ile verilen hüküm dışı kararının kaldırılmasına söz konusu işe ilişkin kesin teminatın gelir kaydedilmemesinde mevzuata aykırılık bulunmadığından konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.