Sayıştay 6. Dairesi 46388 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2017

• Daire: 6

• Dosya No: 46388

• Tutanak No: 52334

• Tutanak Tarihi: 28.09.2022

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

KONU: Kira alacağının tahakkuk ve tahsilatının yapılmaması

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

219 ilam sayılı Daire Kararının 3.A maddesiyle, Belediye ile … Kulübü Derneği arasında imzalanan sözleşme gereği Kulüp tarafından kira borçlarının ödenmemesi nedeniyle muaccel hale gelmesi gereken alacağın tahakkuk ve tahsilatının yapılmaması sonucunda oluşan … TL kamu zararının üst yönetici önceki belediye başkanı, üst yönetici belediye başkanı ve muhasebe yetkilisine (mali hizmetler dairesi başkanı) müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine hükmedilmiştir.

08.09.2021 tarih ve 49936 tutanak sayılı TKK ile, 219 İlam sayılı Daire Kararının 3.A maddesinin Tasdikine hükmedilmiştir.

Usul yönünden inceleme

Daire Kararında sorumlu tutulan … (Muhasebe Yetkilisi, Mali Hizmetler Dairesi Başkanı) tarafından 219 ilam sayılı Daire Kararının 3.A maddesinin Tasdiki hükmünü içeren 08.09.2021 tarih ve 49936 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararına ilişkin olarak karar düzeltilmesi talebinde bulunulmakta ise de, Temyiz Kurulu Kararı adı geçen sorumluya 14.04.2022 tarihinde tebliğ edilmiş olup, bu tarihe nazaran 6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesinin ilk fıkrasında belirtilen hak düşürücü nitelikteki onbeş günlük karar düzeltilmesi başvuru süresi 29.04.2022 (Cuma) tarihinde sona ermiştir.

Sorumlu … vekili Av…. ve Av…. tarafından bu tarihten sonra 05.05.2022 tarihinde Sayıştay kayıtlarına intikal eden dilekçe ile karar düzeltilmesi talebinde bulunulmuştur.

Bu İtibarla, Sorumlu … vekili Av…. ve Av…. tarafından yapılan karar düzeltilmesi başvurusu hakkında, başvurunun yasal süresi içerisinde yapılmamış olması nedeniyle, usul yönünden TALEBİN REDDİNE, oy birliğiyle,

Karar verildiği 28.09.2022 tarih ve 52334 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Sorumlu … (Belediye Başkanı) vekili Av…. ve Av…. tarafından yapılan karar düzeltilmesi başvurusu ile ilgili olarak ise somut uygulamanın esas yönünden incelenmesine geçildi.

Esas yönünden inceleme

Somut uygulama ve mevzuat kapsamında inceleme

Büyükşehir stadyumunun mülkiyetinin bir kısmı Gençlik ve Spor Bakanlığına, bir kısmı ise … Büyükşehir Belediyesine aittir. Stadyum üzerinde Belediye lehine 49 yıllık irtifak hakkı kurulmuştur.

11.02.2015 tarihinde … Büyükşehir Belediyesi ile … Kulübü Derneği arasında 29 yıl süre ile geçerli “Büyükşehir Stadyumu Ürün Kiralaması” sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmeye dayalı olarak 14.02.2017 tarihinde ek sözleşme imzalanmıştır.

… Büyükşehir Belediyesi ile … Kulübü Derneği arasında 11.02.2015 tarihinde imzalanan sözleşmenin “Bedel Ödeme Yükümlülüğü” başlıklı 3’üncü maddesinde:

“Kulüp; işbu sözleşme uyarınca aylık … TL + KDV kira bedelini her ayın ilk beş günü içinde peşin ve nakden ödeyeceğini kabul, beyan ve taahhüt eder. Kira ödemeleri Türkiye Futbol Federasyonu (T.F.F) tarafından maç oynanma izni verilmesini takip eden ay 01 Şubat 2016 tarihi itibari ile başlatılmıştır.

Kira bedeli her yıl (ÜFE+TÜFE)/2 oranlarında arttırılacaktır.

