Sayıştay 6. Dairesi 44657 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2013

• Daire: 6

• Dosya No: 44657

• Tutanak No: 46806

• Tutanak Tarihi: 06.11.2019

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Projede bulunan ve teknik şartnamede açıklaması yapılan imalat için yeni birim fiyat yapılması.

388 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesiyle; ... Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen ve anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilen ... ihale numaralı "... Merkezi İnşaatı" yapım işinde, projede bulunan ve teknik şartnamede açıklaması yapılan imalat için yeni birim fiyat yapılması nedeniyle ... TL’nin sorumlulardan müştereken ve müteselsilen tazminine karar verilmiştir.

18/05/2015 Tarihli 200 Sayılı İlamın 4’üncü maddesinde;

“Gereği Görüşüldü:

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

... Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen ve anahtar teslim götürü bedel üzerinden ihale edilen ... İhale numaralı ... Merkezi İnşaatı” yapım işinde, proje bulunan ve teknik şartnamede açıklaması yapılan imalat için yeni birim fiyat yapılması sonucu fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür.

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesine göre yeni birim fiyat yapılabilmesi için öncelikle sözleşme kapsamında bulunmayan bir imalat kaleminin yapılması gereklidir. Bu nedenle, proje ve teknik şartnamede belirtilen işler için iş artışı ve yeni birim fiyat yapılması olanaksızdır. Zira, yapım işlerinde, projede gösterilen imalatların açıklamaları teknik şartnamede yer almaktadır ve istekliler de proje ve teknik şartnamelerde yer verilen açıklamalar çerçevesinde teklif fiyatlarını belirlemektedirler.

İlgili işte de projede toprak dolgu olarak gösterilen alanlara ilişkin teknik şartnamede “15.140/4-N Makine ile Kum Çakıl Temin Edilerek, Makine ile Serme, Sulama, Sıkıştırma ve Yapılması (nakliye dahi)” pozu belirlenmiş ve başkaca bir açıklamaya yer verilmemiştir. Dolayısıyla, ihaleye esas projeler kapsamında yapılacak toprak dolgu imalatları da bu pozda yer alan açıklamalar çerçevesinde gerçekleştirilecektir. Bir başka anlatımla, projede istenen toprak dolgu pek çok şekilde yapılabilmekte olup söz konusu işe ait teknik şartnamede toprak dolgunun kum çakıl karışık malzemeyle yapılacağı belirtilerek, imalata ilişkin gerekli açıklama yapılmıştır.

Adı geçen Belediyece, söz konusu işin projesinde toprak dolgu yazıldığı gerekçesiyle, yukarıda yazılı imalat için piyasadan teklif alınmak ve yeniden analiz yapılmak suretiyle Y.23.011 poz numaralı “toprak dolgu” imalatı adı altında yeni birim fiyat hazırlanıp iş eksilişi yapılmış, yerine ise yine piyasadan teklif almak suretiyle yeni birim fiyat yapılarak YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatı adlı imalat için iş artışı yapılmıştır.

Ancak, teknik şartnamede yapılan açıklamadan anlaşılacağı üzere söz konusu imalatın sadece toprak değil, içinde kum ve çakıl malzemeden oluşan karışımla yapılacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla ilgili imalat için salt projede toprak dolgu yazdığı gerekçesiyle dolgunun toprak malzeme ile yapılacağı kabul edilip iş azalışına gidilerek, yerine stabilize malzeme ile dolgu yapılması olanaksızdır. Kaldı ki, teknik şartnamede öngörülen kum çakıl karışık dolgu malzemesi de bir stabilize dolgu malzemesidir.

Diğer taraftan, stabilize dolgu adından da anlaşılacağı üzere, zemini sağlamlaştırmak için yapılan imalattır. YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatına ait analiz ve fiyat teklifi incelendiğinde de görüleceği üzere malzemenin sadece stabilize toprak dolgu olarak fiyat teklifi alındığı ve analize de bu şekilde girdiği görülmektedir. Yukarıda da belirtildiği üzere teknik şartnamede istenen kum çakıl karışık malzeme de zemini sağlamlaştırmak için kullanılan stabilize malzemedir. Bu nedenle, proje ve teknik şartnamede yer verilen, bir diğer ifade ile ihale kapsamında bulunan stabilize malzemeden dolgu imalatı için yeni birim fiyat yapılarak daha yüksek bir ödeme yapma imkanı bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, yükleniciye proje ve teknik şartnamede yer verilen imalat için yeni birim fiyat yapılıp buna göre ödeme yapıldığından ayrıntılı hesabı aşağıdaki tabloda gösterilen ... TL tutarında kamu zararına neden olunduğu anlaşılmıştır.

Bahse konu ... TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi ... (Fen İşleri Daire Başkanı) ve Gerçekleştirme Görevlisi ...’a (Yapı İşleri Şube Müdür Vekili) müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faiziyle ödettirilmesine, iş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle,”

Şeklinde karar verildikten sonra konu ile ilgili olarak sorumlular temyiz müracaatı yapmışlardır.

