Sayıştay 6. Dairesi 41183 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2014

• Daire: 6

• Dosya No: 41183

• Tutanak No: 42938

• Tutanak Tarihi: 05.04.2017

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Memurlara Yapılan Yiyecek Yardımı

135 no.lu ilamın 8 inci maddesi ile, memurlara yapılan yiyecek yardımına ilişkin yemek bedellerinin ödenmesinde yemek yardımından yararlanan memurlardan yemek yardımı bedelinin yarısı tahsil edilmesi gerekirken, karşılanacak bedellerin eksik tespit edildiği gerekçesiyle …………. TL’nin tazminine hükmedilmiştir.

İlamda Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan …………., …………., …………., …………. ve …………. ile Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan …………. ve …………. ortak mahiyetteki temyiz dilekçesinde özetle;

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212 nci maddesindeki yetkiye istinaden 11.12.1986 tarih ve 19308 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine göre memurlara yiyecek yardımı yapıldığını, anılan Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak yemek yardımı yapıldığından bahisle …………. TL’lik kamu zararının söz konusu olmadığını, şöyle ki:

Her yıl Maliye Bakanlığınca hazırlanan Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliğinde belirtilen miktarlarda memur personelden kesinti yapıldığını, belirtilen tutarlar üzerinden günlük yemek bedeli alınması uygulaması ile herhangi bir zarara sebebiyet verilmediğini, ………….’nce 2014 yılı için memurlara yapılacak yiyecek yardımı için bütçeye …………. TL ödenek konulduğunu, bu ödenekten 2014 yılında …………. TL harcama yapıldığını, bütçede …………. TL ödenek fazlalığı bulunduğunu, yani bütçeye yemek yardımı için konulan ödenek tutarının aşılmadığını, 2014 yılında da Bütçe Uygulama Tebliğinde yer alan miktarlar üzerinden toplam …………. TL memur katkı payı tahsil edildiğini,

Ayrıca 12.06.2007 tarih ve 29471 tutanak no.lu Sayıştay Temyiz Kurulunun itfaiye hizmetlerinde çalışan personelle ilgili kararında özetle; belediye itfaiye teşkilatında çalışan personelin yemek bedellerinin tamamının belediye bütçesinden ödendiği, İtfaiye Yönetmeliği Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine göre özel düzenleme olduğundan itfaiye teşkilatında çalışan personele bahsedilen Yönetmelik gereği 3 öğün yemek verilmesi öngörüldüğünden kamu zararının kaldırılmasına karar verildiğinin görüldüğünü, bu karara göre itfaiye hizmetleri de zabıta hizmetleri gibi 24 saat aralıksız sürdürülen hizmetlerden olduğundan zabıta personelinden yemek katkı payı dahi kesilmemesi ve yemek bedelinin tamamının belediye bütçesinden ödenmesinin gerektiği, Sayıştay 6.Dairesinin 135 no.lu ilamındaki zabıta personeline yapılan yemek yardımıyla ilgili kamu zararının 29471 tutanak no.lu Sayıştay Temyiz Kurulu kararı açısından değerlendirilerek zabıta ve tüm personel açısından kaldırılması gerektiğinin düşünüldüğünü,

Kaldı ki 135 no.lu ilamda 2 üyenin, bütçe ödeneğinin aşılmadığı ve Maliye Bakanlığınca belirlenen miktarlarda memur personelden yemek bedeli kesintisi yapılmış olmasının yeterli olduğu gerekçesiyle konu hakkında ilişecek husus bulunmadığı yönünde görüş bildirdiğini,

Ekte sunulan Temyiz Kurulu kararları incelendiğinde özetle;

1. Bütçeye konulan ödeneğin aşılmaması,

2. Bütçe uygulama talimatına göre memurlardan ek göstergelerine göre yemek karşılığı alınması gereken miktarın alınması şartı ile kamu zararlarının kaldırılması,

yönünde hüküm verildiğini,

Dolayısıyla ………….’nde de bütçedeki ödenek aşılmadığından ve Bütçe Uygulama Tebliğine göre memurlardan ek göstergelerine göre yemek katkı payı kesildiğinden kamu zararına sebebiyet verilmediğini ifade ederek,

Bu gerekçelerle …………. TL’lik tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında özetle;

Dairesince, yemek maliyet bedelinin en fazla yarısının idare bütçesinden, diğer yarısının yılı Bütçe Uygulama Talimatında belirlenen asgari tutarlardan az olmamak üzere yardımdan yararlanan personelden tahsil edilmesi gerekirken, eksik bedel tahsil edilmesi sonucu oluşan kamu zararının sorumlularından tahsiline hükmedildiği,