Kira bedelleri, ortak yerlere ilişkin tüm giderler ile çevre, çöp ve benzeri belediye vergi ve harçları tamamen hariç olmak üzere, sadece Kiralanan yer’in net kirasını ifade eder.” denilmektedir.

23.10.2017 tarihinde Belediye Başkanı … istifa etmek suretiyle görevinden ayrılmıştır.

Daire Kararına konu uygulamada kira başlangıcı olan 01.02.2016 tarihinden 31.12.2017 tarihine kadar olan 23 aylık kira bedelleri ve bunlara ilişkin katma değer vergilerine yönelik olarak herhangi bir tahsilat yapılmadığı ve ödenmeyen kira bedelleri için herhangi bir işlem yapılmadığı tespiti üzerine, Belediye ile spor kulübü arasında, Belediyenin Spor Kulübünden 2018 yılı sonuna kadar olan tüm kira alacaklarına karşılık olarak Stadyumda bulunan 4026 numaralı 30 kişilik locanın 86 ay süre ile KDV dâhil … TL bedel ile Belediye kullanımına verilmesi konusunda “Loca Koltuk Devir Sözleşmesi” imzalanmıştır. Loca Koltuk Devir Sözleşmesi 17.04.2018 tarihinde imzalanmıştır.

Loca Koltuk Devir Sözleşmesinin 6’ncı maddesinin “ödeme şekli” kenar başlıklı kısmında:

“… Kulübü Derneği ile … Büyükşehir Belediyesi arasında, … Büyükşehir Belediye Stadyumu’nun kiralanmasına ilişkin olarak imzalanmış olan, 11.02.2015 tarihli “Sözleşme”, 30.11.2015 tarihli “Ek Sözleşme-1” ve 14.02.2017 tarihli “Ek Sözleşme-2” sözleşmeleri nedeniyle; … Kulübü derneği tarafından … Büyükşehir Belediyesi’ne ödenmesi gereken ve 31.12.2018 tarihine kadar doğmuş ve doğacak kira bedelleri ve gecikme faizleri toplamının KDV dahil … TL olduğu konusunda taraflar mutabıktırlar. İş bu (Şubat 2016 – Aralık 2018 dahil tarihleri arası) 31.12.2018 tarihine kadar doğmuş/doğacak kira bedeli ve gecikme faizleri toplam bedeline karşılık, 4026 nolu locanın kullanımı 86 ay süre boyunca … Büyükşehir Belediyesi’ne verilmektedir. … Kulübü Derneği iş bu Loca Koltuk devir Sözleşmesi bedeli olarak … Büyükşehir Belediyesi’nden herhangi bir bedel talebinde bulunmayacaktır. … Büyükşehir Belediyesi de; … Büyükşehir Belediye Stadyumu’nun … tarafından kullanılmasına ilişkin olarak, 31.12.2018 tarihine kadar … Kulübü Derneği’nin herhangi kira bedeli ve gecikme faiz borcu olmadığını kabul ve beyan eder. Taraflar bu konuda mutabık kalmış olup, birbirleriyle mahsuplaşacaklardır.”

Denilmektedir.

Ancak Kulüp ve Belediye arasında imzalanan sözleşmenin “Protokol Tribünü ve Tahsis Yükümlülüğü” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kulüp; Stadyum localarının bulunduğu 3.kat basın tribünün güneyinde kalan ek-1 planda gösterilen 3-149 mahal nolu kurumsal loca ve önündeki 32 adet loca koltukları ile Stadyum protokol tribünün bulunduğu l.kat tribünün güneyinde kalan ek-2 planda gösterilen 1-08 mahal nolu mekan ve önündeki tribünde yer alan 128 adet koltuk ile güney bitişiğindeki tribünden 140 adet koltuk olmak üzere toplam 300 adet koltuk ile 2 (iki) adet mekan ücretsiz olarak idareye bırakılacaktır. Bu madde uyarınca tahsis edilen koltuklar ve localar hiçbir gerekçe ile bedelli/bedelsiz başkaca bir kullanıma konu edilmeyecektir.” denilmektedir. Dolayısıyla İdareye ait olan Büyükşehir Belediye Stadyumunda sözleşmeden kaynaklı idarenin kullanımına bırakılan kurumsal loca bulunmaktadır.

