Sayıştay 6. Dairesi 403 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 15.12.2016

• Karar No: 403

• İlam No: 138

• Madde No: 3

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2015

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Hakediş Ödemesi

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; …………Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü tarafından yüklenici …………Ltd. Şti.'ne ihale edilen …………-TL bedelli “…………... Aracın Kiralanması İşi”nde hakediş raporu eki olan ve araç bazında tutulan, şoförlerin işe başlangıç-bitiş saatlerini ve fazla mesailerini gösteren araç takip formlarının bazılarında hakediş düzenleme aşamasında, fazla mesai yapmayan araçların görev dönüş saatlerinin daksil ile silinip değiştirilerek fazla mesai yapmış gibi hakediş düzenlenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu görülmüştür.

4857 saylı İş Kanunu’nun ‘Çalışma süresi’ başlıklı 63’üncü maddesinde çalışma süresinin haftada en çok kırk beş saat olacağı ve günlük çalışma süresinin 11 saati aşmayacağı belirtilmiştir.

Söz konusu işe ait Teknik Şartnamenin “Araçların Çalışma Şekli” başlıklı 9.1 ve 9.2’nci maddelerinde;

“Kiralık binek araçların normal tam günlerde çalışma süresi 7:30 ile 17:30 saatleri arasında (1 saati öğle tatili olmak üzere) toplam 10 saat olacaktır. Yarım çalışma günlerinde araçlara normal çalışma yevmiyesi verilecektir. İşin gereği günlük fazla çalışma süreleri için fazla mesai ödenecek ve personel mesai saatleri arasında çalışması gereken araca normal çalışma ücreti ödenecekti. İdare uygun gördüğü takdirde, uygun gördüğü araç veya araçların mesai saatlerini günlük 11 saat çalışma saatini geçmemek kaydıyla değiştirilebilir ve fazla mesai yaptırabilir.

Fazla mesai halinde; bu miktar günde 2(iki) saati geçmeyecektir. Geçirildiği taktirde fazlası asla kabul edilmeyecektir. Mesaiye kalması istendiğinde araçlar mesaiye kalmak zorundadır.” denilmektedir.

Teknik Şartnamenin 11.6’ıncı maddesinde ise;

“Fazla mesai hesaplanması her bir aracın günlük ücretinin 9’a bölünmek suretiyle 1 saate isabet eden bedeldir. (9.1 maddesinde belirtilen 07:30-17:30 mesai saatlerinden 1 saat öğle tatili düşülerek kalan 9 saat çalışma saatidir.)” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer alan Teknik Şartnamenin ilgili maddelerinden, kiralanan araçların günlük normal çalışma sürelerinin 7:30 ile 17:30 saatleri arasında olduğu, fazla mesai halinde bu miktarın günde 2 saati geçmeyeceği, geçirildiği takdirde ise 2 saatin üzerinde yapılan fazla çalışma süreleri için herhangi bir ödeme yapılmayacağı anlaşılmaktadır.

Hizmet Aracı Kiralanması İşi’nde araçların göreve gidiş-dönüş saatlerini ve fazla mesai saatlerini gösteren araç takip formlarının bazılarında fazla mesai yapmamış olan araçların görevden dönüş saatlerinin daksil ile silinip fazla mesai yapmış gibi düzenlendiği görülmüştür. Kiralanan aracın kullanıldığı ilgili birim sorumluları tarafından doldurulan araç takip formları imzalanıp Araç Sevk ve Takip Büro Sorumlusuna teslim edildikten sonra, hakediş düzenlenmesi aşamasında araç takip formlarında yer alan görev dönüş saatleri değiştirilip araçlar fazla mesai yapmış gibi gösterilerek hakediş düzenlendiği belirlenmiştir.

Denetçi tarafından yerinde denetim esnasında tutanakla kayıt altına alınan Araç Sevk ve Takip Büro Sorumlusunun beyanı, “…bazı birimler de fazla mesai yapan şoförlerin 4857 sayılı İş Kanununun da yasal sınır olan günde 11 saatten fazla çalıştırılamayacaklarından ve bu birimler de çalışan şoförlerin çalışmaları da İş Kanunundaki yasal sınırları aştığından dolayı bu çalışma saatlerinin diğer birimler de fazla çalışma saatini doldurmayan şoförlerin mesailerine eklendiğini…” şeklindedir. Yapılan bu işlemin hukuki bir dayanağı bulunmamakla beraber ilgili ihale dosyasına da aykırıdır.