657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 212 nci maddesine istinaden çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinde;

“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır. Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır.” hükmüne yer verildiği,

Belediye bütçesine konan ödenek kadar harcama yapılmasının söz konusu olmadığı, bu ödenekten yemek bedelinin yarısını aşmamak üzere yardımın karşılanacağı, yemek bedelinin bütçeden karşılanmayacak kısmının, yani diğer yarısının memurlarca Bütçe Uygulama Talimatı ile belirlenen asgari rakamdan az olmaması şartıyla, yemek yiyen memurlardan alınması gerektiğinin değerlendirildiği,

Buna göre, adı geçenlerin temyiz taleplerinin ret edilerek Daire kararının korunması gerektiğinin düşünüldüğü,

ifade edilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü:

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesi hükmü ile Devlet memurlarına sağlanan sosyal yardımlardan biri olan yiyecek yardımına ilişkin esasları düzenleyen Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin;

“Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde;

“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” hükmüne yer verilmiştir.

Söz konusu hükme göre kurum bütçesinden memurların öğle yemeği ihtiyacı için konulan yiyecek yardımı ödeneğinden yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere harcama yapılabileceğinden, yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan kısmı yemek yiyenlerden alınacaktır. Yemek yiyenlerden alınacak asgari yemek katkı payının tutarları ise, her yılbaşında ilgili yıl Bütçe Uygulama Talimatları ile belirlenmekte olup, kurumlar yemek maliyetinin kalan kısmını karşılayacak şekilde bu rakamların daha üstünde fiyatlar tespit edebilecektir. Bu doğrultuda ilgili yıl Bütçe Uygulama Talimatlarında belirtilen miktarlar üzerinden kişilerden tahsil edilen bedel, yemek maliyetinin yarısını karşılamaya yetmiyorsa, kişilerden tahsil edilen miktarın yemek maliyetinin yarısını karşılayacak şekilde artırılması veya yemek maliyetinin düşürülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yemek maliyetinin yarısından fazla bir miktar bütçeden karşılanmış olacaktır ki söz konusu husus gerek Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine gerekse ilgili yıl Bütçe Uygulama Talimatına aykırılık teşkil edecektir.

Diğer taraftan, söz konusu Yönetmelikte ücretsiz olarak yemek yardımından yararlanmayı düzenleyen herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

Bu itibarla yukarıda yer verilen mevzuat doğrultusunda dilekçi iddialarının reddedilerek 135 no.lu ilamın 8 inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oy çokluğuyla,

(Üye ………….’nün; “657 sayılı Devlet Memurları Kanununda memurların yararlanacağı çeşitli sosyal yardımlara yer verilmiştir. Bunlardan aile yardımı gibi bazıları her ay memurlara aylıklarıyla birlikte ödenirken bazıları belli şartlarda ve belli şekillerde verilmektedir. Örneğin Kanunun 212 nci maddesinde; “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.” hükmü yer almıştır. Madde hükmünde ‘Devlet memurlarının yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları’ denmeyip ‘hangi hallerde’ ifadesine yer verilmiştir. Yani her memur her hal ve şartta yemek yardımından faydalanamayabilir. Memurun hangi halde ve ne şekilde bu yardımdan faydalanacağı da yönetmeliğe bırakılmıştır.

Anılan maddeye dayanılarak hazırlanan, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek olduğu, “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanacağı, “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağı, “Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde, kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yemek servisinin, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği, yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağı hükümlerine yer verilmiştir.

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde yer alan hükümler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanuna tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının nakit para veya para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalara bedeli ödenmek suretiyle temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün bulunmamaktadır.

Ancak daire ilamında, yapılan ödemenin tamamı için tazmin hükmü verilmemiş, yemek alım giderlerinin en az yarısının personelden tahsil edilmesi gerektiği ifade edilerek bu kısımla ilgili tazmin hükmü verilmiştir.

Ancak yapılan ödemenin tamamı için tazmin hükmü verilmesi gerektiği gerekçesiyle ilamın bozulması durumunda, dairece verilen tazmin miktarının temyiz eden aleyhine artacağı görülmektedir.