Bu müracaat ile ilgili olarak 07.12.2016 tarih ve 42456 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararının 2’nci maddesinde;

Duruşma talebinde bulunan ... ve ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

İlamın konusu, ... Merkezi İnşaatı Yapım İşi projesinde toprak dolgu olarak gösterilen alanlara ilişkin teknik şartnamede 15.140/4-N no.lu Makine ile Tuvenan Kum Çakıl Temin Edilerek, Makine ile Serme, Sulama, Sıkıştırma Yapılması (Nakliye Dahil) pozu belirlenmiş olmasına rağmen, projede salt “toprak dolgu” yazıldığı gerekçesiyle, dolgunun toprak dolgu ile yapılacağı kabul edilmek suretiyle iş azalışına gidilmesi ve yerine iş artışına gidilerek stabilize malzeme ile dolgu yapılmasıdır.

9 no.lu hakedişin incelenmesi neticesinde, İşe ilişkin inşaat imalatları pursantaj icmalinde 15.140/4-N poz no.lu Makine ile Tuvenan Kum Çakıl Temin Edilerek, Makine ile Serme, Sulama, Sıkıştırma Yapılması (Nakliye Dahil) imalatının bulunduğu ve toplam imalattaki pursantaj oranının %... olduğu (... TL x ... = ... TL); 9 no.lu hakediş itibariyle de 15.140/4-N poz no.lu imalatın gerçekleştirilmiş olduğu görülmüştür. Dolayısıyla, söz konusu imalatla ilgili iş azalışına gidilmesinin mümkün değildir. Ayrıca, ilamda 15.140/4-N poz no.lu imalatın teknik şartnamede yer aldığı belirtilmiş olmakla birlikte, söz konu imalatın teknik şartnamede değil; İşe ilişkin inşaat imalatları pursantaj icmalinde yer aldığı tespit edilmiştir.

İlamda, projede toprak dolgu olarak gösterilen alanlara yeni birim fiyat analizi sonucu tespit edilen YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatı yerine; proje ve teknik şartnamede yer alan 15.140/4-N poz no.lu imalatın kullanılması gerektiği belirtilmiş; fakat kamu zararı hesabı, yeni birim fiyat analizi sonucu tespit edilen YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatı birim fiyatıyla, yine yeni birim fiyat analizi sonucu tespit edilen YFA.İ.01 poz numaralı “toprak dolgu” imalatı birim fiyatı arasındaki tutar farkına ... m³ imalat miktarını uygulamak suretiyle yapılmıştır.

İlamın temel gerekçesi, proje ve teknik şartnamede belirtilen işler için iş artışı ve yeni birim fiyat yapılamayacağı olup, bahsi geçen iş eksilişinin ve iş artışının İdarenin hangi kararları doğrultusunda yapıldığına; söz konusu eksiliş ve artışların 9 no.lu hakedişe nasıl yansıtıldığına dair herhangi bir tespitte bulunulmamıştır.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen 200 sayılı İlamın 4’üncü madde hükmünün BOZULARAK DAİRESİNE TEVDİİNE, oy çokluğu ile;”

Şeklinde bozma kararı verilmiştir.

Temyiz Kurulunun bozma kararı üzerine konu tekrar Dairesince görüşülerek temyize konu 09/11/2018 tarihli ve 388 sayılı Ek İlam düzenlenmiştir.

Sorumluların Temyiz Dilekçelerinde;

Harcama Yetkilisi sıfatıyla temyiz eden (Genel Sekreter Vekili) ... ile Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz eden (Yapı İşleri Şube Müdür Vekili) ...’ın ortak temyiz dilekçelerinde;

“İlamda, ... Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen ve anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilen ... (doğrusu ... olmalı) ihale numaralı "... Merkezi İnşaatı" yapım işinde, projede bulunan ve teknik şartnamede açıklaması yapılan imalat için yeni birim fiyat yapılması nedeniyle ... TL fazla ödemede bulunulduğu, bu bedelin tarafımıza ödettirilmesi yönünde karar verilmiştir.

18.05.2018 tarihli ve 200 sayılı İlamın 4'üncü maddesi ile ... Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen ve anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilen ... (doğrusu ... olmalı) ihale numaralı ... Merkezi inşaatı yapım işinde, yükleniciye proje ve teknik şartnamede yer verilen imalat için yeni birim fiyat yapılıp buna göre ödeme yapılması suretiyle kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle tarafımızdan ... TL’nin tazminine karar verilmişti. Bu tazmin hükmüne karşı yapmış olduğumuz temyiz üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunca 07.12.2016 tarih ve 42456 sayılı İlamın 2’nci maddesiyle: tazmin hükmünde belirtilen bazı hususların açıklanması yapılıncaya kadar konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.

Tarafımızdan yapılan 28.03.2018 tarihli ek savunma ve ekindeki belgeler Daireye gönderilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda da Dairenin 09.11.2018 tarih ve 388 sayılı İlamı ile hüküm dışı bırakılma kararının kaldırılmasına ve ... Merkezi inşaatı yapım işinde, yükleniciye proje ve teknik şartnamede yer verilen imalat için yeni birim fiyat yapılıp buna göre ödeme yapılması suretiyle neden olunan toplam ... TL kamu zararının tarafımıza müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile ödettirilmesine karar verilmiştir. Verilen bu karar yerinde olmayıp aşağıda izah edilen nedenlerle tazmin hükmü kaldırılmalıdır. Şöyle ki:

İlamda: “teknik şartnamede toprak dolgunun kum ve çakıl malzemeyle yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen toprak dolgu yazılması gerekçe gösterilerek 15.140/4-N poz no.lu imalat için yeni analiz yapılmak suretiyle YFA.İ.01 poz no.lu “toprak dolgu” imalatı birim fiyatı tespit edilip, iş eksilişi yapılması, buna karşılık ayrı bir fiyat analizi yapılmak suretiyle YFA.İ.02 poz no.lu stabilize dolgu imalatı birim fiyatı tespit edilerek iş artışına gidilmesinin nedeninin teknik veya idari zorunluluk açısından tatmin edilebilir bir açıklama içermediği anlaşılmıştır," denilerek tazmin yönünde karar verilmiştir.

