Sayıştay 6. Dairesi 41667 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2014

• Daire: 6

• Dosya No: 41667

• Tutanak No: 49896

• Tutanak Tarihi: 07.07.2021

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: İtfaiye Personeli Maktu Fazla Çalışma Ücreti

234 sayılı İlamın 2’nci maddesiyle; … Büyükşehir Belediyesinde fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

234 sayılı İlamın 2’nci maddesiyle; … Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığında müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi unvanlarda çalışan ve destek hizmeti yürüten personele mevzuata aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği belirtilmiş olup, buna karşı sorumlularca İtfaiye hizmetlerinin bir bütün olduğu, ayrım yapılmaksızın tüm personelin itfaiye hizmeti ürettiği ifade edilerek, kadrolarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan söz konusu personele ödenen maktu fazla çalışma ücreti nedeniyle kamu zararına sebebiyet verilmediği ileri sürülmüştür.

Konuya ilişkin hukuki mevzuat şu şekildedir;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında;

“İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” denilmiştir.

2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III. Bölümünde aynen;

“(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti:

1. Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir…” denilmiştir.

21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Belediye İtfaiye Yönetmeliği” nin;

“Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde;

"Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur. ” hükmü,

“Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde;

‘‘Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.” hükmü bulunmaktadır.

Anılan Yönetmeliğin 10, 11, 12 ve 13’üncü maddelerinde itfaiye birim amirlerinin, itfaiye çavuşunun ve itfaiye erinin görevleri sayıldıktan sonra “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde ise;

“İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir. ” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenebileceği, itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personele ise ödenemeyeceği anlaşılmaktadır. Destek hizmeti yürüten personelin tespiti hususunda ise; 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde, Belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden “yangın personeli” ile yangına müdahale etmeyen “diğer personel” kadro ve pozisyonlarından oluşacağı ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağı ifade edilmiş ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne ilişkin sarih bir hükme yer verilmemiştir.

Temyize konu İlam maddesinde; İtfaiye teşkilatı bünyesinde müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi kadro ve unvanlarda çalışan ve destek hizmeti yürüttüğü değerlendirilen söz konusu personele mevzuata göre maktu fazla çalışma ücreti ödenemeyeceği öne sürülmüş ise de;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesinde; İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmayacağı, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütüleceği belirtilmiş ve bu şartlar altında Belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi öngörülmüştür. Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun K Cetvelinde de; itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç) bu ücretin ödeneceği belirtilmiştir.

Yukarıda yer verilen Kanun hükümlerinde İtfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu fazla çalışma ücretinin ödeneceği vurgulandığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini bizzat yürüten kişilerin söz konusu ücreti alması mümkündür. Dolayısıyla somut olayda; İlamda unvanı yazılı tüm personelin itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışmadığı ve destek hizmeti yürüttüğünü söylemek mevzuat hükümleri karşısında mümkün görülmemektedir. Maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinde tek şart, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürütmek olduğundan, burada kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerinde fiili çalışması olan personelin tespiti önemlidir.

Bununla birlikte; Kanunda bahsedilen “itfaiye hizmetleri” ise sadece yangına müdahaleden ibaret olmayıp, Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde de sayıldığı üzere itfaiye teşkilatının yerine getirdiği her türlü afet ve kaza, çökme ve patlama gibi durumlarda arama-kurtarma hizmetlerinin yanı sıra başka görevleri de kapsamaktadır. Bu nedenle Kanunda zikredilen “itfaiye hizmetleri” kavramı geniş yorumlanarak itfaiye hizmetlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi ve kesintisiz yürütülecek bu hizmetleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın bilfiil yerine getiren personelin, görev unvanına bakılmaksızın “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak addedilmesi gerekmektedir. Bu manada İlamda benimsenmiş, bizzat yangına müdahale ile görevli “yangın personeli” dışında kalan tüm personelin destek hizmeti yürüttüğü yaklaşımından hareketle kamu zararı tablosunda adı geçen tüm personelin maktu fazla çalışma ücreti alamayacağını söylemek mümkün değildir. İtfaiye teşkilatında “yangın personeli” kadrosunda olmasa da, müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi unvanlarda bulunanlardan fiilen itfaiye hizmetlerinde çalıştığı tespit edilenlerin söz konusu ücreti almaları Kanun hükümleri çerçevesinde mümkündür. Kaldı ki Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde, araç kullanma dahil tüm bu hizmetlerin itfaiye erleri tarafından yerine getirileceği belirtildiğinden, itfaiye hizmeti ile ilgili sayılan her tür görevi fiilen yerine getiren personelin de görev unvanı ne olursa olsun itfaiye eri olarak değerlendirilmesi ve maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi gerekir.

Kanunda zikredilen “destek hizmetleri” ifadesi ile, itfaiye teşkilatı bünyesinde yürütülen ancak itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan büro işleri, temizlik işleri, maaş hesaplama, alım-satım ihale işlemleri gibi memur çalışma saatleri dahilinde yürütülen hizmetler kastedilmektedir ve bunlara benzer işleri yürütenlerin maktu fazla çalışma ücreti alması ise Kanun hükümleri karşısında mümkün görülmemektedir.

