Sayıştay 6. Dairesi 39863 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi ve Harç

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 6

• Dosya No: 39863

• Tutanak No: 41369

• Tutanak Tarihi: 26.01.2016

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Kamulaştırmasız el atma bedeli ödemeleri ve bu ödemeleri düzenleyen sözleşme bedeli üzerinden damga vergisi kesilmemesi

2. 286 sayılı İlam’ın 15’inci maddesi ile ………… Belediyesince gerçekleştirilen bir kısım kamulaştırmasız el atma işlemine ilişkin olarak;

A) Taşınmaz sahipleri ………… ve …………'a yapılan

kamulaştırmasız el atma bedeli ödemeleri üzerinden 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca kesilmesi gereken binde 8,25 oranındaki damga vergisinin kesilmemesi nedeniyle ………… TL’ye,

B) Kamulaştırmasız el atma bedelinin ödenmesi için yapılan sözleşmeden damga vergisi alınmaması nedeniyle ise ………… TL’ye,

Olmak üzere toplam ………… TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlunun dilekçesinde özetle; A) 488 sayılı Damga vergisi Kanunu’na ekli olup damga vergisinden istisna tutulan kağıtları düzenleyen 2 sayılı tabloda, "Resmi daireler lehine yapılan istimlaklerde düzenlenen kağıtlar"ın da damga vergisinden istisna edildiği, her ne kadar İlam’da kamulaştırmasız el atma işlemi nedeniyle ödenmesine karar verilen meblağın Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde değil, Borçlar Kanunu'nun haksız fiile ilişkin hükümleri kapsamında olduğu ileri sürülmekte ise de, fiilen hiçbir eylemi olmasa dahi uygulama imar planlarında kamu hizmetlerine ayrılan yerlere ilişkin olarak planın kesinleşmesinden itibaren 5 yıl içinde kamulaştırma yapmayan idarenin pasif davranışının da Yargıtayca kamulaştırmasız el atma (hukuki el atma) olarak nitelendirildiği, malik bu halde de taşınmazın bedelini talep edebildiği, bu nedenle özellikle hiçbir eylem olmaksızın kamulaştırma işlemi yapılmayarak yani idarenin pasif tutumu sonucu hukuki el atmalara dayalı oluşan kamulaştırmasız el atma olgularının “haksız fiil" kapsamında olduğunun ileri sürülmesinin büyük bir çelişki yaratacağı, zira olgunun özünde bir "fiil" dahi bulunmadığı, bu nedenle bu olguya dayalı itilaflar sonucu verilen yargı kararları ile ödenen tazminatların, Borçlar Kanununun haksız fiile ilişkin hükümleri kapsamında tanımlanması veya değerlendirilmesi hukuka uyarlı olmayacağı;

Ayrıca kamulaştırma bedeli ile kamulaştırmasız el atma nedeniyle hüküm altına alınan tazminatın aynı nitelikte olduğu, nitekim 30.06.2010 tarih ve 27627 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5999 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na eklenen Geçici 6'ıncı maddede "kamulaştırmasız el koyma" olgusunun Kamulaştırma Kanunu kapsamında tanımlandığı ve bu halde uygulamanın nasıl yapılacağı, uzlaşma, ödemeler, vb. hususların ayrıntılı olarak düzenlendiği, kamulaştırmasız el atma nedeniyle ödenen tazminatların kamulaştırma bedelinden farklı olduğu ve bu nedenle damga vergisine tabi olduğunun ileri sürülmesinin, idarenin tutumu nedeniyle mülkiyet hakkı zedelenen taşınmaz sahibinin aleyhine olacağı ve bu durumun da Anayasanın "Kanun önünde eşitlik" ilkesini içeren 10'uncu maddesine aykırı olacağı, örneğin birbirine bitişik, değerleri tamamen aynı iki parselden birine kamulaştırma yapılmış olması nedeniyle damga vergisi kesintisi yapılmazken fiili el atılan ya da hukuki el atma konusu olan taşınmaz nedeniyle mahkemece hükmolunan bedelin tahsilinde damga vergisi ödenmesi gerektiğine yönelik yaklaşımın adil ve kabul edilebilir olduğunun ileri sürülemeyeceği;