Savunma, temyiz, dilekçesi ve ek savunmalarımızda da belirttiğimiz üzere projede tarif edilen yapılması gerekli işlerin hepsinin karşılığı pursantaj tablosunda bulunmayabilir. Pursantaj tablosunda olmaması yapılmayacağı anlamına gelmez. Çünkü uygulamalar pursantaj tablosuna göre değil projeye göre yaptırılır. Buna göre:

1 No.lu paftada (Vaziyet Planı) kaldırım detayındaki malzeme sıralamasına bakılırsa en altta sıkıştırılmış toprak ve onun üstünde kum (5 cm) görülmektedir. Pursantaj tablosunda ise kum bulunmamaktadır. Bunun gibi birçok örnek verilebilir. 7 No.lu paftaya (Kesitler) bakıldığında bina temelindeki malzeme sıralamasında en alt tabakada sıkıştırılmış stabilize dolgu yapılması ve daha üst sıralarda ise sıkıştırılmış toprak dolgu bulunmaktadır. İki malzeme de aynı olsaydı alt alta sıralamada hem sıkıştırılmış toprak dolgu hem de sıkıştırılmış stabilize dolgu yazılması doğru olmazdı. Temelin en alt tabakasındaki sıkıştırılmış stabilize dolguya 15.140/4 pozu karşılık gelmektedir. Fakat pozun analizine bakıldığında içinde stabilize malzemenin olmadığı görülmektedir. Burada kazıdan çıkan malzemenin içinde dolguya uygun olan kısmının da olacağı ve bunun temelin en alt kısımda kullanılabileceği düşünülmüştür. Bu nedenle iş artışı ve eksilişi yapılırken stabilize dolgu yazan kısımlar değil toprak dolgu yazan kısımlar hesaplanmıştır.

Ayrıca 15.140/4 pozunun miktarına bakılırsa 2.100 m3 olduğu görülür. Bu da sadece bina temelinin altına yaklaşık 15 cm kalınlıkta bir dolguya karşılık gelmektedir. Halbuki dış alandaki sert zeminlerin altına yapılan dolgu 10.447 m3’tür.

Toprak ve stabilize malzemenin özelliklerine bakıldığında benzerlik gösterse de içerisinde bulundurduğu maddeler ve oranları farklıdır. Toprak her yerde bulunur fakat stabilize sadece ocaklarında bulunur. Stabilize malzeme suyu bünyesine az miktarda alır ve çökmelere karşı dayanıklıdır. Onun için fiyatları da çok farklıdır.

İnşaat alanı daha önce, ekilen tarım alanı olarak kullanılıyordu. Dolayısıyla tarıma elverişli fakat dolguya elverişsiz bir yapıya sahiptir. Çünkü sıkışabilirlik oranı yüksek bir yapıya sahiptir. Üzerine imalatın direk yapılması durumunda çökmelerin olması muhtemeldir. Bu da kamu zararına sebep olacağından olur alınarak dolgu malzemesi değiştirilmiştir.

Ek savunmamızda da detaylı anlatıldığı üzere, yapılan iş eksilişi ve iş artışları zorunluluktan kaynaklanmış ve ileride oluşabilecek kamu zararını önlemek için yapılmıştır. Yapılan işlemde kamu zararı değil tam tersine ileride oluşabilecek daha büyük kamu zararını önleme amacı vardır. Bu sebeple ortada bir kamu zararı değil kamu menfaati vardır.

Bütün bu sebeplerle yapılan işlemler hukuka ve kamu menfaatine uygun olup ilamda belirtilen kamu zararı oluşmadığından ilam hükmünün temyizen incelenerek bozulması yönünde karar verilmesini arz ve talep ederiz.”

Denilmektedir.

Başsavcılık Mütalaası:

“... Büyükşehir Belediyesinin 2013 yılı hesabıyla ilgili olarak 6. Dairenin 09.11.2018 tarih ve 388 sayılı ilamı ile ... Merkezi İnşaatı Yapım İşinde, yükleniciye proje ve teknik şartnamede yer verilen imalat için yeni birim fiyat yapılıp buna göre ödeme yapılması suretiyle neden olunan toplam ... TL kamu zararı kararına ilişkin harcama yetkilisi ... ile gerçekleştirme görevlisi ... ilgi yazı ekinde gönderilen Temyiz talebine ilişkin dilekçesi incelendi.

Temyiz dilekçesinde; yapılması gerekli işlerin hepsinin karşılığı pursantaj tablosunda bulunmayabileceği, yapılan imalatın pursantaj tablosunda olmaması yapılmayacağı anlamına gelmediği, uygulamaların pursantaj tablosuna göre değil projeye göre yaptırılması gerektiği, inşaat alanı daha önce ekilen tarım alanı olarak kullanıldığı için sıkışabilirlik oranı yüksek bir yapıya sahip olduğu, imalatın doğrudan yapılması durumunda çökmelerin olabileceği, bunun da asıl kamu zararına sebep olacağından olur alınarak dolgu malzemesinin değiştirildiği ifade edilerek tazmin kararının kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Dosya münderecatı üzerinden yapılan incelemede;

Yeni birim fiyat tespiti proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin veya iş gruplarının ortaya çıkması ile ya da sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin ortaya çıkması halinde mümkün olmaktadır.

