Sayıştay 6. Dairesi 333 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İş Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 05.05.2016

• Karar No: 333

• İlam No:

• Madde No: 11

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2014

• Konu: İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Hatalı fazla çalışma ücreti ödenmesi.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda:

… İnş. ve Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan … TL bedelli “… Büyükşehir Belediyesi … Alımı” işi kapsamında çalışan personellerden bazılarına hatalı fazla çalışma ücreti ödenmesi dolayısıyla kamu zararına neden olunduğu anlaşılmıştır.

İşe ait Teknik Şartnamenin 4’üncü maddesine göre; AR-GE sorumlusu, koordinatör, organizasyon sorumlusu ve büro elemanının haftada 45 saat çalışması,

7. 6. maddesine göre de; sadece ihale kapsamında istihdam edilen AR-GE sorumlusu, koordinatör, organizasyon sorumlusu ve büro elemanına fazla mesai verilmesi,

öngörülmektedir.

İşe ait İdari Şartnamenin “Diğer Giderler” başlıklı 25.3.4.’üncü maddesine göre ise; 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı 41’inci maddesi hükmü gereği her bir saat fazla çalışma için nominal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 yükseltilmesi suretiyle ödenmesi gerekmektedir.

Teknik Şartname hükmüne göre işçinin çalışması haftalık olarak puante edilecek; şayet haftalık 45 saati aşan çalışmaları var ise bu çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilecek ve kendisine %50 artırımlı ücret(saatlik ücret) ödemesi yapılacaktır.

Kurum uygulamasında, işçinin haftalık çalışma süresini doldurup doldurmadığına bakılmaksızın günlük çalışma saatlerini aşan tüm çalışmaların, “fazla çalışma” olarak değerlendirildiği ve ona göre de ücret ödemesi yapıldığı ve bu nedenle de işçinin, haftalık çalışma süresini doldurmadan fazla çalışma ücretini hak etmesi söz konusu olamayacağından, bu uygulama sonucunda haftalık çalışma süresini doldurmayan personele hatalı ödemede bulunulduğu anlaşılmaktadır.

İşe ait teknik şartnamenin “Çalışma Saati ve Çalışma Düzeni ile İlgili Hususlar” başlıklı 12’nci maddesinde;

“12.1- Yüklenici personelinin çalışma günleri ve saatleri konusunda yürürlükteki iş kanunu hükümleri geçerlidir. 4857 sayılı iş Kanun’una ilişkin çalışma süreleri yönetmeliğinin 4. Maddesi gereği haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Çalışma saatleri hafta içi 8.00-13.00 arasıdır. İdare tarafından işin gerekliliğine göre çalışma saatleri değiştirilebilir.

12.2- Herhangi bir hafta içerisinde cumartesi günleri çalışılmamış ise personelin ücretinin hesaplamasında cumartesi günü çalışılmış (itibari gün) sayılarak herhangi bir kesintiye gidilmez. Ancak, personel aynı hafta içerisinde cumartesi dışındaki diğer iş günlerinde fazla mesai yapmış ise 45 saate kadarki (5 saat) kısmı hafta içerisindeki toplam mesaisinden düşülür. Kalan çalışma süresi fazla mesai olarak kabul edilerek bedeli ödenir.

12.3- 6. gün veya cumartesi günü çalışılmış ise cumartesi gününün 5 saatlik kısmına mesai ücreti ödenmez. 3 saati fazla mesai olarak kabul edilerek ücreti mesaili olarak ödenir.

….”

ifadesi yer almaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;

“….

Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır.

….

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir”

hükmü yer almaktadır.

Bu hükme göre, işçinin çalışması haftalık olarak puante edilerek, şayet haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmiş ise haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma, 45 saati aşan çalışmaları ise fazla çalışma olarak değerlendirilmelidir.

İşçi eğer o hafta fazla sürelerle çalışma ya da fazla çalışma yapmış ise yine aynı madde hükmünde belirtilen oranlarda artırımlı olarak kendisine fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekli olacaktır.

İdare ile Hizmet-İş sendikası arasında akdedilen Toplu İş Sözleşmesi’nin 24’üncü maddesi ile haftalık çalışma süresi 42,5 saat olarak belirlendiğinden haftalık 42,5 saatten 45 saate kadar yapılan çalışmalar, fazla sürelerle çalışma olarak kabul edilmeli, 45 saati aşan çalışmalar ise fazla çalışma olarak değerlendirilmelidir.

Ancak Kurum uygulamasında, işçinin haftalık çalışma süresini doldurup doldurmadığına bakılmaksızın günlük çalışma saatlerini aşan tüm çalışmaları fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma olarak değerlendirildiği ve ona göre de ücret ödendiği anlaşılmıştır.