Somut uygulamanın mevzuat kapsamında incelenmesi ile ilgili olarak, 08.09.2021 tarih ve 49936 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararında yer alan gerekçenin hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.

4026 no.lu locanın mevzuata uygun olarak kullanıldığı iddiası

Sorumlu … vekili Av…. ve Av…. tarafından, karar düzeltilmesi dilekçesinde: “Yapılan devir işleminden sonra söz konusu locanın, 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7/v, 5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 13 ve 14/a maddeleri kapsamında dava konusu dosyada yer alan önceki belgelerden de anlaşılacağı üzere Belediye tarafından kamu yararı doğrultusunda sosyal amaçlı projelerde kullanıldığı” iddia edilmektedir.

Bu iddianın yerinde olmadığı anlaşılmıştır.

5216 sayılı Kanunun 7’nci maddesinin ilk fıkrasında büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları sayılmıştır. Bu maddenin v bendinde:”… yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, …” denilmektedir. 5393 sayılı Kanunun 13’üncü maddesinde hemşehri hukuku düzenlenmekte, 14’üncü maddesinde ise belediyenin görev ve sorumlulukları düzenlenmektedir.

Buna göre, yukarıda “somut uygulama” alt başlığı altında da belirtildiği üzere:

Öncelikle: 10.08.2018 tarihinde imzalanan “… Büyükşehir Belediyesi, … İl Milli Eğitim Müdürlüğü, … Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü ile … Kulübü Arasında İşbirliği Protokolü” ile onyedi ilçede toplam 2023 öğrenci tespit edilerek Belediye Stadyumunda oynanacak … maçlarına ulaşımları sağlanması, çeşitli sosyal ve kültürel aktiviteler düzenlenmesi, faaliyetlerin basın yoluyla paylaşılması ve yayınlanması, fuar sergi inceleme ve müze gezileri düzenlenmesi ve diğer çeşitli faaliyetlerin sağlanması konusunda anlaşmaya varılmıştır. Temyiz başvurusu sırasında belgeleri sunulan Belediye tarafından sağlanan ulaştırma hizmeti ve 2023 öğrenci ile ilgili diğer bazı faaliyetlerin konuları ve gerçekleşme tarihleri dikkate alındığında, bu hizmet ve faaliyetlerin 10.08.2018 imzalanma tarihli işbirliği sözleşmesi kapsamında olduğu anlaşılmıştır. Yani belirtilen faaliyetlerin, Loca Koltuk Devir Sözleşmesi ile Belediyeye devredilen otuz kişilik 4026 no.lu locanın Belediye tarafından mahalli müşterek nitelikte sosyal ve kültürel faaliyetlerde kullanımı kapsamında olmadığı anlaşılmıştır.

İkinci olarak: Kulüp ve Belediye arasında 11.02.2015 tarihinde imzalanan sözleşmenin “Protokol Tribünü ve Tahsis Yükümlülüğü” başlıklı 5’inci maddesinde: “Kulüp; Stadyum localarının bulunduğu 3.kat basın tribünün güneyinde kalan ek-1 planda gösterilen 3-149 mahal nolu kurumsal loca ve önündeki 32 adet loca koltukları ile Stadyum protokol tribünün bulunduğu l.kat tribünün güneyinde kalan ek-2 planda gösterilen 1-08 mahal nolu mekan ve önündeki tribünde yer alan 128 adet koltuk ile güney bitişiğindeki tribünden 140 adet koltuk olmak üzere toplam 300 adet koltuk ile 2 (iki) adet mekan ücretsiz olarak idareye bırakılacaktır. Bu madde uyarınca tahsis edilen koltuklar ve localar hiçbir gerekçe ile bedelli/bedelsiz başkaca bir kullanıma konu edilmeyecektir.” denilmektedir. Buna göre, Büyükşehir Belediye Stadyumunda sözleşmeyle Belediyenin kullanımına bırakılan kurumsal loca zaten bulunmaktadır. Ayrıca, 300 adet koltuk ile 2 (iki) adet mekanın Belediye tarafından mahalli müşterek nitelikte çeşitli sosyal ve kültürel hizmetlerin sağlanmasında yetersiz kaldığı yönünde bir savunma veya tespit bulunmamaktadır.