Yapım işleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesine göre yeni birim fiyat yapılabilmesi için öncelikle sözleşme kapsamında bulunmayan bir imalat kaleminin yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Bu nedenle temyiz dilekçelerinde ileri sürülen hususlar, ayrıca Daire kararında da dikkate alındığından ve yeni bir belge veya bilgi sunulmadığından talebin reddedilerek Daire kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.”

Şeklindedir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ;

388 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesiyle; ... Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen ve anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilen ... ihale numaralı "... Merkezi İnşaatı" yapım işinde, projede bulunan ve teknik şartnamede açıklaması yapılan imalat için yeni birim fiyat yapılması nedeniyle ... TL’nin sorumlulardan müştereken ve müteselsilen tazminine karar verilmiştir.

... Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen ve anahtar teslim götürü bedel üzerinden ihale edilen ... İhale numaralı ... Merkezi İnşaatı” yapım işinde, proje bulunan ve teknik şartnamede açıklaması yapılan imalat için yeni birim fiyat yapıldığı tespit edilmiştir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesi çerçevesinde yeni birim fiyat yapılabilmesi için öncelikle sözleşme kapsamında bulunmayan bir imalat kaleminin yapılması gereklidir. Bu nedenle, proje ve teknik şartnamede belirtilen işler için iş artışı ve yeni birim fiyat yapılması olanaksızdır. Zira, yapım işlerinde, projede gösterilen imalatların açıklamaları teknik şartnamede yer almaktadır, isteklilerde proje ve teknik şartnamelerde yer verilen açıklamalar çerçevesinde teklif fiyatlarını belirlemektedirler.

Anılan işte de projede toprak dolgu olarak gösterilen alanlara ilişkin teknik şartnamede “15.140/4-N Makine ile Kum Çakıl Temin Edilerek, Makine ile Serme, Sulama, Sıkıştırma ve Yapılması (nakliye dahi)” pozu belirlenmiş ve başkaca bir açıklamaya yer verilmemiştir. Dolayısıyla, ihaleye esas projeler kapsamında yapılacak toprak dolgu imalatları da bu pozda yer alan açıklamalar çerçevesinde gerçekleştirilecektir. Bir başka anlatımla, projede istenen toprak dolgu pek çok şekilde yapılabilmekte olup söz konusu işe ait teknik şartnamede toprak dolgunun kum çakıl karışık malzemeyle yapılacağı belirtilerek, imalata ilişkin gerekli açıklama yapılmıştır.

Söz konusu işin projesinde toprak dolgu yazıldığı gerekçesiyle, yukarıda yazılı imalat için piyasadan teklif alınmak ve yeniden analiz yapılmak suretiyle YFA.İ.01 poz numaralı “toprak dolgu” imalatı adı altında yeni birim fiyat hazırlanıp iş eksilişi yapılmış, yerine ise yine piyasadan teklif almak suretiyle yeni birim fiyat yapılarak YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatı adlı imalat için iş artışı yapılmıştır.

Ancak, teknik şartnamede yapılan açıklamadan anlaşılacağı üzere söz konusu imalatın sadece toprak değil içinde kum çakıl malzemeden oluşan karışımla yapılacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla ilgili imalat için salt projede toprak dolgu yazdığı gerekçesiyle dolgunun toprak malzeme ile yapılacağı kabul edilip iş azalışına gidilerek, yerine stabilize malzeme yapılması olanaksızdır. Kaldı ki, teknik şartnamede öngörülen kum çakıl karışık dolgu malzemesi de, bir stabilize dolgu malzemesidir.

Diğer taraftan, stabilize dolgu adından da anlaşılacağı üzere, zemini sağlamlaştırmak için yapılan imalattır. YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatına ait analiz ve fiyat teklifi incelendiğinde de görüleceği üzere malzemenin sadece stabilize toprak olarak fiyat teklifi alındığı ve analize de bu şekilde girdiği görülmektedir. Yukarıda da belirtildiği üzere teknik şartnamede istenen kum çakıl karışık malzeme de, zemini sağlamlaştırmak için kullanılan stabilize malzemedir. Bu nedenle, proje ve teknik şartnamede yer verilen, bir diğer ifade ile ihale kapsamında bulunan stabilize malzemeden dolgu imalatı için yeni birim fiyat yapılarak daha yüksek bir ödeme yapma imkanı bulunmamaktadır.

Temyiz Kurulunun anılan bozma kararında, 15.140/4-N poz no.lu imalatın teknik şartnamede yer almadığı belirtilmiş ise de; İlgili işte ihale öncesi süreçte yükleniciye verilen, sözleşme eki niteliğinde olan, yüklenici tarafından her sayfası imzalanan teknik şartname klasörü içinde bulunan ... Merkezi Yapım İşi İnşaat imalatları Pursantaj İcmali” başlıklı sayfada yer alan Tablonun 2’nci satırında 15.140/4-N poz no.lu imalata yer verilmiş olduğu ve bu imalat içinde Teknik Şartnamede başka bir açıklama yapılmadığı görülmüştür. Yüklenici de söz konusu imalat ve bu imalata ilişkin birim fiyat tariflerinde yer verilen açıklamaları göz önünde bulundurarak teklifini hazırlamıştır ve bu imalatı yapacağını taahhüt etmiştir. Bu itibarla, teknik şartnamede yer verilen 15.140/4-N poz no.lu imalatın yanına, fazladan pursantaj oranlarının yazılması, idarece yapılmış bir hata olup, ilgili imalatın sözleşmede yapılması istenen bir imalat olma niteliğini değiştirmemektedir.