Dolayısıyla gerek 5393 sayılı Belediye Kanununda gerekse ilgili yıl Bütçe Kanununda itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu çalışma ücretinin ödeneceği belirtildiğinden, burada görev unvanına bağlı kalınmaksızın bizzat yangına müdahale eden, arama-kurtarma çalışmalarına katılan veya bu tür olaylara müdahale etmek amacıyla 24 saat esasına göre vardiya usulü nöbet tutan –mesai saatleri içinde büro işleri, temizlik gibi destek hizmeti yürütenler haricindeki- personelin söz konusu maktu ücreti almasında hukuken bir sakınca bulunmamaktadır.

Bu nedenle somut olaya ilişkin olarak; Belediye itfaiye teşkilatında çalışan ve İlamda adı geçen tüm kişilerin, 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın yerine getirdiği fiili hizmetlerini tevsik edici görevlendirme yazıları veya nöbet puantaj çizelgeleri gibi belgelerin incelenerek maktu mesai ücreti aldıkları aylarda fiilen itfaiye hizmetinde çalışıp çalışmadıklarının ortaya konulması ve kamu zararının buna göre yeniden hesaplanması gerekmektedir.

Bu itibarla; itfaiye teşkilatı bünyesinde olup, görev unvanlarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışanlara maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi Kanun hükümleri çerçevesinde mümkün görüldüğünden, sorgu konusu edilen kişilerin fiili çalışmalarının olup olmadığının tespiti yapıldıktan sonra kamu zararının hesap edilmesi ve buna göre yeniden hüküm kurulmasını teminen, 234 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün BOZULMASINA ve dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE,

(Temyiz Kurulu Başkanı-8. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’nin aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 07.07.2021 tarih ve 49896 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Temyiz Kurulu Başkanı-8. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’nin azınlık görüşü:

… Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığında müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi unvanlarda çalışan personele 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda bahsedilen maktu fazla çalışma ücreti ödenmiştir.

Maktu fazla mesai ücretlerine ilişkin hukuki mevzuat şu şekildedir;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında;

“İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” denilmiştir.

2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III. Bölümünde aynen;

“(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti:

1. Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir…” denilmiştir.

21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Belediye İtfaiye Yönetmeliği” nin;

“Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde;

"Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur. ” hükmü,

“Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde;

‘‘Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.” hükmü bulunmaktadır.

Anılan Yönetmeliğin 10, 11, 12 ve 13’üncü maddelerinde itfaiye birim amirlerinin, itfaiye çavuşunun ve itfaiye erinin görevleri sayıldıktan sonra “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde ise;

“İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir. ” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödeneceği, destek hizmeti yürüten personele ödenmeyeceği görülmektedir. Belediye İtfaiye Yönetmeliği ise itfaiye teşkilatının görevlerini “itfaiye hizmetleri” ve “itfaiye destek hizmetleri” şeklinde iki ayrı grup şeklinde değerlendirmiştir. Dolayısıyla Bütçe Kanununa ekli K Cetvelinde ifade edilen “itfaiye hizmetleri” ve “destek hizmeti” kavramlarının rastgele ayrıştırılmadığı, Belediye İtfaiye Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde itfaiye teşkilatı personel yapısından hareketle kasıtlı olarak bu tür bir ayrıma gidildiği anlaşılmaktadır.

Ayrıca, söz konusu Yönetmelik’in 9’uncu maddesinde itfaiye teşkilatında çalışan yangın personeli; “itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı” olarak sayılmış olup, bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevli kılınmıştır. Yani bu kişiler Bütçe Kanununun ilgili maddesinde sözü edilen itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personeldir. Bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle görevlendirilen söz konusu personelin görevleri Yönetmelik’in 10 ila 13’üncü maddelerinde sayılmıştır. Buna karşılık Yönetmelik’in “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde; itfaiye teşkilatının bünyesinde, itfaiye hizmetlerinin yürütülmesine “yardımcı” ve “destek” olmak üzere norm kadroya uygun olarak “yangın personeli” dışında personel çalıştırılabileceği açıkça vurgulandığından, Belediye itfaiye teşkilatında “yangın personeli” dışında çeşitli unvanlarda çalışan personelin “destek personeli” olarak kabul edilmesi gerekir. Çünkü bu unvanlara Yönetmelik’te itfaiye yangın personeli unvanları arasında yer verilmemiştir. Bu nedenle de, İtfaiye Müdürlüğünde destek işleri yürütmek için görevlendirilmiş müdür yardımcısı, şube müdürü, tekniker, şoför, mühendis, hizmetli, şef, memur, bilgisayar işletmeni, bekçi gibi personel, fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmadığından, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil etmektedir.

Temyiz dilekçelerinde maktu fazla mesai ücreti alan kişilerin itfaiye hizmetlerini fiilen yürüttüğü ileri sürülmüşse de; söz konusu personel Belediye İtfaiye Yönetmeliğine göre destek hizmeti yürüten diğer personel kadrosunda bulunduğundan, yukarıda açıklanan gerekçeler doğrultusunda maktu ödenen fazla çalışma ücretini almaları mümkün değildir, dolayısıyla dilekçilerin bu yöndeki itirazları yerinde görülmemiştir.

Bu itibarla; konuya ilişkin dilekçilerin tüm itirazları reddedilerek, 234 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesi gerekir.