B) Protokolün konusunun kamulaştırmasız el koyma nedeniyle ödenecek tazminat olduğu ve yukarıda (A) bendinde detaylı olarak izah edilen sebeplerle bu ödeme kamulaştırma bedeli ile aynı mahiyette olduğundan damga vergisinden istisna tutulması gerektiği, söz konusu Protokolün 488 sayılı Kanun'un eki (1) sayılı tabloda belirtilen kağıtlardan olduğunun kabulünün de mümkün olmadığı, bu protokolün bir alacak veya borcun belirlenmesine veya taahhüdüne ilişkin bir kağıt olmadığı, bu protokolün sadece, mahkemece zaten belirlenmiş olan tazminatın hangi periyotlarla ödeneceğinin belirlenmesine yönelik olduğu, ayrıca, bu protokolün damga vergisine tabi sayılması durumunda, aynı bedel için hem ödemenin nasıl yapılacağının belirlenmesine ilişkin protokol hem de ödeme esnasında düzenlenecek belgeler üzerinden iki kez vergi alınmasının gerekeceği ve bu uygulamanın da 488 sayılı Kanuna açıkça aykırı olacağı, çünkü bunların birbirine bağlı tek bir işlem olduğu belirtilerek tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmiştir.

Başsavcılık karşılamasında; “Dairesince; Büyükşehir belediyesince gerçekleştirilen bir kısım kamulaştırmasız el atma bedeli üzerinden Damga Vergisi Kanunu uyarınca kesilmesi gereken vergi tutarının kesilmemesi sonucu doğan kamu zararına tazmin hükmolunduğu görülmektedir.

Sorumlu, ilk savunmasında öne sürdüğü hususları tekrarlamış bulunmaktadır. Özellikle "kamulaştırmasız el koyma" olgusunun özel olarak hukuki nitelendirmesinin yapılması ve ne şekilde çözümleneceğinin düzenlenmesi gerektiğinden hareketle; "kamulaştırma bedeli" ile "kamulaştırmasız el atma" nedeniyle hüküm altına alınan tazminatın tamamen aynı nitelikte bulunduğu, dolayısıyla; bu olguya dayalı itilaflar sonucu verilen yargı kararları ile ödenen tazminatların Borçlar Kanunu'nun haksız fiile ilişkin hükümler kapsamında tanımlanıp değerlendirilmesinin yerinde olacağı ifade edilip, Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan "Kanun önünde eşitlik" ilkesine açık aykırılık teşkil etmemesi bakımından bir senaryo örneklendirilmekte; 15/B ilam hükmüne de istisna kapsamında olduğu düşüncesi ile aynı mahiyette savunma getirilip, iki kez vergi alınılması gerekeceği belirtilip, tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

Daire kararı yerindedir.

Maliye Bakanlığının konuya ilişkin 24.10.2008 tarihli Özelgesinde kamulaştırmasız el atma işleminin damga vergisine tabi olacağı belirtmektedir. Gerekçeli Daire kararının korunmasının uygun olacağı düşünülmektedir.” şeklinde görüş bildirmiştir.

Kamulaştırmasız el atma işlemleri kamulaştırma işlemlerini düzenleyen 2942 sayılı Kanun’un geçici 6’ncı maddesiyle düzenlenmeye başlanmıştır. Söz konusu madde hükmü gereği kamulaştırmasız el atma işlemleri için de kamulaştırma işlemlerinde olduğu gibi malike tazminat değil bedel ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun “İstisnalar” başlıklı 9’uncu maddesinde resmi daireler lehine yapılan İstimlaklerde düzenlenen kağıtların damga vergisinden istisna olduğu belirtilmektedir. İlamın konusu olan sulh protokolü ve bu protokol gereği yapılan ödemeye esas belgeler, kamulaştırma muadili belgelerdir.

