Sayıştay 6. Dairesi 46309 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2017

• Daire: 6

• Dosya No: 46309

• Tutanak No: 48209

• Tutanak Tarihi: 19.06.2020

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Derneğe yardım.

1. 216 sayılı ilamın 21’inci maddesi ile; mahallin en büyük idare amirinin onayının alındığı herhangi bir ortak hizmet projesi yürütülmeksizin ... Büyükşehir Belediyesi tarafından ... Derneği (...) ... Şubesi binasının ayni ihtiyaçlarını karşılamak maksadıyla malzeme alınması suretiyle neden olunan .... TL kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmedilmiştir.

Temyiz Dilekçesi

Harcama yetkilisi sıfatı ile sorumluluğuna hükmedilen ..., gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumluluğuna hükmedilen ... tarafından sunulan aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde özetle;

Konu hakkındaki harcamanın idare bütçesinde ayrılan ödenek ile belediye ait binasının eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere donanımı için yapıldığını, derneğe yardım mahiyetinde olmadığını, hakemlerin eğitiminde geçici olarak kullandığını, yapılan ödemenin 5018 sayılı Kanunun 71. maddesinde aranan kamu zararı kriterlerinin bulunmadığını, yapılan işlemin 5393 sayılı kanunun 13 ve 14. maddeleri gereği uygun olduğunu belirtilerek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

Başsavcılık Mütalaası

Harcama yetkilisi sıfatı ile sorumluluğuna hükmedilen ..., gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumluluğuna hükmedilen ... tarafından sunulan aynı mahiyetteki temyiz dilekçesine istinaden verilen aynı mahiyetteki Başsavcılık Mütalaasında aynen:

“Dairesince, Belediyece, mahallin en büyük mülki amirinin izninin yer aldığı ortak bir hizmet projesi yürütülmeksizin ... Derneğinin, ... Şube binasının ayni ihtiyaçlarının karşılanmak maksadıyla malzeme alınması sonucu oluşan kamu zararının sorumlulardan tazminine karar verilmiştir.

Sorumlular savunmasında, konu hakkındaki harcamanın idare bütçesinde ayrılan ödenek ile belediye ait binasının eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere donanımı için yapıldığını, derneğe yardım mahiyetinde olmadığını, hakemlerin eğitiminde geçici olarak kullandığını, yapılan ödemenin 5018 sayılı Kanunun 71. maddesinde aranan kamu zararı kriterlerinin bulunmadığını, yapılan işlemin 5393 sayılı kanunun 13 ve 14. maddeleri gereği uygun olduğunu belirtilerek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

Alınan malzemelerin adı geçen derneğin kullanımına bırakıldığı, belediyenin tasarrufunun bulunmadığı, 5393 sayılı Belediye Kanunu 75. maddesinin (c) bendi hükmüne göre, mahallin en büyük mülki amirinin izninin yer aldığı ortak bir hizmet projesi yürütülmeksizin, adı geçen derneğe bu şekilde yardım yapılamayacağı değerlendirilmektedir.”

Denilmektedir.

Dosya ve eki belgelerin incelenmesi sonucunda,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Temyize konu 216 sayılı ilamın 21. Maddesinde mevzuatta yeri olmamasına rağmen kamu yararına çalışan dernek statüsünde olmayan derneğe büro mobilyaları, kafeterya ve yemekhane mobilyaları devrinin yapıldığı, her ne kadar sorumlularca savunmalarında, ilgili derneğin tüzüğünde kamu yararına yararlı olmak, spor, sosyal- kültürel etkinlikler düzenlediği belirtilmek suretiyle 5393 sayılı Kanunun 14. Madde hükmü gereğince bu gibi derneklere gerekli desteğin sağlanabileceği ifade edilse de,

5393 sayılı Kanunun 75’nci madde hükmü gereği, kamu yararına çalışan dernek olmayan kişiler için mahallin en büyük idare amirinin onayının alındığı herhangi bir ortak hizmet projesi yürütülmeksizin ilgili derneğin ihtiyacını karşılamak maksadıyla malzeme alınmasının hukuka aykırı olduğu ve kamu zararına sebebiyet verildiğine hükmedilmiştir.

İlam hükmüne karşı temyiz kanun yoluna başvurulmuş olup sorumluluğuna hükmedilen dilekçilerce dilekçelerinde, konu hakkındaki harcamanın idare bütçesinde ayrılan ödenek ile belediye ait binasının eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere donanımı için yapıldığını, derneğe yardım mahiyetinde olmadığını, hakemlerin eğitiminde geçici olarak kullandığını, yapılan ödemenin 5018 sayılı Kanunun 71. maddesinde aranan kamu zararı kriterlerinin bulunmadığını, yapılan işlemin 5393 sayılı kanunun 13 ve 14. maddeleri gereği uygun olduğunu belirtilerek tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmiştir.

İlgili ilam hükmü, dosya ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde;

İlam hükmünün esasına ilişkin hukuki düzenlemeler şu şekildedir;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde; “Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; … (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir. …” hükmüne yer verilmekte,

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde; “Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir. Bu yardımların yapılması, kullanılması, izlenmesi, denetlenmesi ve kamuoyuna açıklanmasına ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığınca hazırlanarak Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” denilmekte;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesine 6360 sayılı Kanunla eklenen fıkrada ise; “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır.