Söz konusu iş anahtar teslim götürü bedel üzerinden ihale edilmiştir. Anahtar teslim işlerde ödeme pursantaj oranları üzerinden yapılmaktadır. Pursantaj oranları idareye ödenecek hakediş bedelinin belirlenmesinde kullanılmakta olup, bunun dışında yüklenici açısından herhangi bir hak doğurmamaktadır. Ayrıca, yine pursantaj oranları ilgili imalatın bedelini de göstermemektedir. Yüklenicinin hangi imalat için ne kadar bedel öngördüğünü veya ilgili imalatın bedelinin ne kadar olduğunun pursantaj oranlarından yola çıkarak belirlemek mümkün değildir. Nitekim, anahtar teslim işlerde, pursantaj oranları listesinde yer alan bir imalat için iş artışı/eksilişi yapıldığı takdirde yeni birim fiyat hazırlanmakta ve yeniden ilgili imalata ilişkin metrajlar çıkartılarak bedel tespit edilmektedir. Anahtar teslim işlerde iş artışı/eksilişi yapıldığı takdirde genel uygulama ihale öncesi belirlenen pursantaj oranlarının %100’ünün ödenmesi, daha sonrasında da iş artışı/eksilişi yapılan imalatlar için belirlenen pursantaj oranlarının hakkediş altına açılan ek satırlarda gösterilerek ayrıca ödenmesi veya eksiliş varsa kesilmesi şeklindedir.

Anılan işte pursantaj oranları üzerinden %100 oranında ödeme yapıldığı, daha sonrasında 9 no.lu hakkedişin 97, 98, 99 ve 100 no.lu satırlarında tarih ve sayıları gösterilen başkanlık olurları ile yapılan iş değişikliklerine ilişkin tutarların kümülatif olarak gösterildiği, bu onayların farklı tarihlerde yapılan iş artışı ve eksilişlerinin kümülatif tutarlarını gösterdiği sorgu konusu edilen 97 no.lu satırdaki 23.05.2013 tarih ve 413-3311 sayılı iş artış onayında iş artışı ve eksilişi yapılan miktar ve tutarların ayrı ayrı gösterildiği ve sonuç olarak kümülatif ... TL tutarında iş artışı yapıldığı, benzer şekilde farklı tarihte yapılan farklı imalatlara ilişkin artış ve eksilişlerin 100 no.lu iş eksiliş onayında gösterildiği (kümülatif olarak iş eksilişi olduğu için iş eksilişi onayı olarak gösterildiği), netice itibari ile 97 no.lu satırda yer verilen 23.05.2013 tarih ve 413-3311 sayılı iş artış onayı dışındaki 98, 99, 100 no.lu satırlardaki onayların sorgu konusuyla ilgili olmadığı anlaşılmıştır.

Sorgu konusu 97 no.lu iş artış onayının artan iş oranlarının gösterildiği sayfasında Y.23.011, YFA.İ.02 ve YFA.İ.03 poz no.lu imalatlar için iş artışı, eksilen iş tutarlarını gösteren sayfasında ise YFA.İ.01 poz no.lu imalat için iş eksiliş, miktar ve tutarları gösterilmiştir. Söz konusu iş eksiliş ve artışının Fen İşleri Daire Başkanlığın 23.05.2013 tarih ve 413/3311 sayılı kararıyla yapılmış olduğu; 22.05.2013 tarihli gerekçe raporunda inşaat alanının tarım alanı olmasından dolayı mevcut zemin yapısının dolguya elverişli bir malzeme olmaması nedeniyle toprak dolgu yapılması yerine stabilize dolgu yapılması ve sıkıştırılmasının uygun olacağının ifade edildiği görülmüştür. Ancak, yukarıda belirtildiği üzere, işe ait teknik şartnamede toprak dolgunun kum çakıl malzemeyle yapılacağı öngörülmüş olup, bu malzeme de zemini sağlamlaştırmak için kullanılan stabilize dolgu malzemesi niteliği taşımaktadır.

Yukarıda da bahsedildiği üzere, İhale öncesinde belirlenen pursantaj oranları ödeme konusunda idarenin yol haritası olup artacak veya eksilecek imalatların bedelini göstermemektedir. Anahtar teslim işlerde bir iş artışı söz konusu olduğunda pursantaj oranlarının tam ödenip, artışlar, ihale öncesinde belirlenen pursantaj oranları listesinden bağımsız olarak fiyat ve miktarı hesaplanıp hakkedişe eklenmektedir. Bu nedenle, işbu imalat için pursantaj oranları üzerinde yapılan ödeme ile iş artışı/eksilişi kapsamında yapılan ödemeler birbirinden bağımsız gerçekleşmektedir.