Ayrıca Loca Koltuk Devir Sözleşmesi ile Belediyeye devredilen otuz kişilik 4026 no.lu locanın Belediye tarafından mahalli müşterek nitelikteki hangi somut sosyal ve kültürel faaliyetlerde kullanıldığı ile ilgili bilgi ve belge sunulmamıştır.

Belediye ile … Kulübü Derneği arasında imzalanan sözleşmenin bir ibra sözleşmesi olduğu iddiası

Karar düzeltilmesi dilekçesinde: “6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "İbra” başlıklı 132.maddesinde; "Borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir.” denildiği, Belediye ile … arasında imzalanan sözleşmenin, mahiyeti itibariyle bir ibra sözleşmesi olduğu, Bu bağlamda tesis edilen işlemin 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 139. maddesine değil 132.maddesine dayandığı ve kanuna aykırılık teşkil etmediği” iddia edilmektedir.

Bu iddianın yerinde olmadığı anlaşılmıştır.

Belediye ile Dernek arasında akdedilen loca devir sözleşmesinin bir ibra sözleşmesi olarak kabul edilmesi, yapılan ibra işleminin mevzuata uygun olduğu anlamına gelmemektedir. 6098 sayılı TBK’da düzenlenen ibra sözleşmesinin, taraflardan biri veya her ikisinin kamu tüzel kişisi olduğu durumlarda hukuka uygun olarak akdedilebilmesi için, ilgili mevzuatta, bahsi geçen kamu idaresine (veya idarelerine) ibra konusunda yetki verilmiş olması gerekir. Somut uygulamada, Belediyenin … Kulübü Derneğinden olan kira alacağını ibra edebileceği konusunda mevzuatta hüküm bulunmamaktadır.

Bu noktada ayrıca belirtilmelidir ki, 2. ligde bulunan … Kulübüne yapılabilecek bir hibe, bu Kulübün amatör spor kulübü olmaması dolayısıyla 5216 sy Kn.m.7/1.m’de yer alan “gerektiğinde amatör spor kulüplerine nakdî yardım yapmak, malzeme vermek ve gerekli desteği sağlamak” ifadesi kapsamında değildir.

Kamuya yararlı dernek olan … Kulübü Derneği ile ilgili harcamaların mevzuata uygun olduğu iddiası

Karar düzeltilmesi dilekçesinde: “… kulübü derneği kamu yararına dernek statüsünde olup, … Kulübü Derneği ile ilgili bedellerin ve harcamaların zimmete konu edilmesinin mümkün olmadığı” iddia edilmektedir.

… Kulübü Derneği, kamu yararına çalışan dernekler arasında yer almaktadır.

5393 sayılı Kanunun “diğer kuruluşlarla ilişkiler” kenar başlıklı 75’inci maddesinde: “Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda… kamu yararına çalışan dernekler… ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir.” denilmektedir.

Daire Kararına konu olan kira bedelinin tahsilatının yapılmaması ve sonrasında ise tahsil edilmeyen kira bedellerine ilişkin olarak loca devir sözleşmesi imzalanmasının 5393 sayılı Kanunun 75’inci maddesinde ifadesini bulan ortak hizmet projeleri gerçekleştirmek kapsamında olmadığı anlaşılmıştır.

Netice itibariyle, Belediye tarafından söz konusu stadyumun … Kulübü Derneğine kiralanması dolayısıyla Belediyenin Spor Kulübünden olan kira alacağına karşılık olarak herhangi bir mahalli müşterek ihtiyaca veya kamu yararına karşılık gelmeyen 30 kişilik locanın kiralanması yasal dayanaktan yoksundur.