Şartname ve de Sözleşmelerde açıkça yazılı olan hükümlere rağmen, muvazaalı bir şekilde iş artışını gerektiren uygulamalar, hem 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hem de 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin açıkça ihlali anlamına geleceğinden, “her ne kadar yazılı olmasa da uygulanan 40 ve 42,5 saatlik çalışmaların sözleşme şartı haline dönüştüğü, dolayısıyla bu sürelerden 45 saate kadar yapılan çalışmalar için ücretin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş, 45 saati aşan çalışmalar için ise yüzde elli yükseltilerek ödenmesi gerektiği” şeklindeki değerlendirmelerin kabulü mümkün değildir.

Çalışanların yıllık izinli oldukları sürelerin, haftanın belirli günlerinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinin, çalışanların raporlu oldukları sürelerin ve çalışanların ücretsiz izin vb. izinli oldukları sürelerin “çalışma süresinden sayılan haller” olarak değerlendirilemez.

Açıklanan gerekçelerle, … İnş. ve Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan … TL bedelli “… Büyükşehir Belediyesi … Alımı” işi kapsamında çalışan personellerden bazılarına hatalı fazla çalışma ücreti ödenmesi dolayısıyla oluşan toplam … TL’lik kamu zararının sorumluları …’ a

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleriyle müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine,

[Daire Başkanı …’ in; “4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;

“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. …” hükmü,

Aynı Kanun’un “Çalışma Süresi” başlıklı 63’üncü maddesinde;

“Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik cümle: 4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.

Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.

…” hükmü yer almaktadır.

Kanun’un 45’inci maddesinde aksi kararlaştırılmamışsa, haftalık 45 saatlik çalışma süresinin, haftanın çalışma günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı hükme bağlandığından, söz konusu iş için, haftalık çalışma süresinin, haftanın çalışılan 5 gününe eşit ölçüde bölünerek günde 8 saat haftada 40 saat, şeklinde uygulandığı anlaşılmaktadır.

Ancak, işin niteliği gereği, işçinin hafta içindeki günlük 8 saatin üzerindeki çalışmaları ve Cumartesi günü çalışmaları bir aylık maaş dönemi içinde (her ayın 1 ile 31 arasında) toplanarak haftalık çalışma süresi 45 saate tamamlandıktan sonra kalan süreler için fazla çalışma ücretinin ödendiği, görülmektedir.

İlişikli ödeme emri belgeleriyle savunma metni eklerinden, işçilerin günlük normal çalışma ile 8 saatlik fiili çalışmasını doldurduğu, bazı haftalarda işçinin izin, rapor gibi kanundan kaynaklanan haklarını kullanması nedeniyle, haftalık 45 saatlik çalışma süresini dolduramadığı, anlaşılmıştır.

Ayrıca, sorguda konu edilen haftalık çalışma süresinin doldurulmaması hususu, işçilerin işe devamsızlığından veya iş yerini mazeretsiz terk etmeleri gibi kasti sebeplerden değil; İş Kanunu ve Teknik Şartnamenin uygulanmasından kaynaklanan ve fiilen çalışılmaması veya çalışılsa dahi ek ücret ödemeyi gerektiren süreler olduğu anlaşılmaktadır. Haftalık 45 saat çalışılmamasına neden olan izinlerin ve serbest zamanın çalışma süresi içerisinde kullanılması, Ulusal Bayram, Hafta Tatili ve Genel Tatil günlerinde ise işçinin çalıştırılmaması, çalıştırılsa bile ek ücret ödemesini gerektirir.

Sonuç olarak; işçiye ödenen fazla çalışma ücreti fiilen çalıştığı bir sürenin karşılığıdır.

4857 sayılı İş Kanunu ve Teknik Şartname hükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan ve işçinin fiilen çalışılmaması gereken veya çalışılsa dahi ek ücret ödemeyi gerektiren süreler;

4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde belirtilen izinler, aynı Kanun’un 41’inci maddesine dayanarak kullanılan serbest zaman, aynı Kanun’un 47’nci maddesine göre verilen hastalık izinleri ile 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkındaki Kanun’da sayılan tatil günleri olup, sayılan bu süreler ve günlerin hesaba katılarak, bazı işçilerin haftalık 45 saat çalışma süresini doldurmadıkları ileri sürülüp, fazla çalışma ücretinin ödenmesi, “kamu zararı” olarak değerlendirilemez.

Açıklanan gerekçelerle, sorgu konusu ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığı, yönünde karar verilmesi uygun olur” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı]

İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy çokluğuyla,

Karar verildi.