Diğer yandan, Temyiz Kurulunun anılan bozma kararında İlamda, projede toprak dolgu olarak gösterilen alanlara yeni birim fiyat analizi sonucu tespit edilen YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatı yerine; proje ve teknik şartnamede yer alan 15.140/4-N pozlu imalatın kullanılması gerektiğinin belirtildiği; fakat kamu zararı hesabında, yeni birim fiyat analizi sonucu tespit edilen YFA.İ.02 poz numaralı “stabilize dolgu” imalatı birim fiyatıyla, yine yeni birim fiyat analizi sonucu tespit edilen YFA.İ.01 poz numaralı “toprak dolgu” imalatı birim fiyatı arasındaki tutar farkına ... m³ imalat miktarını uygulamak suretiyle yapıldığı belirtilmiş ise de;

Rapor konusu olan husus, 97 no.lu iş artış onayında YFA.İ.02 poz no.lu Toprak Dolgu imalatı 17.939,74 metreküp azaltılıp, yerine ... Stabilize Dolgu yapılmasının (geriye kalan 7.492,26 metreküp için ise kırmataş dolgu yapılmıştır), stabilize dolgu imalatının projede yer alan bir imalat olduğu gerekçesiyle mümkün olmamasıdır. Bu itibarla, ilamda konuya ilişkin kamu zararı stabilize dolgu için ödenen ek bedel için [(stabilize dolgunun fiyatı (... TL) - toprak dolgu fiyatı (... TL) * Stabilize dolgu yapılan miktar (...)] hesaplanmıştır. Bu nedenle; asıl ilamda belirtilen kamu zararı tutarının hesaplanmasında hata bulunmamaktadır. Zira, İlgili işte, toprak dolgu yerine stabilize dolgu ve kırmataş yapılıp bedel ödenmiştir. Proje ve teknik şartnamede toprak dolgunun stabilize malzeme ile yapılacağı belirtilmiştir.

Bu itibarla; Teknik şartnamede 15.140/4-N no.lu poza yer verilerek toprak dolgunun, stabilize malzeme ile yapılacağı belirtilmiş olduğundan yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılmasının mümkün olmadığı, ancak kırmataş dolgu imalatının stabilizeden farklı bir imalat olması ve projede yer almamış olması nedeniyle yeni birim fiyat yapılıp ödeme yapılmasının mümkün olduğu değerlendirilmektedir.

... tarafından gönderilen Sayıştay Evrak Müdürlüğünde 02.04.2018 tarih ve 1817168 sayı ile kayıtlı yazı ekinde (Fen İşleri Daire Başkan) ... ile (Yapı İşleri Müdür V.) ...’ın ek savunmasına ve eki belgelere yer verilmiş olup, söz konusu ek savunma Daire ve Temyiz Kurulu yargılaması aşamalarında izah edilen hususlarının tekrarından ibaret olup, teknik şartnamede toprak dolgunun kum ve çakıl malzemeyle yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen toprak dolgu yazılması gerekçe gösterilerek 15.140/4-N poz no.lu imalat için yeni analiz yapılmak suretiyle YFA.İ.01 poz no.lu “toprak dolgu” imalatı birim fiyatı tespit edilip, iş eksilişi yapılması, buna karşılık ayrı bir fiyat analizi yapılmak suretiyle YFA.İ.02 poz numaralı stabilize dolgu imalatı birim fiyatı tespit edilerek iş artışına gidilmesinin nedeninin teknik veya idari zorunluluk açısından tatmin edilebilir bir açıklama içermediği anlaşılmıştır.

Sonuç olarak, yükleniciye proje ve teknik şartnamede yer verilen imalat için yeni birim fiyat yapılıp buna göre ödeme yapıldığından ayrıntılı hesabı aşağıdaki tabloda gösterilen ... TL tutarında kamu zararına neden olunduğu anlaşılmıştır.

Sorumluların temyiz dilekçesinde esas itibariyle;

“1 No.lu paftada (Vaziyet Planı) kaldırım detayındaki malzeme sıralamasına bakılırsa en altta sıkıştırılmış toprak ve onun üstünde kum (5 cm) görülmektedir. Pursantaj tablosunda ise kum bulunmamaktadır. Bunun gibi birçok örnek verilebilir. 7 No.lu paftaya (Kesitler) bakıldığında bina temelindeki malzeme sıralamasında en alt tabakada sıkıştırılmış stabilize dolgu yapılması ve daha üst sıralarda ise sıkıştırılmış toprak dolgu bulunmaktadır. İki malzeme de aynı olsaydı alt alta sıralamada hem sıkıştırılmış toprak dolgu hem de sıkıştırılmış stabilize dolgu yazılması doğru olmazdı. Temelin en alt tabakasındaki sıkıştırılmış stabilize dolguya 15.140/4 pozu karşılık gelmektedir. Fakat pozun analizine bakıldığında içinde stabilize malzemenin olmadığı görülmektedir. Burada kazıdan çıkan malzemenin içinde dolguya uygun olan kısmının da olacağı ve bunun temelin en alt kısımda kullanılabileceği düşünülmüştür. Bu nedenle iş artışı ve eksilişi yapılırken stabilize dolgu yazan kısımlar değil toprak dolgu yazan kısımlar hesaplanmıştır.

Ayrıca 15.140/4 pozunun miktarına bakılırsa 2.100 m3 olduğu görülür. Bu da sadece bina temelinin altına yaklaşık 15 cm kalınlıkta bir dolguya karşılık gelmektedir. Halbuki dış alandaki sert zeminlerin altına yapılan dolgu 10.447 m3’tür.”