Sorumluluk Yönünden İnceleme

Sorumluluk tesis edilen üst yönetici makamına ilişkin olarak;

5018 sayılı Kanun’un “Üst Yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde; “Bakanlıklarda müsteşar, diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. … Üst yöneticiler, …sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve bu Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden mahallî idarelerde meclislerine karşı sorumludurlar. Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” denilmek suretiyle üst yöneticilerin sorumlulukları düzenlenmiştir. Malî yönetim ve kontrol sisteminin düzgün bir şekilde çalışmaması nedeniyle üst yöneticinin sorumluluğu doğmaktadır.

Ayrıca sözleşmeyi imzalayan üst yöneticinin sözleşmenin takip ve uygulamasından sorumludur.

Yukarıda açıklandığı üzere kira dönemi başından 31.12.2017 tarihine kadar 23 aylık dönem için tahsilat yapılmaması ve tahsilat yapılması için herhangi bir işlemde bulunulmaması sonucu sebep olunan kamu zararının tazmininden sorumluluğun üst yönetici ve muhasebe yetkilisinde olduğu anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, konunun esas yönünden incelenmesi neticesinde, Daire Kararına konu somut uygulamada 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararının oluştuğunun sabit olduğu ve Daire Kararında hükmedilen sorumluluğun hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.

BU İTİBARLA, 650 Karar-219 İlam sayılı Daire Kararının 3.A maddesinin Tasdiki hükmünü içeren 08.09.2021 tarih ve 49936 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA (….Daire Başkanı … ve Üye …’un aşağıda yazılı karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,

Karar verildiği 28.09.2022 tarih ve 52334 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

(Karşı oy gerekçesi

….Daire Başkanı …’ın karşı oy gerekçesi

Çoğunluk görüşünde yer alan gerekçeyle, Daire Kararının 3.A maddesine konu somut uygulamada kamu zararı oluştuğu sabit görülmektedir.

Bununla birlikte, sorumluluk yönünden, Kararda sorumlu tutulmuş olan her iki belediye başkanının da kamu zararından sorumluluğu bulunmadığı değerlendirilmektedir.

5216 sayılı Kanunun “Büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18 inci maddesinin f-bendinde büyükşehir belediyesinin hak ve menfaatlerini izlemek, alacak ve gelirlerinin tahsilini sağlamak, belediye başkanının görev ve yetkileri arasında sayılmaktadır. Bununla birlikte belediye başkanı belediyenin gelirlerinin takip ve tahsilini bizzat yapmaz; Bu konuda sorumlu birim mali hizmetler birimidir. Belediye başkanı ise gelirlerin takip ve tahsili konusunda gerekli talimatları verir.

Bu İtibarla, yukarıda sorumluluk yönünden belirtilen gerekçeyle 08.09.2021 tarih ve 49936 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının Karar Düzeltilmesine Mahal Bulunduğuna, 219 İlam sayılı Daire Kararının 3.A maddesinin Bozularak yeniden hüküm tesis edilmesini teminen Dosyanın Dairesine Gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

Üye …’un karşı oy gerekçesi

Sorumluluk Yönünden:

5216 sayılı Kanun’un “Büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18’inci maddesinde belediye başkanının görev ve yetkileri sayılmıştır. Mezkûr maddede görüleceği üzere, “büyükşehir belediyesinin hak ve menfaatlerini izlemek, alacak ve gelirlerinin tahsilini sağlamak” belediye başkanının görev ve yetkileri arasında yer almaktadır. Söz konusu görev ve yetkiler, belediyenin teşkilatlanma yapısı içinde belediye meclisi ve belediye encümenine kıyasen tanımlanmış olup, belediye başkanının görev ve yetkilerinin içinde yer alan mali işlemler ilgili birimler tarafından yapılacaktır.