Sorumlular savunmalarında hizmet alımı yöntemi ile ihalesi yapılan kiralık araçların takip ve yönetiminin, araç havuzu yöntemi ile yapılmakta olduğunu, belediye hizmetlerinin aksamadan yürütülebilmesi için birim sorumluları veya üst yöneticiler tarafından Araç Sevk ve Takip Bürosu’na araç taleplerini ilettiklerini ve başkanlık araç havuzunda bulunan araçların Araç İrtibat ve Büro Sorumlusu tarafından görevlendirildiğini, ilgili birimlerce mesai saatlerinin dışında kullanılması sağlanan araçların ‘’Aylık Araç Takip Formları’’na 17:00’dan sonra yapılan işlerin de eklendiğini, Araç Takip Formlarının aracın sorumlusu olan şoförler tarafından elle doldurulduğunu ve mesai saatinden sonra ek görevlendirmesi yapılan kiralık araçların fazla mesailerinin formu dolduran şoför veya Araç Sevk ve Takip Büro Sorumlusu kontrolünde ilave edildiğini ve düzeltmeler yapılabildiğini ayrıca daksille yapılan düzeltme işleminin şoförlerin elle doldurdukları araç takip formlarında zaman zaman sehven yapılan hatalı yazımlarında olabildiğini belirtmiş ve söz konusu formlardaki fazla çalışmaların kontrol amirleri veya Araç Sevk ve Takip Büro Sorumlusu tarafından imzalandığını ve Araç Havuz Sorumluları ile Araç Sevk ve Takip Bürosu Sorumlusu tarafından kontrol edildiğini ifade etmişlerdir.

Ancak yerinde denetim esnasında yapılan görüşmelerde denetçi tarafından sistemin işleyişi istenmiş olup Araç Havuz Sorumluları tarafından yazılı metin olarak verilmiştir. Sistemin işleyişi; “kurum personeli gün içinde yapacağı işleri ile ilgili araç taleplerini, Araç Talep Sistemi marifeti ile sisteme atmaktadır. Araç Sevk ve Büro sorumlusu bu doğrultuda havuzda bulunan araçları görevlendirir. Araç sürücüsü hareket etmeden aracın km’sini, gidilecek yerleri ve iş çıkış saatini ve görevden dönüldüğünde dönüş saatini belirten yazıyı Araç sorumlularına verir ve araç havuz sorumluları tarafından Araç Takip Sistemine kayıt edilir. Aynı zamanda araç sürücüsü bu bilgileri araç takip formuna yazmaktadır. Ay sonunda hakediş öncesi görev kontrolleri bu bilgiler üzerinden yapılmakta ve günlük - aylık raporlar hakediş düzenlenmek üzere Araç Sevk ve Büro sorumlusuna teslim edilmektedir.” şeklinde ifade edilmiştir.

Yukarıda yapılan açıklamalar değerlendirildiğinde, İdare tarafından yapılan savunma ile yerinde denetim esnasında tutulan tutanaklardaki ifadelerin örtüşmediği ve sorumlularca yapılan savunmanın çelişkili olduğu görülmektedir. Başkanlık Araç Havuz Sorumluları tutanakta; Araç Takip Formlarının sisteme kayıt için kendilerine geldiğinde daksil ile değiştirme işlemi yapılmadan geldiğini ve daksil ile değiştirme işleminin bilgileri dahilinde olmadığını belirtmişlerdir. Ayrıca yapılan daksille değiştirme işleminin kendi kontrollerinden geçtikten sonra yapılabileceğini belirtmişlerdir. Araç Takip Formları Başkanlık araç havuz sorumluları tarafından kontrol edildikten sonra hakediş düzenlenmek üzere Araç Sevk ve Büro Sorumlusuna gönderilmektedir. Araç Sevk ve Büro Sorumlusunun beyanında ise daksille değiştirme işlemi kabul edilmekte olup gerekçesinde ise bazı birimler de fazla mesai yapan şoförlerin 4857 sayılı İş Kanunu’nda yasal sınır olan günde 11 saatten fazla çalıştırılamayacaklarından ve bu birimlerde çalışan şoförlerin çalışmaları da yasal sınırları aştığından dolayı bu çalışma saatlerinin diğer birimlerde fazla çalışma saatini doldurmayan şoförlerin mesailerine eklendiği belirtmiştir. Ayrıca, daksille değiştirme işleminin ilgili birim amirinin imzası ve sisteme giriş yapan araç havuz sorumlularının kontrolünden geçtikten sonra hakediş düzenleme aşamasında gerçekleştiği kabul edilmiş olup tutanaklarla da kayıt altına alınmıştır. Yapılan görüşmelere ilişkin tutanaklar denetçi tarafından sorumlulara gönderilen sorgunun ekinde de yer almıştır.