Bilindiği gibi 6085 sayılı Sayıştay Kanununun atıf yaptığı 6100 sayılı HMK’da açık bir düzenleme bulunmamasına rağmen, bozulan hükmün ilk derece mahkemesinde yeniden hükme bağlanması esnasında, bozulan hükümde tayin edilen yaptırımdan daha ağır bir yaptırıma hükmedilememesi ilkesi hukuk literatüründe de kabul gören bir yaklaşımdır. Her ne kadar kamu düzenine aykırılığın söz konusu olduğu durumlarda bu kuralın geçerli olmayacağı genel kabul görmüş ise de bu hususun Sayıştay yargısı açısından ayrıca irdelenmesi gerekir. Bu aşamada ‘kamu düzeni’ ile ‘kamu yararı’ kavramlarının karıştırılmaması gerekir. Zira Sayıştay’da görülen hesap yargılaması, sorumluların hesap ve işlemlerinin kanuna aykırı olduğu ve bu nedenle kamunun zarara uğratıldığı iddiasını içeren yargılamaya esas rapor üzerinden yürütüldüğünden, bunun karşıtı kamu yararı olarak algılanıp Sayıştay yargısının, ‘aleyhe bozma yasağının’ bir istisnası olacağı genellemesine gitmek doğru olmaz. Bu kuralın kamu düzenine olumsuz etkisinden de bahsedilemez. Aksine, sorumluların kanun yollarına başvuru sırasında, sorumlu tutuldukları miktarın daha da artabileceği korkusu yaşamaması gerçeğin bulunmasına, dolayısıyla kamu düzenine de katkı sağlar.

Temyiz değerlendirmesinde doğaldır ki, daire kararı uygun bulunmayabilir, olması gereken kamu zararı miktarı değişebilir ya da iddianın niteliği değişebilir. Ancak, dairenin temyiz müracaatçısı hakkında verdiği tazmin miktarının temyiz sonrası, sorumlu aleyhine artmaması gerekir. Böyle bir kaygı sorumluların temyiz hakkını kullanmaması sonucunu doğurur. Temyiz başvurusunun sınırlanması devlet açısından adil yargılama, sorumlular açısından da adil yargılanma hakkını zedeleyebilir. Adalete, gerçeğe ulaşmada sıkıntı doğurabilir. Sonuç olarak, temyiz hakkını kullanmış olan sorumlunun, daha yüksek bir tazmin tutarı ile karşı karşıya bırakılması hakkaniyetle bağdaşmaz. ‘Bozma’ kararında Daireden, yeniden hükme bağlanma esnasında, bozulan hükümde tayin edilen miktardan daha fazla bir miktar için hüküm vermemesi istenemeyeceğine göre, temyize konu olan ilamdaki tazmin miktarının olduğu şekliyle tasdiki uygun olacaktır.” şeklindeki farklı gerekçesi ile,)

(Üye ………….’nın; “Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 üncü maddesi hükmü gereğince kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği ihtimaline karşılık konulan yiyecek yardımı ödeneğini aşmamak üzere harcama yapılabilecektir. Yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan kısmının yemek yiyenlerden alınması, ancak söz konusu hesaplama yapılırken yemek yiyenlerden yarısının alınacağı belirtilen yemek bedelinden, Yönetmeliğin 9′uncu maddesinde belirtilen yemek maliyetine dahil edilmeyecek unsurların düşülmesi, kalan tutarın yarısının yemek yiyenlerden alınması gerekmektedir. İhale yapılması suretiyle temin edilen yemek alımlarında ise bu unsurlara tekabül eden payın hesabı mümkün değildir. Bu nedenle yemek maliyetinin büyük kısmını oluşturan bu unsurlara tekabül eden tutardan sonra kalan kısmın yarısına tekabül edeceği düşünülen ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan 2013 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliği ile belirlenen asgari yemek bedellerinin yemek yiyenlerden alınması yeterlidir. Söz konusu gerekçeler doğrultusunda dilekçi iddialarının kabul edilerek tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı,)

(Üyeler …………., …………., …………., …………., …………., …………., …………. ve ………….’in; “Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde bulunan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, belediye personeline yapılan yiyecek yardımının ticket verilmesi suretiyle temin edilmesinin mümkün olmadığı görülmektedir. Zira söz konusu yardım yöntemi, anılan Yönetmelikte yer alan yardım şekli ve yöntemleri arasında sayılmadığı gibi, anılan Yönetmelikte bugüne dek muhtelif değişiklikler yapılmasına karşın, yiyecek yardımının para temsili bir araç olan ticket yoluyla giderilmesine yönelik bir düzenlemeye gidilmemiştir. Bu gerekçeyle dilekçi iddialarının reddedilerek 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi gereğince Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde öngörülmeyen yardım şekline ilişkin ödemelerin tamamını kapsayan tazmin hükmünün tasdiki gerekmektedir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı,)

Karar verildiği 05.04.2017 tarih ve 42938 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.