5018 sayılı Kanun’un 11’nci maddesine göre, üst yöneticiler sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumlu olup bu sorumluluklarının gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirmektedirler. Bu sorumluluk siyasi ya da idari sorumluluk olup doğrudan kamu zararı sorumluluğunu/mali sorumluluğu kapsamamaktadır.

Mezkûr Kanun’un 60’ıncı maddesinde, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerinin tahakkuk, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerinin mali hizmetler birimi tarafından yürütüleceği; aynı Kanun’un 61’inci maddesinde ise, muhasebe hizmetinin; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerinden oluştuğu ve bu işlemleri yürütenlerin de muhasebe yetkilisi olduğu belirtilmiştir.

Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 32’nci maddesine göre de; muhasebe yetkilileri, idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş kamu gelir ve alacaklarının yükümlüleri ve sorumluları adına ilgili hesaplara kaydedilerek tahsil edilmesinden sorumludurlar.

14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurulu Kararında, kamu zararı hususunda harcama/kamu gideri esaslı genel sorumluluk kuralları tanımlanmış/oluşturulmuş olmasına rağmen kamu gelirleri ile alacaklarından doğan ya da doğacak kamu zararları konusunda genel kurallar tanımlanmamış/oluşturulmamıştır.

Bahsi geçen Genel Kurul Kararında sadece muhasebe yetkilisinin, gelir ve alacakları tahsil görevinden bahsedilmiş ve idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş kamu gelir ve alacaklarının takip ve tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin tek başına sorumlu olduğuna karar verilmiştir. Ancak tarh, tahakkuk ve tahsil aşamalarının her birinden birlikte ya da ayrı ayrı doğabilecek kamu zararından sorumlu olacak kamu görevlileri ya da üst yöneticinin sorumluluğu “genel, kapsamlı ve idareleri yönlendirici kural” halinde tespit edilmemiştir.

Bahsi geçen Sayıştay Genel Kurulu Kararının alındığı tarihte yürürlükte olan 5393 sayılı Kanun ve 5216 sayılı Kanun’da yer alıp büyükşehir belediye başkanları ile il, ilçe ve belde belediye başkanlarının tümünü ilgilendiren “belediyenin hak ve menfaatlerini izlemek, alacak ve gelirlerinin tahsilini sağlamak” görev ve yetkilerinden hareketle genel bir mali sorumluluk kuralı benimsenmemiş iken hesap yargılamalarında, somut kusur tespitleri olmaksızın söz konusu görev ve yetki düzenlemeleri bağlamında belediye başkanının kamu zararından sorumlu tutulması mevzuatla uyarlı değildir.

Belediye başkanı, belediye gelirlerinin takip ve tahsilini bizzat yapmaz; idare alacaklarının tahsili ile gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsilinden sorumlu birim, mali hizmetler birimidir. Belediye başkanı gelirlerin takip ve tahsili konusunda gerekli talimatları vererek, Kanun’da belirtilen “alacakların ve gelirlerin tahsilini sağlamak” görevini mali hizmetler birimi veya duruma göre mali hizmetler birimi ile hukuk birimi vasıtasıyla yerine getirir.

Yukarıda belirtildiği üzere, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerinin tahakkuk, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemleri mali hizmetler birimi tarafından yürütülmektedir. Dolayısıyla, söz konusu birim tarafından yürütülen/yürütülmesi gereken idare alacağının tahsili ve idare gelirinin tarh, tahakkuk ve tahsili süreçlerinden dolayı ortaya çıkan kamu zararlarından ilk anda, mali hizmetler birim yöneticisi ile birlikte tarh, tahakkuk ve tahsil aşamalarında görevli olan kamu görevlilerinin sorumlu tutulmaları gerekmektedir. Tahsil aşamasındaki mevzuata aykırılıklardan muhasebe yetkilisi de sorumlu olacaktır.

