Sayıştay 6. Dairesi 39712 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İş Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 6

• Dosya No: 39712

• Tutanak No: 41460

• Tutanak Tarihi: 09.02.2016

• Konu: İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

İşçi Fazla Çalışma Ücretinin Kanunla Getirilen Sınırlamanın Üzerinde Hesaplanması.

250 sayılı ilamın 5’inci maddesi ile; kadroları … Genel Müdürlüğünde olmakla beraber … Belediyesinde geçici görevle görevlendirilen işçilere yılda 270 saatin üzerinde fazla çalışma ücreti ödenmesi konusunda ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmiştir.

Dairenin söz konusu kararına karşı Sayıştay Başsavcılığı temyiz talebinde bulunmuş ve dilekçelerinde;

“KONU: Kadroları … Genel Müdürlüğünde olmakla beraber … Belediyesinde geçici görevle görevlendirilen işçilere yılda 270 saatin üzerinde fazla çalışma ücreti ödenmesine ilişkin olarak Sayıştay Dairesinin çıkardığı söz konusu İlamın 5’inci maddesi ile verilen "ilişilecek husus bulunmadığına" şeklindeki hükmün bozulması talebidir.

TEMYİZ SEBEPLERİ: Devlet yönetiminin ve idari yapısının en temel taşlarından birisi de bütçelerdir. Kamu yönetimi; mali ve ekonomik anlamdaki yaptırımlarını, öngörmüş bulunduğu ödenekler çerçevesinde sürdürürken, kamu idarelerinin harcamalarına takyit ve tahditler koyduğu gibi harcamalara yön veren uygulama talimatlarıyla her zaman sınırlamalar getirir. Öte yandan, bütçelerin; "Genellik, Bütünlük, Samimiyet.." gibi prensiplere bağlı olarak yapılması onların hiç kuşkusuz beklenilen ve vazgeçilmez niteliklerindendir. Kamu idareleri de, uzun ve kısa dönemli kalkınma planlarına dayalı olarak stratejik planlar yapar hedef ve önceliklerini bütçelerine yansıtırlar. Dolayısı ile 5018 sayılı Kamu Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun ilgili maddelerinde hükmünü bulan, "hesap verilebilirliği ve mali saydamlığı sağlama" mümkün olabileceği gibi sağlıklı, doğru ve etkin denetimin yapılabilmesi temin edilmiş olur.

Daire kararında; bir kamu idaresine ait insan kaynağının başka bir kamu idaresinde istihdam edildiği, ancak fazla çalışmalarının karşılığı olan ücretlerin çalışıldığı idare bütçesinden değil de kadrolarının bulunduğu idare bütçesinden ödendiği görülmektedir. Bu husus, bütçe hazırlama ve uygulama tekniklerine aykırı olduğu gibi "Kaynakların Tahsis Edilmezliği" bütçe prensibiyle de bağdaşmamaktadır. Ne var ki; yukarıda yer verilen mevzuata uymaksızın, gerek fazla çalışma süresinin 270 saati aşamayacağına ilişkin 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41’inci maddesi hükmü ile getirilen sınırlama, gerekse fazla çalışmanın nasıl yapılacağını düzenleyen "Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği"ne rağmen; Büyükşehir Belediyesinde görevlendirilen işçiler kanun ve yönetmelik hükümlerine bağlı kalmadan fazla çalıştırılmışlar ve ödemeler … bütçesinden gerçekleştirilmiştir. Oysa, mevzuata uygun olmayan uygulamanın varlığı sorumlularca da kabul görmüş ve ahiz kesintileri yapılıp kişi borcuna kayıtları yapılmış durumdadır.

Başsavcılığımızca yapılan değerlendirmeler nedeniyle;

… Genel Müdürlüğünün 2012 Yılı Hesabının 6. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 03.04.2014 tarih ve 250 sayılı İlamın 5’inci maddesi ile verilmiş bulunan "ilişecek husus bulunmadığına" yönündeki kararın bozularak, fazla ödeme tutarının sorumlulara ortaklaşa ve zincirleme tazmin hükmolunmasının uygun olacağı düşünülmektedir.” denilmiştir.

Başsavcılık temyiz talebine karşı sorumlular tarafından verilen cevapta ise özetle;

2012 yılı hesaplarının denetimi sonucunda kadroları Kuruluşları bünyesinde bulunmasına rağmen … Büyükşehir Belediyesinde görevlendirilen işçilere ödenen ve 270 saati aşan fazla çalışma ücretlerinin 4857 sayılı İş Kanununun 41’inci maddesi ve Çalışma Sürelerine İlişkin Yönetmelik hükümlerine aykırılık teşkil ettiği ileri sürülerek, kamu zararı meydana geldiği hükmüne varılmış ve bu zararın sorumlulardan ortaklaşa ve zincirleme ödettirilmesinin uygun olacağı yönünde sorgu yazıldığını,

