Sayıştay 6. Dairesi 704 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 28.11.2019

• Karar No: 704

• İlam No: 250

• Madde No: 10

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2017

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Belediye Gelirleri

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

Her ne kadar Denetçi tarafından, belediyece işletme sözleşmesi ile işletilmesi devredilen metro hattında yer alan yerlerin üçüncü kişilere 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre kiraya verilmesi gerektiği ve söz konusu metro hattının;

A) Duraklarında veya trenlerin içerisinde yer alan alanlarda bulunan reklam materyallerine,

B) Duraklarda yer alan bankaların para çekme makinelerine (ATM) ait yerlere,

ilişkin kira gelirlerinin metro işletmeciliğini yürüten … A.Ş tarafından tahsil edilmesi nedeniyle …-TL kamu zararına neden olunduğunun iddia edildiği görülmüşse de;

Mülga 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyelerin Hakları, Salahiyet ve İmtiyazları” başlıklı 19’uncu maddesinin 4’üncü fıkrasının (a) bendinde;

“Doğrudan doğruya yapılmak ve işletilmek şartıyle su, havagazı, elektrik, tramvay tesisatı kurmak ve işletmek, göl, nehir, körfez ve sevahili mütecavire vapurları nakliyatını deruhde ve ifa etmek belediyelerin hakkıdır. (Ancak belediyeler bu işlerin tesis veya işletilmesi için müddeti kırk seneyi tecavüz etmemek ve şeraiti Devletçe müttehaz kaidelere muvafık olmak üzere imtiyaz da verebilirler.)” denilmekte olup,

Mülga 3030 sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun’un “Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görevleri” başlıklı 6/a-g maddesinde ise;

“ Büyükşehir dahilindeki su, Kanalizasyon, her nevi gaz, merkezi ısıstma ve toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli Tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek,”

hükmüne yer verilmiştir.

İdare ile … A.Ş arasında imzalanan işletme sözleşmesinin “Konu” başlıklı 2’nci maddesinde;

“Sözleşmesinin konusu ulaşıma açılmış bulunan … hattı ile ileride özel projesine göre yapılıp sisteme katılacak olan diğer metro hatları ve DDY ile bağlantılı olarak raylı ulaşıma entegre edilecek toplu taşıma sisteminin tüm araç, gereç, yer, donanım ve tesisleriyle birlikte bir bütün olarak işletilmek üzere ŞİRKET’e devredilmesidir.

İstasyon ve eklentilerinde ATM ve baz istasyonu küçük tesis ve sonanımların kurdurulması, kiralanması ŞİRKET’e, istasyonlardaki dükkanların kiralanması ve kullanılması …’a ait olmak üzere bu sözleşmenin kapsamı içindedir.” hükmü bulunmaktadır.

Bahse konu sözleşmenin “Mali Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin 2’nci bendinde ise; “2’nci maddede ŞİRKET tarafından kiralanacağı belirlenen yerlerin gelirleri işletme bedeli dışında tutulur.” ifadesine yer verilmiştir.

Sorgunun dayanağı olan 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesinde;

“ Büyükşehir Belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının %50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin %50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletmesini devredebilir.” hükmü yer almakta olup söz konusu hüküm Kanun’un yayımlandığı tarih olan 23.07.2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anılan hükme eklenen “Ancak, bu yerlerin belediye şiretlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabiidir” şeklindeki ibare ise 6360 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi ile getirilmiş ve 06.12.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” denilmektedir. Anılan hükümde yer alan “hukuk devleti” kavramı, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devleti ifade eder. Bu çerçevede, “hukuk güvenliği ilkesi” de hukuk devletinin uyması zorunlu temel ilkelerinden biridir. Hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını ve devletin de yasal düzenlemelerde vatandaşın hukuk normlarına olan güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Hukuk devletinin gereği olan hukuk güvenliğini sağlama yükümlülüğünün bir unsuru ise, kural olarak yasaların geriye yürütülmemesidir. “Yasaların geriye yürümezliği ilkesi” uyarınca yasalar, kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere geçerli hale gelir. Bir başka deyişle hukuk normları, kural olarak yürürlüğe girdikleri tarihten itibaren hüküm ve sonuç doğurur.

Açıklanan gerekçelerle, sorgu konusu olaya ilişkin işletme sözleşmesinin taraflarca imzalandığı tarihte yürürlükte olmayan hükümlerin söz konusu ilişkiye uygulanması mümkün değildir. Sorgu konusu olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sorumluların savunmalarından, … Belediyesi … Metro hattının işletilmesine ilişkin olarak, … tarih ve … sayılı Büyükşehir Meclisi kararına istinaden mezkur hat ve daha sonra sisteme entegre olacak diğer hatların işletme imtiyazlarının 1580 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinin 4’üncü fıkrasının (a) bendi ve 3030 sayılı Kanun’un 6/A-g maddesi uyarınca … Metro A.Ş’ye devredilmesi kabul edilerek buna müteakip Belediye Meclisinin … tarih ve …. sayılı kararı ile işletme sözleşmesinin imzalanması için Belediye Başkanına yetki verildiği ve idare ile … Metro A.Ş arasında yukarıda ilgili hükümlerine yer verilen işletme sözleşmesinin imzalandığı anlaşılmıştır.

Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, belediyenin, sözleşmenin imzalandığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun 19’uncu maddesi ve 3030 sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun’un 6’ncı maddesi uyarınca metro hattı işletmesini belediye iştiraki olan … A.Ş’ye devretmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.

Bahse konu tarihte belediye ile ilgili şirket arasında imzalanan işletme sözleşmesinin 2’nci maddesi uyarınca ise, işletmeye konu toplu taşıma sisteminin tüm donanım ve tesisleriyle bir bütün olarak işletilmek üzere şirkete devredildiği açıkça hüküm altına alınmış olup, bu durumun istisnası olarak yalnızca “istasyonlardaki dükkanların kiralanması ve kullanılması” belediyenin tasarrufuna bırakılmıştır.

Bu itibarla, sorgunun (A) ve (B) bentlerinde yer alan işlemlerin mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Karşı Oy:

Üye …’nun karşı oy gerekçesi:

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesinde;

“Büyükşehir Belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının %50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin %50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletmesini devredebilir. Ancak, bu yerlerin belediye şiretlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabiidir.” hükmü yer almaktadır.

Anılan mevzuat hükmü uyarınca toplu ulaşım gibi bazı kamusal imtiyazların yanı sıra büfe ve benzeri üniteler gibi özel malların veya hakların meclis kararı ile devri tahsisi olarak sayılmış olup bunların içinde metro işletmesi duraklarında veya trenlerin içerisinde yer alan reklam materyalleri ile bankaların para çekme makinelerine ait yerlerin kiralanması hususu yer almamaktadır. Ayrıca, bahse konu meclis kararlarında veya idare ile … A.Ş arasında imzalanan işletme sözleşmesinde reklam materyallerine ilişkin bir hususa değinilmemiştir.

Açıklanan gerekçelerle, metro işletmesinin duraklarında veya trenlerin içerisinde yer alan reklam materyalleri ile bankaların para çekme makinelerine ait yerlerin kiralanması hakkı meclis kararı ile üçüncü kişilere devredilemez. Söz konusu yerlerin kiralanması işi 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmalıdır.

Bu itibarla, ilgili şirket tarafından tahsil edilen reklam materyalleri ve ATM yerlerine ait kira gelirlerine ilişkin Belediyece mahrum kalınan tutarın kamu zararı olduğu ve sorumlularından tazminine hükmedilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.

Üye …’in karşı oy gerekçesi:

Büyükşehir Belediye Meclisince onaylanan İşletme Sözleşmesi’nin “Konu” başlıklı 2’nci maddesinde;

“Sözleşmesinin konusu ulaşıma açılmış bulunan … hattı ile ileride özel projesine göre yapılıp sisteme katılacak olan diğer metro hatları ve DDY ile bağlantılı olarak raylı ulaşıma entegre edilecek toplu taşıma sisteminin tüm araç, gereç, yer, donanım ve tesisleriyle birlikte bir bütün olarak işletilmek üzere ŞİRKET’e devredilmesidir.

İstasyon ve eklentilerinde ATM ve baz istasyonu küçük tesis ve sonanımların kurdurulması, kiralanması ŞİRKET’e, istasyonlardaki dükkanların kiralanması ve kullanılması …’a ait olmak üzere bu sözleşmenin kapsamı içindedir.” ifadesine yer verilmiştir.

Bu çerçevede, toplu taşıma sisteminin tüm araç, gereç, yer, donanım ve tesisleriyle birlikte bir bütün olarak işletilmek üzere devrinin sözleşmeye konu olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, istasyon ve eklentilerinde ATM ve baz istasyonu gibi küçük tesis ve donanımların kurdurulması ve kiralanmasının şirkete ait olduğu, söz konusu sözleşme kapsamında yalnızca istasyonlardaki dükkanların kiralanması işinin belediyeye bırakıldığı görülmektedir. Reklam materyalleri alanlarının kiralanması hususunda ise; sözleşmede ve Meclis kararında bu yönde bir hüküm bulunmadığı görülmekte ve söz konusu alanların toplu sisteminin bütünlüğü içerisinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.

Belirtilen nedenlerle, ATM yerlerinin kurulması ve kiralanması sonucu elde edilen toplam …-TL için ilişilecek husus bulunmadığına, reklam materyalleri alanlarının şirket tarafından kiralanması sonucu belediyenin mahrum kaldığı gelir olan …-TL’nin ise sorumlularından tazminine hükmedilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.