Ayrıca, söz konusu Genel Kurul Kararında genelde üst yöneticiler özelde belediye başkanları için, kamu alacaklarının tahsili ile kamu gelirlerinin tarhı, tahakkuku ve tahsili hususlarında kamu zararı noktasında genel, kapsayıcı, bilinen veya da bilinmesi gereken sorumluluk tespiti yapılmamış, genel kural oluşturulmamıştır. Bu nedenle, mevcut Genel Kurul Kararına göre belediye başkanı için bir kamu zararı sorumluluğu tespiti yapılacaksa; öncesinde 5393 sayılı Kanun ile 5216 sayılı Kanun’dan hareketle genel bir kural oluşturulmadığından Sayıştay hesap yargılamalarında, idare gelirlerinin tarhı, tahakkuku ve tahsilinin yapılmamasında belediye başkanının açık ve belgelenen bir kusurundan bahsedilmesi gerekmektedir. Örneğin, tahsil edilmeyen ve henüz zamanaşımına uğramamış olan idare geliri ile alacaklarının Sayıştay Denetim Raporları yoluyla belediye üst yönetimine bildirilmiş olmasına rağmen, idare geliri ve alacağının zamanaşımına uğradığı durumlarda belediye başkanının kusurundan bahsedilerek aleyhine kamu zararı hükmünün verilmesi hukuka uygun olabilecektir.

Somut uygulamada, 2016 yılı ve 2017 yılına ait 23 aylık kira gelirlerinin 2017 yılı sonu itibariyle tahakkuk ve tahsilinin yapılmaması nedenleriyle kamu zararı açısından kurulacak “sorumluluk illiyet bağı” için mali hizmetler birimi muhatap alınmalıdır.

Yukarıda belirtilen nedenlerle, … Büyükşehir Belediyesi ile … Kulübü arasında akdedilen Ürün (Hasılat) Kirası Sözleşmesine göre 2016 yılı ve 2017 yılına ait olup 2017 yılı sonu itibariyle muaccel hale gelen 23 aylık kira gelirlerinin, bahsi geçen yıllarda tahakkuk ve tahsil işlemlerinin yapılmamış olmasında belediye başkanının kamu zararı sorumluluğu bulunmamaktadır.

Zamanaşımı Yönünden:

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde, hesap yargılamasının, kanunlarla belirlenen sorumluların hesap ve işlemlerinin mevzuata uygun olup olmadığının yargılama yoluyla kesin hükme bağlanmasını ve bununla ilgili kanun yollarını; kamu zararının, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda belirtilen kamu zararını ifade ettiği belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un 48’inci maddesinde, “Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hesap ve işlemlerinin denetimi sırasında denetçiler tarafından kamu zararına yol açan bir husus tespit edildiğinde sorumluların savunmaları alınarak mali yıl sonu itibariyle yargılamaya esas rapor düzenlenir. “ hükmü yer almaktadır.

5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde de, kamu zararı, “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlandıktan sonra; kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edileceği ifade edilmiştir.

Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde, idare gelirlerinden kaynaklanan kamu zararının belirlenmesinde; tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmamasının esas alınacağı hüküm altına alınmıştır. Yönetmelik’in “kamu zararının oluştuğu tarih” kenar başlıklı 17’nci maddesinin (d) bendine göre de, kamu zararının; idare gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması hallerinde, söz konusu işlemin zaman aşımına uğradığı tarihte oluştuğu kabul edilecektir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146’ncı maddesinde, Kanun’da aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacağın on yıllık zamanaşımına tabi olduğu; 147’nci maddesinde, kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımının uygulanacağı; 149’uncu maddesinde, zamanaşımının, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlayacağı ve alacağın muaccel olmasının bir bildirime bağlı olduğu hâllerde, zamanaşımının bu bildirimin yapılabileceği günden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir.