Ayrıca sorumlular tarafından yapılan savunmada, daksille yapılan değiştirme işleminin, şoförlerin elle doldurdukları araç takip formlarında sehven yapılan hatalı yazımlardan kaynaklandığı öne sürülse de hakedişlerde yapılan incelemelerde sehven yapılabilecek bir düzeltme olmadığı hakediş eki olan formların birçoğunda daksille değiştirmenin yapıldığı görülmüştür.

Öte yandan yapılan savunmada ‘daksille değiştirme’ konusunun gerçeği yansıtmadığı, esasında yalnızca yüklenicinin belediye hizmetlerinde görevlendirdiği araç ve şoförün hak ettiği ücretin temini bakımından gerekli olduğu belirtilmişse de; hizmet alım ihalesi kapsamında çalıştırılan şoförlerin bordrolarında yapılan incelemede, 2015 yılı Mart ve Aralık ayları arası bordrolarda şoförlere herhangi bir fazla mesai ödemesi yapılmadığı görülmüştür. Kaldı ki işe ilişkin Teknik Şartnamenin “Araçların Çalışma Şekli” başlıklı 9.1., 9.2. ve 11.6.’ncı maddelerinden de anlaşılacağı üzere fazla mesai hesaplaması ve ödemesi şoförler üzerinden değil araçlar üzerinden hesaplanmakta ve ödenmektedir. Bu doğrultuda verilen cevapta şoförün hak ettiği ücretin temini bakımından gerekli olduğu yönünde yapılan savunmanın gerçeği yansıtmadığı da anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, idare tarafından yapılan savunmada, sözleşme hükümleri kapsamında iş yoğunluğuna göre binek araç sayısında %20‘ye varan artırıma gidilebileceğini ancak kurumun maliyetleri düşünülerek tasarruf gerekçesiyle var olan görevli araçlara ek görevler vererek hizmetin devamlılığını sağlama yönteminin tercih edildiği ve bu şekilde maliyetin düşürüldüğü belirtilmiştir. Ancak böyle bir hesaplamanın fazla mesai yapılması durumunda anlamlı olacağı açıktır. Kamu zararının konusu, araçların fazla mesai yapmadıkları halde Araç Takip Formlarındaki araç mesai bitiş saatlerinin daksille değiştirilerek fazla mesai yapmış gibi gösterilmesi ve hak edilmeyen ücretin yükleniciye ödenmesidir. Bu nedenle böyle bir hesaplama yapılarak kamu yararının ortaya konulması bir anlam ifade etmemektedir.

Sonuç olarak bazı Araç Takip Formlarındaki “daksille değiştirme” işleminin her ne gerekçe ile olursa olsun kanuni bir dayanağı olmamakla beraber resmi bir evrakta usulüne uygun işlem yapılmadığı ve hak edilmeyen ücretin yükleniciye verildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle hakediş düzenleme aşamasında, araç takip formlarının bazılarında fazla mesai yapmayan araçların görev dönüş saatlerinin daksil ile silinip değiştirilmesi ve fazla mesai yapmış gibi ödeme yapılması nedeni ile oluşan ve ayrıntısı aşağıda yer alan kamu zararı tablosunda gösterilen …………TL tutarındaki kamu zararının; …………TL’sinin …………müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine işbu Ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,