Sayıştay 6. Dairesi 421 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 19.01.2017

• Karar No: 421

• İlam No: 156

• Madde No: 6

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2015

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

İdari Para Cezasının Uygulanmaması

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

... Belediyesi Encümeni tarafından ruhsatsız olarak faaliyette bulunan işyerlerinin, İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6’ncı maddesi doğrultusunda faaliyetten men’ine karar verilmesine rağmen ayrıca 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih Ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanun’un 1’inci maddesi gereği uygulanması gereken idari para cezaları uygulanmaması sonucu kamu kaynağında artışa engel olunmak suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (c) bendinde “Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek.” belediyenin yetkileri arasında sayılmıştır. Belediye ve mücavir alanlar içerisinde 3572 sayılı İşyeri Açma Ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 2’nci maddesinde sayılan işyerleri dışındaki işyeri açma izin ve ruhsatları, 5393 sayılı Kanunu’nun 15/c ve 3572 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin (b) bendinde yer alan belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere ruhsat vermeye yetkili mercilerin belediyeler olduğu düzenlemesi gereği belediyeler tarafından verilmektedir.

İşyeri açma ve çalıştırma ruhsatı olmaksızın faaliyette bulunan işyerlerine uygulanacak işlemler ile ilgili hükümler ise iki ayrı mevzuatta düzenlenmiştir. Bunlardan 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih Ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muadil Kanun’un birinci maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.”

İşyeri açma ve çalıştırma ruhsatı olmayan işyerleri ile ilgili diğer bir mevzuat hükmü ise 5393 sayılı Kanun ile 3572 sayılı Kanun’unda aralarında yer aldığı ilgili diğer kanunlara dayanılarak çıkarılan İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin birinci fıkrası olup hüküm şöyledir: “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.”

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; “Kanunlarda öngörülen cezaları vermek.” hükmünden anlaşılacağı üzere kanunlarla öngörülen cezaların uygulanmasında encümenin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Cezayı gerektiren fiilin işlenmesi sonucunda encümen kararı ile cezanın uygulanması zorunludur.

1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih Ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muadil Kanun’un birinci maddesi hükmünden anlaşılacağı üzere kanun, nizam ve talimatnamelerin yasakladığı faaliyetleri işleyenlere Kabahatler Kanunu’nun 32’nci maddesi hükmüne göre idari para cezası ve faaliyetten men kararı verilecektir. Hükümde yer alan “para cezası” ile “faaliyetten men” cezaları arasında “ve” bağlacı bulunup bu, iki cezanın birlikte uygulanacağı anlamına gelmektedir. Seçimlik ceza uygulanması veya bir cezanın diğerine tercih edilmesi söz konusu değildir.

Ayrıca İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde de işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağı düzenlenmiş olup para cezası uygulanmasından bahsedilmemiştir. Yönetmelikte işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı olmayan işyerinin kapatılması öngörülmüş iken para cezasının öngörülmemiş olması 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih Ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muadil Kanun’da bahsedilen para cezasının uygulanmayacağı anlamına gelmemektedir. İdari para cezaları kamu düzeni ile ilgilidir ve yönetmeliklerle düzenlenemeyeceği için yönetmelikte sadece kapatmadan bahsedilmiştir. Mezkur Kanunda yer alan emredici hüküm gereği ayrıca para cezası işlemi kapatma cezası ile uygulanacaktır. Cezalar kamu düzeni ile ilgili olduğu için kanunlarla öngörülen durumun gerçekleşmesi halinde belediye encümeni cezayı verip vermeme konusunda takdir yetkisine sahip olmayıp kanunlarla verilen ceza verme yetkisini (bağlı yetki) kullanmak zorundadır.

