Sayıştay 6. Dairesi 40672 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2013

• Daire: 6

• Dosya No: 40672

• Tutanak No: 43878

• Tutanak Tarihi: 20.12.2017

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Büyükşehir ve ilk kademe ilçe belediyeleri mücavir alanı içinde kalan sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsil edilmemesi;

246 sayılı İlamın 2. maddesiyle; … Büyükşehir Belediyesinin 2013 mali yılı ücret tarifesinde öngörülmüş olmasına rağmen; … Büyükşehir ve ilk kademe ilçe belediyeleri mücavir alanı içinde kalan sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsil edilmediği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Sorumlu (Diğer Sorumlu sıfatıyla temyiz talep eden Mali Hizmetler Daire Başkanı …), temyiz dilekçesinde özetle; ilamda; … Büyükşehir Belediyesi ücret tarifesinde öngörülen ve işletmeci ile Belediye arasında bir sözleşme imzalanmak sureti ile Büyükşehir Belediyesi tarafından takip ve tahsil, edilmesi gereken geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsil edilmediğinden bahsedildiğini, ilama esas sorguda yer alan saha dolaplarının … Müdürlüğüne ait olduğunu, tahakkuku yapan Fen İşleri Daire Başkanlığı AYKOME (Altyapı Koordinasyon Merkezi) Şube Müdürlüğünün 2013 mali yıl ücret tarifesine göre …-TL tahakkuk bildirdiğini, Mali Hizmetler Daire Başkanlığı olarak ilgili birimin tahakkuk ettirdiği tutar olan …-TL’nin tahsilatının yapıldığını, Büyükşehir Belediyesinin gelirleri üzerinde haciz konulduğundan dolayı …un, 1. İcra Dairesi … dosyasına altyapı geçiş hakkı bedeli olan … TL’yi … aracılığıyla ilgili icra dairesine yatırmış olup tamamının tahsil edildiğini, ilam konusu alacağa ilişkin tahakkuk biriminin Mali Hizmetler Daire Başkanlığı olmadığını, Daire Başkanlığı olarak görevlerinin tahakkuk birimince tahakkuk ettirilen alacakların tahsilini sağlamaktan ibaret olup; Daire Başkanlığının, kendisine intikal ettirilen tahakkuk tutarını tahsil ettiğini, şayet alacağın eksik tahakkuk ettirilmesi söz konusu ise bu durumda; sorgunun ve ilamın muhatabının ilgili tahakkuk dairesi olduğunu, alacağın nevi itibariyle Mali Hizmetler Daire Başkanlığının tahakkuk ettirilmesi ile ilgili sorumluluğunun bulunmadığını, bu bakımdan yetki ve sorumluluk açısından muhatap olmadığı kamu zararından sorumlu tutulmaması gerektiğini, diğer yandan, eksik ödemeyi yapan …’nin ülke sathında hizmetlerine devam eden; ortaklık payının çoğunluğu devlete ait olan bir kurum olduğunu, görevinden dolayı kasıt, kusur veya ihmalinin söz konusu olmadığı gibi; denetçi tarafından tespit edilen …-TL. eksik ödemenin tahsili ile ilgili devlette devam esasından dolayı … Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Daire Başkanlığına dilekçe ile başvuruda bulunularak eksik ödemenin adi emanetler hesabına alınarak tahsil edilmesinin tarafınca istendiğini belirterek savunmasının kabulünü arz etmiştir.

Başsavcılık mütalaasında özetle; Dairesince; … Büyükşehir ve ilk kademe ilçe belediyeleri mücavir alanında kalan şahit ve mobil haberleşme altyapı şebekelerinde her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçit hakkı ücretlerinin eksik tahakkuk ve tahsil edilmesi nedeniyle oluşan kamu zararının sorumlusuna ödettirilmesine karar verildiği, sorumlusunca; yetki ve sorumluluk açısından muhatap olmadığı kamu zararından sorumlu tutulmaması gerektiği belirtilerek tazmin hükmünün kaldırılmasının istendiği ifade edildikten sonra; 27.12.2012 tarih ve 28510 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre alınması gereken geçit hakkı bedelinin eksik alınması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği değerlendirmesiyle; temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının korunmasının uygun olacağı belirtilmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlu, Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak ikinci temyiz dilekçesinde özetle; önceki savunmasına ek olarak; … Büyükşehir Belediyesinin … tarih ve … sayılı yazısı ile …’den eksik olan … TL’nin kendi hesaplarına yatırılmasının istendiğini, …’nin 21.01.2016 gün ve … sayılı yazısında “ilgili birimleri olan … Müdürlüğüne bildirilmiş olup, gelecek cevaba göre işlem yapılacağı” hususunu bilgilerimize sunarak tahsilatın … Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılması gerektiği yönünde karar verilmesi hususunda gereğini arz etmiştir.