Kamunun hukuksuz bir eylemi sonucu ödemeye mahkum olduğu bir bedeli ödemek üzere düzenlenen belgelerden haksız eyleme maruz kalmış gerçek ve tüzel sivil kişilerin bir de vergi ödemeye mecbur tutulması hakkaniyete uygun düşmemekte; Anayasa'nın “Kanun önünde eşitlik” ilkesini içeren 10'uncu maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Kamu yararı gözetilerek yapılan kamulaştırmada düzenlenen kağıtlar damga vergisinden muaf ise; kamulaştırmasız el atma nedeniyle tahsiline karar verilen bedelin ödenmesine ilişkin bu tür belgelerin de damga vergisinden muaf tutulması gerekir. Bu nedenle kamulaştırmasız el atma nedeniyle tahsiline karar verilen bedelin ödenmesine ilişkin belgelerin damga vergisinden muaf tutulmasında mevzuata aykırılık görülmemiştir.

Bu itibarla, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55’inci maddesinin 7’nci fıkrası uyarınca, yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen 286 sayılı İlam’ın 15’inci maddesiyle verilen tazmin hükmünün BOZULARAK dosyanın kararı veren Daireye Gönderilmesine, Oyçokluğuyla,

(………… Daire Başkanı ………… ile Üyeler …………, ………… ve …………’ın; “Söz konusu protokolle taraflara borç yüklenmekte ve taraflar arasında mahkeme kararından ayrı yeni bir anlaşma yapılmaktadır. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na ekli (1) sayılı Tablonun ‘I. Akitlerle İlgili Kağıtlar’ başlıklı kısmında, belli bir parayı ihtiva eden; mukavelenameler ve taahhütnamelerin, ‘IV. Makbuzlar ve diğer kağıtlar’ başlıklı kısımda ise resmi daireler tarafından yapılan ödemelerin resmi daireler nam ve hesabına, kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesini temin eden kağıtların damga vergisine tabi olduğu belirtildiğinden bu niteliklere sahip ödeme emri belgeleri ile sözleşmeler, 488 sayılı Kanun'a ekli (2) sayılı Tablo'da belirtilenler haricinde, damga vergisine tabidir.

Hem protokol hem de protokole göre yapılacak ödemeler üzerinden ayrı ayrı damga vergisi alınmasının 488 sayılı Kanun'a aykırı olacağı ileri sürülmekte ise de, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1'inci maddesi uyarınca damga vergisinin konusu işlem değil ‘kağıt’ olup anılan Kanun'da damga vergisine tabi kılınan her bir kağıt için ayrı damga vergisi alınması gerekmektedir.

Anılan Kanun'a ekli (2) sayılı Tablo'da resmi daireler lehine yapılan istimlaklerde düzenlenen kağıtlar istisna kapsamına alınmış olup kamulaştırmasız el atma işlemi 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nda düzenlenen kamulaştırmadan tamamen farklı ve kanuni dayanağı bulunmayan hukuksuz bir işlemdir. İstisnanın kapsamının tespiti ise kanun koyucunun takdirinde olup aynı durumda bulunanlara uzlaşmayı teşvik gibi saiklerle farklı uygulamaların yapılması düzenlenebilir.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesi, kamulaştırmasız el atma işlemine ilişkin genel bir düzenleme olmayıp, taşınmazlara veya kaynaklara malikin rızası olmaksızın fiilen el konulması sebebiyle bedel talep edilmesi halinde bedel tespiti ve diğer işlemlere ilişkin geçici ve kısmi bir düzenleme olup bu madde hükmünde bedelin tespitinde uzlaşmanın esas olduğu belirtilmiştir. Malikle uzlaşılamayıp uyuşmazlığın yargıya taşınması halinde işlemin kamulaştırma kapsamında sayılması mümkün değildir. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen 24.10.2008 tarih ve ‘Kamulaştırmasız el atma’ konulu muktezada da hukuki mahiyeti itibariyle kamulaştırma olarak kabul edilmesine imkan bulunmayan kamulaştırmasız el atma işlemine ilişkin düzenlenen kağıtların damga vergisine tabi tutulması gerektiği belirtilmektedir. Bu itibarla tazmin hükmünün Tasdiki gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı,)