Her ne kadar Sorumlular savunmalarında idari para cezasının uygulanmamasında, işyerlerinden işyeri açma çalışma ruhsat harcı ve ilan reklam vergisi alarak gelir kalemlerinin tahsilini sağlanmak şeklinde bir amaçla hareket edildiğini, işyerlerinin kapatılması akabininde ruhsat almak, ilgili harç ve vergileri yatırmak suretiyle faaliyetlerine devam ettiğini ve kamu zararının oluşmadığını ifade etmektelerse de, sorumluların savunmalarının aksine idari para cezası ile belediye tarafından tahakkuk ve tahsil edilen vergi ve harçlar arasında herhangi bir bağ bulunmayıp, idari para cezasının uygulanması vergi kanunlarının uygulanması açısından da engel değildir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (i) bendinde ceza gelirleri kamu gelirleri arasında sayılmıştır. Aynı maddenin (g) bendinde ise kamu gelirleri kamu kaynakları arasında sayılmıştır. Dolayısıyla para cezaları 5018 sayılı Kanuna göre kamu gelirleri kavramı içinde ve daha geniş bir kavram olan kamu kaynakları kavramı içerisinde de yer almaktadır. Kamu görevlilerinin kusuru nedeniyle kamu kaynağında artışa engel olmak suretiyle idari para cezasını uygulamamaları sonucunda kamu zararı meydana gelmektedir.

Ayrıca sorumlular savunmalarında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih Ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muadil Kanun’un 1’inci maddesinde yer alan “Bu madde hükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır.” hükmünü kamu zararının oluşmadığına gerekçe göstermişlerdir. Bu hükümde bahsedilen ilgili kanun 5326 sayılı Kabahatler Kanunu olup, Kabahatler Kanunu’nda kabahat olarak ayrıca düzenlenmiş fiiller ve bu fiillere öngörülen cezaların varlığı halinde 1’inci madde hükmünün uygulanmayacağı düzenlenmiştir. İşyeri açma ve çalıştırma ruhsatı almadan faaliyette bulunanlar için Kabahatler Kanununda ayrıca ceza öngörülmediği için Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih Ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muadil Kanun’da yer alan para cezası uygulanacaktır. Cezanın miktarı ise Kabahatler Kanunun 32’nci maddesinde yer alan ceza tutarıdır.

Bu itibarla sorgu konusu kamu zararı tutarı olan ...TL’nin;

...TL’sinin Encümen Üyeleri ..., ..., ..., ..., ...ve ...’e;

...Encümen Üyeleri..., ..., ..., ..., ..., ...ve ...’a;

müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faiziyle ödettirilmesine, ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,

(Üye ...’ın; “5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 35’inci maddesine göre belediye encümeni belediye başkanının belirlediği gündem maddesi ile toplanır. Denetçinin sorgu maddesinde belediye encümenine sunulan bu yönde bir gündem maddesinden bahsedilmemektedir. Ayrıca 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanun’un birinci maddesinde; “Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir. Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir.” şeklinde yer alan hüküm uyarınca belediye encümeni kanuna aykırı uygulamalardan dolayı ceza kesebilir. Cezanın kesilmesi ve kesinleşmesinden dolayı söz konusu miktar belediyenin bir alacağı olarak ortaya çıkar. Belediye encümeni tutanaklar önüne geldiğinde konuyu değerlendirip ceza kesilmesi gerekiyorsa kesecek veya tereddütleri varsa ilgili birime tutanağı iade edebileceği gibi ek bilgiler de isteyebilir.

Kabahatlar Kanunu 32, 3194 sayılı İmar Kanunu 42 vb. maddeler, 5957 sayılı Hal Kanunu 5,6,7,10,13,14. maddeleri, 6585 sayılı Kanun’un 18’inci maddesi ve daha birçok kanunda belediye encümenine kanun hükümlerine uymayanlara ceza verme yetkisi tanımıştır. Encümen bu görevini yapmaz ise üyeleri hakkında idari ve cezai işlem yapılması gerekir. Aksi halde ceza kesmeden bir kamu zararı doğmaz. Çünkü olayda 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca belediyenin gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin yapılmaması ile ilgili bir durum yoktur.

Söz konusu maddede ceza konusu eylem ile ilgili evraklar Belediye Başkanı tarafından encümene sunulmamış, yani gündem oluşturulup belediye encümeni toplanmamış ve bu konuda karar almamıştır. Dolayısı ile bir idari ceza işleminde belediye encümeni karar almadan ve karar kesinleşmeden 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesine göre tarh, tahakkuk ve tahsilat yapılması mümkün değildir. Söz konusu olayda bir kamu zararı doğuracak durum bulunmadığından yapılacak işlem bulunmadığına karar verilmesi uygun olur.” şeklindeki görüşüne karşı,) oy çokluğuyla karar verildi.