… Büyükşehir Belediyesi ile … Kulübü arasında akdedilen Ürün (Hasılat) Kirası Sözleşmesinin IV.HÜKÜMLER/A. KULUBÜN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ bölümünün “Bedel Ödeme Yükümlülüğü” başlıklı 3’üncü maddesinde; Kulübün sözleşme uyarınca kira bedellerini her ayın ilk beş günü içinde peşin ve nakden ödeyeceği, kira ödemelerinin 01.02.2016 tarihi itibariyle başlayacağı ve kira bedellerinin herhangi ikisinin üst üste ödenmemesi halinde ihtar ya da ihbara gerek olmaksızın kira dönemi sonuna kadar olan tüm kira bedellerinin muaccel hale gelmiş sayılacağına ilişkin hükümler yer almaktadır. Bu bağlamda, söz konusu kira bedellerinin peşin ödeme vadesi olan her ayın ilk beş günü içinde ve mevcut durum itibariyle de 2016 yılına ait ödenmeyen tüm kira bedellerinin 2016 yılı sonunda; 2017 yılına ait ödenmeyen tüm kira bedellerinin ise 2017 yılının sonunda muaccel hale geldiğini kabul etmek gerekecektir. Bu durumda, 2017 yılı sonu itibariyle 23 aylık kira alacaklarının muaccel hale gelmesi söz konusu iken 6098 sayılı Kanun’a göre 5 yıllık zamanaşımından bahsetmek mümkün olmayacaktır. Bu durumda, 2017 yılı sonu itibariyle muaccel hale gelen ve tahsil edilmeyen ancak, zamanaşımına uğramayan kira bedellerinin tahakkuk ve tahsil işlemlerinin yapılmamasından dolayı kamu zararı oluştuğu kabulü de 5018 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik hükümleri ile uyarlı olmayacaktır.

Daire Kararına konu olan somut uygulamada kamu zararının neden ve hangi tarihte oluştuğu esaslı öneme sahiptir. Daire Kararında, somut uygulamada kamu zararının oluşması konusunda, yirmi üç aylık kira geliri alacağının tahakkuk ve tahsilinin yapılmadığından bahsedilmekteyse de, kamu zararının nasıl ve hangi tarihte oluştuğu hususu 5018 sayılı Kanun, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre açıklığa kavuşturulmamıştır.

Diğer yandan, Belediyenin 08.03.2018 tarihli ve 483444 sayılı “Kira borçlarınız” konulu ve … Kulübü Derneği muhataplı yazısından, fiili durumda tahakkuk kayıtlarının 08.03.2018 tarihinden önce yapıldığı anlaşılmaktadır. Buna göre, Yönetmelik’in 17’nci maddesine göre, somut uygulamada tahakkuk kayıtları yapılmış olmakla, tahakkuk kaydı noksanlığı nedeniyle kamu alacağının takip ve tahsilinin tehlikeye düşmesi hali de son bulmuştur. Ayrıca zaten Daire Kararına konu ilgili kira alacağı henüz zamanaşımına uğramamış olduğundan, somut uygulamada sırf tahsilatın yapılmamış olmasının kamu zararına sebebiyet verdiği sonucuna varılamaz. Dolayısıyla, tahakkuk zamanaşımı süresi içinde kira alacaklarının tahakkuk kayıtları yapılmış olduğundan, ayrıca tahakkuk kaydı yapılan bu alacağın takibi mali hizmetler biriminin sorumluluğunda olduğundan, somut uygulamada belediye başkanının bahsi geçen 23 aylık kira bedelinin tahsilinin yapılmamış olmasından sorumluluğu bulunmamaktadır.

Ayrıca belirtilmelidir ki, Daire Kararına konu denetimin 2017 yılı hesabı ile ilgili olduğu göz önünde bulundurulduğunda, 31.12.2017 tarihi itibarıyla bahsi geçen kira alacağının zamanaşımına uğramamış olması dolayısıyla Yönetmelik’in yukarıda belirtilen 17’nci maddesinin (d) bendi gereği, kamu zararı oluşmamıştır.

Bu İtibarla, yukarıda belirtilen gerekçelerle 08.09.2021 tarihli ve 49936 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının Karar Düzeltilmesine Mahal Bulunduğuna ve 219 İlam sayılı Daire Kararının 3.A maddesinin Bozularak, yeniden hüküm tesis edilmek üzere Dosyanın Dairesine Gönderilmesine,

Karar verilmesi gerektiğinden çoğunluk görüşüne katılmıyorum.)