Mevzuat hükmünden; belediyelerin kamu yararına çalışan derneklerin dışında kalan dernekler ise ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği, ancak ortak hizmet projesinin gerçekleştirilebilmesi için projenin belediyenin görev ve sorumluluk alanlarına giriyor olması, belediye meclisinin karar alması, ortak bir hizmet projesi için anlaşma yapılması ve mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınmış olması gerekliliğinin kurucu unsurlar olarak ifade edildiği anlaşılmaktadır. Söz konusu koşullar sağlanmaksızın belediyelerin derneklere yârdim yapması mümkün değildir, zira 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine eklenen fıkra ile belediyelerin dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapabilmesinin önü tamamen kapanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde belediyenin görev ve sorumlulukları sayılmış, amatör spor kulüplerine yapılacak yardım dışında diğer derneklere, sivil toplum kuruluşlarına, siyasi partilere veya kişilere ücretsiz hizmet ve yardım yapılabileceğine dair bir hükme yer verilmemiştir. Dolayısı ile Belediyenin amatör spor kulübü niteliğinde olmayan ... Derneğine bu kapsamda bir yardım yapması da mevzuata uygun değildir. Yukarıda özetlenen mevzuat düzenlemelerinden anlaşılacağı üzere, belediyelerin derneklere ayni yardımda bulunulması mümkün değildir.

Bu itibarla; Sayıştay 6. Dairesince 216 sayılı ilamın 21. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE (...’nın ilgili hükmün refi, ...’nın ilam hükmünün bozulması gerekir yönündeki ayrışık görüşüne karşı) oyçokluğuyla,

Karar verildiği 16.09.2020 tarih ve 48209 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi

...’nın karşı oy gerekçesi,

Temyize konu 216 sayılı ilamın 21. Maddesinde mevzuatta yeri olmamasına rağmen kamu yararına çalışan dernek statüsünde olmayan derneğe büro mobilyaları, kafeterya ve yemekhane mobilyaları devrinin yapıldığı, her ne kadar sorumlularca savunmalarında, ilgili derneğin tüzüğünde kamu yararına yararlı olmak, spor, sosyal- kültürel etkinlikler düzenlediği belirtilmek suretiyle 5393 sayılı Kanunun 14. Madde hükmü gereğince bu gibi derneklere gerekli desteğin sağlanabileceği ifade edilse de,

5393 sayılı Kanunun 75’nci madde hükmü gereği, kamu yararına çalışan dernek olmayan kişiler için mahallin en büyük idare amirinin onayının alındığı herhangi bir ortak hizmet projesi yürütülmeksizin ilgili derneğin ihtiyacını karşılamak maksadıyla malzeme alınmamasının hukuka aykırı olduğu ve kamu zararına sebebiyet verildiğine hükmedilmiştir.

İlgili ilam hükmü, dosya ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde;

Somut olaya ilişkin ilgili yasal düzenlemeler şu şekildedir;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde; “Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; … (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir. …” hükmüne yer verilmekte,

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde; “Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir. Bu yardımların yapılması, kullanılması, izlenmesi, denetlenmesi ve kamuoyuna açıklanmasına ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığınca hazırlanarak Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” denilmekte;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesine 6360 sayılı Kanunla eklenen fıkrada ise; “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat düzenlemelerinden anlaşılacağı üzere, belediyelerce derneklere ayni yardımda bulunulması için esasa ve usule ilişkin bazı şartlar arandığı görülmemektedir.

Somut olayda, kamu yararına çalışan dernek statüsünde bulunmayan dernek ile söz konusu ortak hizmet projesinin yürütülmesi için mahallin en büyük idare amirinden onay alınmadığı görülmekte ise de, söz konusu noksanlık usule ilişkin bir eksiklik olup ilgili işlemin esas mahiyeti gereği yasal düzenlemelere aykırı olmadığı anlaşılmaktadır.

Netice itibariyle ilama konu hukuki işlem, sadece şekli noksanlık barındırmasından ötürü, kamu zararına konu edilemeyecektir. Dolayısıyla 216 sayılı ilamın 21. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün refi gerekmektedir.

...’nın karşı oy gerekçesi,

Sorumlular savunmalarında söz konusu harcamanın, belediyeye ait binanın eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere tefrişi için yapıldığını, derneğe yardım mahiyetinde olmadığını, hakemlerin eğitiminde geçici olarak kullandığını ifade etmişlerdir. Mülkiyeti idareye ait olan binada kullanılmakta olan eşyaların, dernek tarafından geçici olarak kullanılmış olmasını, belediye tarafından dernek için yapılmış bir alım olarak değerlendirmek uygun olmaz.

5393 sayılı Belediye Kanununun 60. maddesinde “sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri” belediye giderleri arasında sayılmış, 75. maddesinde, belediyenin kendi görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda belli şartlarda dernek ve vakıflarla ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği ve bu amaçla gerekli kaynak aktarımında bulunabileceği ifade edilmiştir.

Her ne kadar daire ilamından söz konusu işlemin bu çerçevede gerçekleştirilmediği anlaşılmakta ise de kanunda belirtilen prosedür yerine getirilmek suretiyle belediyenin dernekle ortak hizmet projeleri gerçekleştirmesi de mümkündür. Kaldı ki ‘ortak hizmet projesi’nden tam olarak neyin anlaşılması gerektiği de belirsizdir. Yapılan faaliyetler ile belediyenin yetki ve sorumlulukları göz önünde bulundurulduğunda, bunların ortak proje sayılmaması, gerçekleştirilen işlerin ölçülülüğünün, diğer ifade ile yerindeliğinin denetimi olarak da algılanabilir. Tüm bu hususlar yeniden değerlendirilmek üzere daire ilamının bozulması uygun olur.