Demek suretiyle, toprak dolgu yerine stabilize dolgu yapılmasının zorunlu olduğunu ve kamu zararı oluşmadığını iddia etmişler ise de;

Bu İş’e ait Özel Teknik Şartnamenin “MADDE 2: İŞİN YAPIMI SÜRESİNCE İNŞAAT İMALATLARINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR” başlıklı 2’nci maddesinde;

“…

2. 3. İşin bünyesindeki tüm imalatlar projesine ve teknik şartnamesine uygun şekilde yapılacaktır.
3. 4. Dolgu imalatlarında sadece granüler kırmataş (dane çapı 7-32 mm arasında) kullanılacaktır.

…

2. 34. Ayrıca istekliler teklif verirken uygulama projesi dahilinde olan her türlü kazı, dolgu, sıkıştırma, reklaj, tesviye ve nakliye dahil teklif vereceklerdir. Bu tür imalatlar için ilerde herhangi bir bedel talep etmeyeceklerdir.

…

2. 39. İstekliler teklif verirken uygulama projesi dahilinde olan her türlü kazı, dolgu, sıkıştırma, reklaj, tesviye ve nakliye dahil teklif vereceklerdir. Bu tür imalatlar için ilerde herhangi bir bedel talep etmeyeceklerdir. ”

Hükümleri bulunmaktadır.

Öte yandan bu İş ile ilgili ihale dokümanı eki İdari Şartnamenin 12 ve 13’üncü maddelerinde;

“Madde 12- İşin yapılacağı yerin görülmesi

12.1. İşin yapılacağı yeri ve çevresini gezmek, inceleme yapmak, teklifini hazırlamak ve taahhüde girmek için gerekli olabilecek tüm bilgileri temin etmek isteklinin sorumluluğundadır. İşyeri ve çevresinin görülmesiyle ilgili bütün masraflar isteklilere aittir.

12.2. İstekli, işin yapılacağı yeri ve çevresini gezmekle; işyerinin şekline ve mahiyetine, iklim şartlarına, işin gerçekleştirilebilmesi için yapılması gerekli çalışmaların ve kullanılacak malzemelerin miktar ve türü ile işyerine ulaşım ve şantiye kurmak için gerekli hususlarda maliyet ve zaman bakımından bilgi edinmiş; teklifini etkileyebilecek riskler, olağanüstü durumlar ve benzeri diğer unsurlara ilişkin gerekli her türlü bilgiyi almış sayılır.

12.3. İstekli veya temsilcilerinin, işin yapılacağı yeri görmek istemesi halinde, işin gerçekleştirileceği yapıya ve/veya araziye girilmesi için gerekli izinler İdare tarafından verilecektir.

12.4. Tekliflerin değerlendirilmesinde, isteklinin işin yapılacağı yeri incelediği ve teklifini buna göre hazırladığı kabul edilir.

Madde 13- İhale dokümanına ilişkin açıklama yapılması

13.1. İstekliler, tekliflerin hazırlanması aşamasında, ihale dokümanında açıklanmasına ihtiyaç duydukları hususlarla ilgili olarak, ihale tarihinden yirmi gün öncesine kadar yazılı olarak açıklama talep edebilir. Bu tarihten sonra yapılacak açıklama talepleri değerlendirmeye alınmayacaktır.

13.2. Talebin uygun görülmesi halinde İdarece yapılacak yazılı açıklama, ihale tarihinden en az on gün öncesinde bilgi sahibi olmalarını temin edecek şekilde ihale dokümanı alanların tamamına gönderilir veya imza karşılığı elden tebliğ edilir.

13.3. Açıklamada, sorular ile İdarenin ayrıntılı cevabı yer alır, açıklama talebinde bulunanın kimliği belirtilmez.

13.4. Açıklamalar, açıklamanın yapıldığı tarihten sonra dokümanı satın alanlara ihale dokümanının bir parçası olarak verilir.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

Sorumluların temyiz dilekçesinde “1 No.lu paftada (Vaziyet Planı) kaldırım detayındaki malzeme sıralamasına bakılırsa en altta sıkıştırılmış toprak ve onun üstünde kum (5 cm) görülmektedir. Pursantaj tablosunda ise kum bulunmamaktadır. Bunun gibi birçok örnek verilebilir. 7 No.lu paftaya (Kesitler) bakıldığında bina temelindeki malzeme sıralamasında en alt tabakada sıkıştırılmış stabilize dolgu yapılması ve daha üst sıralarda ise sıkıştırılmış toprak dolgu bulunmaktadır.” Şeklinde açıklandığı üzere kaldırım detayları ile bina temelinin dolgusu farklılık göstermekte, bina temelinde en alt tabakada sıkıştırılmış stabilize dolgu yer almakta iken, çevre düzenlemesi detayında ise en altta sıkıştırılmış toprak yer almaktadır. Bunun nedeni, çevre düzenlemesinin bina temeli kadar sağlam zemine ihtiyaç göstermemesidir. Bu nedenle de, çevre düzenlemesi için önce “sıkıştırılmış toprak” zemin oluşturulacak, üzerine de 5 cm kum, onun üzerine de 10 cm blokaj yapılacak ve diğer imalatlara devam edilecektir. İnşaat alanının daha önceden tarla olarak kullanılmasının bu iş kalemlerine etkisi bulunmamaktadır çünkü, öncelikle ihale öncesi yüklenici adaylarının sahayı görüp inceleme yaptıkları kabul edilmektedir. Dolayısı ile inşaat sahasının daha önce tarla olarak kullanılmış olması ihaleden sonra ortaya çıkmış bir durum olmadığından, tekliflerin bu durum dikkate alınarak verilmiş olduğu açıktır. Kaldı ki, ihale dokümanında bir tereddüt olması durumunda bu hususta ihale öncesinde İdareden açıklama istemi hakkı da bulunmaktadır. Böyle bir tereddüt olmadığı için İdareden de bir açıklama istenmemiştir.