Başsavcılık ikinci mütalaasında özetle; dilekçede adı geçen tarafından ileri sürülen gerekçelerin önceki mütalaada belirtilen görüşlerin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımaması hasebiyle; yargılamanın söz konusu mütalaaya göre karara bağlanmasının uygun olacağı belirtilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca 27.12.2012 tarih ve 28510 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelikte elektronik haberleşme altyapısı, elektronik haberleşme şebekesi, geçiş hakkı, geçiş hakkı sağlayıcısı, işletmeci, geçiş hakkı ücreti ve geçiş hakkı ücret tarifesi gibi birçok kavram tanımlanmıştır.

… Büyükşehir Belediyesi bu Yönetmeliğin 4/k maddesinde tanımlandığı üzere; maliki olduğu taşınmazları, geçiş hakkı kapsamında kullandıracak olan bir kamu kurumudur; yani taşınmaz sahibidir.

Aynı Yönetmeliğin “Geçiş hakkı ücretleri” başlıklı 9 uncu maddesinde aynen:

“(1) Geçiş hakkı kullanımında gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait mülkiyet alanları dışında kalan yerler için GHS tarafından, geçiş hakkını kullanan işletmeciden talep edilen geçiş hakkı ücreti, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde belirtilen fiyatları aşamaz.

(2) Tapuda kamu kurum ve kuruluşları adına kayıtlı taşınmazlar için belirtilen ücret üst sınırı hariç olmak üzere, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde yer alan üst sınırları belirten fiyatlar, her mali yılın başında Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırılarak tespit edilir.

(3) İlk yıldan sonraki geçiş hakkı ücretleri; bir önceki yıl geçiş hakkı ücretine en fazla Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırım yapılması suretiyle tespit edilir.

(4) Geçiş hakkı nedeniyle yapılacak keşif ücreti, sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerecin taşınmazlardan geçirilmesi nedeniyle taşınmazın tekrar eski haline getirilmesi bedeli, yer değişikliği bedeli, var olan faaliyeti durdurma bedeli ve benzeri adlarla alınan diğer bedeller ve tazminatlar, bu Yönetmelikte belirlenen ilkelere ve hükümlere uygun olmak kaydıyla ve taraflar arasında yapılan geçiş hakkı anlaşmasında aksi belirtilmediği takdirde işletmeci tarafından ayrıca karşılanır.

(5) Geçiş hakkının kullanılması süresince geçiş hakkının kullanılmasından dolayı mevcut bir yapının, yolun, zeminin tekrar eski haline getirilmesine ilişkin iş ve işlemlerin hangi tarafça yapılacağı GHS tarafından belirlenir. Maliyeti işletmeci tarafından karşılanması suretiyle bu iş ve işlemlere ilişkin bedellerin belirlenmesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu işlere ilişkin birim fiyatları dikkate alınır.”

Hükümleri yer almaktadır.

Mezkûr Yönetmelikteki bu hükümlere göre; Büyükşehir Belediyesinin 2013 mali yılı ücret tarifesinde öngörülmüş olmasına rağmen; … Büyükşehir ve ilk kademe ilçe belediyeleri mücavir alanı içinde kalan sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsil edilmemesi hukuka aykırı olup kamu zararına neden olmaktadır.

Konunun esası yönünden yukarıda yapılan açıklamalar karşısında kamu zararına sebebiyet verildiği açık olmakla birlikte temyiz dilekçesinde sorumluluk yönünden iddia edilen hususlar değerlendirilecek olursa;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 61 inci maddesinin 5436 sayılı Kanunun 10/a ve 10/b maddesiyle değişik şekli, muhasebe hizmetini; “gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemi” şeklinde tanımlayarak bu işlemi yürütenlerin muhasebe yetkilisi olduğunu, memuriyet kadro ve unvanlarının muhasebe yetkilisi niteliğine etkili olmadığı hükmünü düzenlemektedir. Maddenin ikinci fıkrası; muhasebe yetkilisinin yukarıda sayılan hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından söz ederek ana hatlarıyla sorumluluğunu belirlemiş, üçüncü fıkrası ise; ödeme aşamasında ödeme emri ve eki belgeler üzerinde yetkililerin imzasını, ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını, maddi hata bulunup bulunmadığını ve hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri kontrol etmekle yükümlü olduklarını belirterek inceleme yetkilerini yukarıda sayılan hususlarla sınırlı tutmuştur.

Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli, 5018 sayılı Kanun çerçevesinde sorumlulukların belirlenmesine ilişkin 5189/1 sayılı kararında tahsil edilmeye hazır hale gelmiş gelirle ilgili olarak muhasebe yetkilisinin sorumluluğundan bahsedilmiştir. Kararda;

“5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesinin birinci fıkrasında, muhasebe hizmeti; “gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir.” şeklinde tanımlanmış; aynı maddenin ikinci fıkrasında muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu olduğu belirtilmiş, aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde de, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır. Muhasebe Yetkililerinin Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 23’üncü maddesinde, gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri ilgililerine iade etmek ve bu işlemlere ilişkin kayıtları usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutmak, mali rapor ve tabloları her türlü müdahaleden bağımsız olarak düzenlemek muhasebe yetkilisinin görevlerinden kabul edilmiş, aynı yönetmeliğin 32’nci maddesinde de idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş kamu gelir ve alacaklarının yükümlüleri ve sorumluları adına ilgili hesaplara kaydedilerek tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin sorumlu olduğu açıkça ifade edilmiştir.

Açıklanan nedenlerle, idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş kamu gelir ve alacaklarının takip ve tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin tek başına sorumlu olduğuna çoğunlukla,”

Denilmiştir. Karardaki en önemli nokta; idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş gelir ve alacakların tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin sorumlu olduğu hususudur. Yani, muhasebe yetkilisinin sorumluluğu için ön şart olarak; gelirin tarh ve tahakkuk aşaması sorunsuz bir şekilde ilgili diğer birimler veya görevlilerce gerçekleştirilmiş olmalıdır. Tarh ve tahakkuk aşaması sorunsuz yerine getirildiğinde muhasebe yetkilisinin tahsilâtla ilgili sorumluluğu başlamaktadır. Bir başka deyişle; tahakkuk işleminin ancak verilen talimat ile (ilgili gelir veya gider belgesi) üzerinde yapılacak işlemle gerçekleşeceği dikkate alındığında; ancak tahakkuk ettirilen gelirin muhasebe kayıtlarına alınması ve ilgililerine kanuni süresinde gönderilmesi hususunda muhasebe yetkilisinin sorumluluğundan bahsedilebilir. Tahakkuk ettirilmeyen bir gelirle ilgili ise, sorumluluktan söz etmek mümkün değildir.

Bu bağlamda, gerek Türkiye Cumhuriyeti … Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Daire Başkanlığı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “e) Muhasebe Yetkilisi: Usulüne göre atanmış, muhasebe biriminin yönetiminden ve yetkili mercilere” hesap vermekten sorumlu yöneticisi olan Belediyemiz Mali Hizmetler Dairesi Başkanını” denilmekle Mali Hizmetler Daire Başkanının aynı zamanda Muhasebe Yetkilisi olarak belirlenmiş olması karşısında aynı Yönetmeliğin “Daire Başkanının Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı dördüncü bölümünün “Yetkileri” başlıklı 13 üncü maddesinde; “a) Gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri ilgililerine iade etmek,” hükmü gereğince; tahakkuk ettirilmemiş geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsilatından dolayı Mali Hizmetler Daire Başkanına sorumluluk tevdi edilmesi mevzuata aykırı olup; tazmin hükmü bu yönüyle hukuken isabetsizdir.

Sonuç itibariyle, tazmin hükmü konunun esası yönünden yerinde olmakla beraber; Muhasebe Yetkilisi olarak görevini ifa eden (ilamda adı geçen) Mali Hizmetler Daire Başkanına münferiden sorumluluk yüklenmiş olması mevzuata uygun olmadığından; temyiz dilekçesindeki iddiaların kısmen kabulüyle, 246 sayılı İlamın 2. maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin 7 nci fıkrası uyarınca (sadece) sorumluluk yönünden BOZULMASINA ve yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda; kamu zararı tutarının temyiz talebinde bulunan (ilamda adı geçen) Mali Hizmetler Daire Başkanının uhdesinden kaldırılarak anılan dönemde geçiş hakkı ücretlerinin tahakkukunu yapan Fen İşleri Daire Başkanlığı AYKOME (Altyapı Koordinasyon Merkezi) Şube Müdürlüğü görevlisine (ya da) görevlilerine yükletilmesini teminen yeni bir hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, oy birliğiyle,

Karar verildiği 20.12.2017 tarih ve 43878 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.