Konunun yargılamasını yapan Sayıştay 6. Dairesi tarafından özetle; "4857 sayılı İş Kanunun 41 ve 63’üncü maddelerinde konuya ilişkin yasal düzenlemelerin bulunduğu, fazla çalışma konusunda kanunla 270 saat sınırlaması getirildiği ancak bu sınırı aşan kısmın fazla çalışma olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılmasının mümkün olmadığı, bu hükmün işçi lehine bir düzenleme içerdiği ve işçinin zararına yorumlanamayacağı, işçilerin fazla çalışma süresini aşmış olsalar da fazla çalışma ücretine hak kazanacakları," hususları gerekçe gösterilerek işçilere yılda 270 saatten fazla mesai yaptırılması yasak olsa da 270 saati aşan çalışmalarda fazla çalışma olduğundan ve bu çalışma için fazla mesai ücreti ödenmesi gerekeceğinden konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığı, yönünde karar verildiğini,

6. Daire kararı incelendiğinde; konunun İş Hukuku ve ülkemizdeki ekonomik şartlar irdelenmek suretiyle her yönüyle ele alınarak değerlendirildiği ve yapılan bu değerlendirme sonucunda herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ve dolayısıyla ilişilecek bir husus bulunmadığı yönünde bir hüküm kurulduğunun görüleceğini,

Bu nedenle 6. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 03.04.2014 tarih ve 250 sayılı ilamın 5’inci maddesi ile verilmiş bulunan "ilişilecek husus bulunmadığına" yönündeki kararın onanmasına karar verilmesini istemişlerdir.

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü:

4857 sayılı İş Kanununun “Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;

“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.

…

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.” ,

“Zorunlu Nedenlerle Fazla Çalışma” başlıklı 42’nci maddesinde;

“Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında, işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

Şu kadar ki, zorunlu sebeplerle yapılan fazla çalışmalar için 41 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır.” denilmiştir.

06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin “Fazla Çalışmada Sınır” başlıklı 5’inci maddesinde;

“Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.” hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda belirtilen hükümlerden anlaşılacağı üzere 41’inci maddede fazla çalışmanın çerçevesi ve sınırları belirlenmiş, 42’nci madde de 41’inci maddenin uygulanmayacağı istisnai haller belirtilmiştir.Buna göre fazla çalışma süresinin toplamı, arıza ya da acele işler gibi istisnai durumlar hariç olmak üzere bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.Dolayısıyla yıllık 270 saati geçen fazla çalışmalar için herhangi bir ücret ödenmesi mümkün değildir.

Kadroları … Genel Müdürlüğünde olan ancak geçici görevle … Belediyesinde görevlendirilen işçi personele, yıllık 270 saati aşan çalışma için çalışma ücreti ödenmesi mevzuata aykırıdır.

Bu nedenle Başsavcılık talebinin kabulü ile 250 sayılı ilamın 5’inci maddesi ile “konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına” şeklinde verilen Daire kararının bozulmasına ve yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren Daireye Gönderilmesine, oy çokluğu ile,

(Üye …’ın, ilam hükmünün bozulması kararına katılmakla birlikte; 657 sayılı Kanunun “Kurumlar arası geçici süreli görevlendirme” başlıklı ek 8’inci maddesinde kurumlar arası geçici görevle memur görevlendirilmesinin düzenlendiğini işçilerin de aynı şekilde görevlendirilebileceğini ancak fazla çalışma ücretlerinin hizmeti alan kurum olarak Büyükşehir Belediyesi tarafından karşılanmasının uygun olduğu dolayısıyla ilam hükmünün bu gerekçeyle bozulması gerektiği, şeklindeki ilave görüşü ile,

Üye …’nın, ilam hükmünün bozulması kararına katılmakla birlikte;

İş Kanununun 41’inci maddesinde fazla çalışma süresinin 270 saati aşamayacağına ilişkin sınırlama getirilmiş ve fazla çalışmanın nasıl yapılacağına ilişkin düzenlemeler de “Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği”nde yapılmıştır. Büyükşehir Belediyesinde görevlendirilen işçiler yasa ve yönetmelik hükümlerine aykırı olarak fazla çalıştırılmışlardır. Dolayısı ile yasal mevzuata uyulmadan fazla çalışma yaptırılması hususunun incelenmesi için konunun İçişleri Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yazılması, ilam hükmünün de bu gerekçeyle bozulması gerekir, şeklindeki ilave görüşü ile,

Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı … ile Üyeler …, …, …, … ve …’ın;

4857 sayılı İş Kanununun “Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;

“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.

…

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.” denilmiştir.

Fazla çalışma konusunda Kanunla 270 saat sınırlaması getirilmiştir. Ancak bu sınırı aşan kısmın fazla çalışma olmadığı yönünde bir değerlendirmenin yapılması mümkün değildir. Bu hüküm işçi lehine bir düzenleme olup, onun zararına yorumlanması imkanı da bulunmamaktadır.

İş hukukunda iş ilişkisinin niteliği ve işçinin korunması gereği işçiler kanuni sınırın üzerinde fazla çalışma yapmış olsalar da fazla çalışma ücretine hak kazanacaklardır. Bu itibarla işçilere yılda 270 saatten fazla mesai yaptırılması yasak olsa da 270 saati aşan çalışmalar da fazla çalışma olduğundan bu çalışma için fazla mesai ücreti ödenmesi gerekecektir. Daire tarafından “konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına” şeklinde verilen karar yerindedir, Başsavcılığın ilam hükmünün bozulması yönündeki temyiz talebinin reddi gerekir, şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı,)

Karar verildiği 09.02.2016 tarih ve 41460 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.