Öte yandan, iş artışı ile ilgili olarak düzenlenen gerekçe raporunda “… bina yapılacak alanın çevreye göre çukurda kalması da göz önünde bulundurularak- ortalama 92cm yüksekliğinde stabilize dolgu yapılması ve sıkıştırılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir” denilmekte ise de, gerekçe raporunda projelerde söz konusu alanın üst kotunun ne olduğu hakkında bilgi verilmediği gibi, bu konuda proje değişikliği yapılıp yapılmadığı da açıklanmamıştır. Eğer saha kotu yükseltildi ise bunun proje değişikliği ile yapılması gerekmekteydi. Proje değişiklikleri nedeni ile ortaya çıkan iş artışlarının kabul edildiği bilinmektedir. Ancak, dosya muhteviyatında ve savunmalarda çevre düzenlemesi için saha kotunun yükseltildiğine ve bu konuda proje değişikliği yapıldığına ilişkin bir bilgi ve belge bulunmamaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenler ile, 1 No.lu paftada (Vaziyet Planı) kaldırım detayında en altta yer alan “sıkıştırılmış toprak” iş kaleminin proje değişikliği olmaksızın “stabilize dolgu” olarak değiştirilmesi ve iki iş kalemi arasındaki birim fiyat farkının iş artışı kapsamında yükleniciye ödenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek 388 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesiyle ... TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

(1. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in “Ref’ine karar verilmesi gerekir”, yönündeki aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğu ile,

Karar verildiği 06.11.2019 tarih ve 46806 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.

KARŞI OY GEREKÇESİ/AZINLIK GÖRÜŞÜ

1. Daire Başkanı . . . , Üye . . . , Üye . . . , Üye . . . ve Üye . . . ’in’in karşı oy gerekçesi;

Projede tarif edilen yapılması gerekli işlerin hepsinin karşılığı pursantaj tablosunda bulunmayabilir. Pursantaj tablosunda olmaması yapılmayacağı anlamına gelmez. Çünkü uygulamalar pursantaj tablosuna göre değil projeye göre yaptırılır.

Buna göre:

1 No.lu paftada (Vaziyet Planı) kaldırım detayındaki malzeme sıralamasına bakılırsa en altta sıkıştırılmış toprak ve onun üstünde kum (5 cm) görülmektedir. Pursantaj tablosunda ise kum bulunmamaktadır. Bunun gibi birçok örnek verilebilir. 7 No.lu paftaya (Kesitler) bakıldığında bina temelindeki malzeme sıralamasında en alt tabakada sıkıştırılmış stabilize dolgu yapılması ve daha üst sıralarda ise sıkıştırılmış toprak dolgu bulunmaktadır. İki malzeme de aynı olsaydı alt alta sıralamada hem sıkıştırılmış toprak dolgu hem de sıkıştırılmış stabilize dolgu yazılması doğru olmazdı. Her ikisi de ayrı ayrı yazıldığına göre, bunların farklı imalatlar olduğunun kabulü zorunludur. Temelin en alt tabakasındaki sıkıştırılmış stabilize dolguya 15.140/4 pozu karşılık gelmektedir. Fakat pozun analizine bakıldığında içinde stabilize malzemenin olmadığı görülmektedir. Burada kazıdan çıkan malzemenin içinde dolguya uygun olan kısmının da olacağı ve bunun temelin en alt kısımda kullanılabileceği düşünülmüştür. Bu nedenle iş artışı ve eksilişi yapılırken stabilize dolgu yazan kısımlar değil toprak dolgu yazan kısımlar hesaplanmıştır.

Ayrıca 15.140/4 pozunun miktarına bakılırsa 2.100 m3 olduğu görülür. Bu da sadece bina temelinin altına yaklaşık 15 cm kalınlıkta bir dolguya karşılık gelmektedir. Halbuki dış alandaki sert zeminlerin altına yapılan dolgu 10.447 m3’tür.

Toprak ve stabilize malzemenin özelliklerine bakıldığında benzerlik gösterse de içerisinde bulundurduğu maddeler ve oranları farklıdır. Toprak her yerde bulunur fakat stabilize sadece ocaklarında bulunur. Stabilize malzeme suyu bünyesine az miktarda alır ve çökmelere karşı dayanıklıdır. Onun için fiyatları da çok farklıdır.

Savunmalarda inşaat alanının daha önce, ekilen tarım alanı olarak kullanıldığı belirtilmektedir. Dolayısıyla tarıma elverişli fakat dolguya elverişsiz bir yapıya sahiptir. Çünkü sıkışabilirlik oranı yüksek bir yapıya sahiptir. Üzerine imalatın direk yapılması durumunda çökmelerin olması muhtemeldir. Bu da kamu zararına sebep olacağından olur alınarak dolgu malzemesi değiştirilmiştir.

Sonuç olarak, teknik gerekliliğin bulunması söz konusu iş kaleminin yapılması ve bedelinin ödenmesi için yeterli olup, proje değişikliğinin yapılmamış olması, sadece usul açısından bir eksiklik olup, kamu zararının dolayısıyla tazmin hükmünün tasdik gerekçesi olamaz. Bu nedenle de ref’ine karar verilmesi gerekir.