Sayıştay 6. Dairesi 190 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 29.01.2015

• Karar No: 190

• İlam No: 174

• Madde No: 9

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2013

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Sosyal Denge Tazminatları Üzerinden Gelir Vergisi Ve Sosyal Güvenlik Prim Kesintilerinin Yapılmaması

Denetçi sorgusunda yer alan; …Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi …Genel Müdürlüğü ile …-Sendikası arasında yapılan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca sözleşmeli personele ödenen sosyal denge tazminatları üzerinden gelir vergisi ve sosyal güvenlik prim kesintilerinin yapılmaması sonucu toplam …TL kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

30.06.1989 tarih ve 20211 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde;

“(Ek: 4/4/2012-6289/33 md.) Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun;

“Gelirin unsurları” başlıklı 2’inci maddesinde;

“ Gelire giren kazanç ve iratlar şunlardır:

…

3. Ücretler,

…”

“Ücretin tarifi” başlıklı 61’inci maddesinde;

“Ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.

Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.

…”

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun

“Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“(Değişik: 17/4/2008-5754/2 md.)

Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;

a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,

…

sigortalı sayılırlar.

…”

“Prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinde;

“ 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

…

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30'unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur…” denilmektedir.

denilmektedir.

Anılan hükümler uyarınca, bir işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen ve para ile temsil edilebilen her türlü menfaatler gelir vergisine tabi olduğu gibi, 5510 sayılı Kanun’un anılan 80’inci maddesinin (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında, her ne adla yapılırsa yapılsın bunlar için yapılan tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulacaktır. 375 sayılı KHK’nın ek 15’inci maddesine istinaden kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatları üzerinden de, bu ödemeler üzerinden gelir vergisi ve sigorta prim kesintisi yapılmayacağına ilişkin herhangi bir Kanun hükmü bulunmadığından, gelir vergisi ve sigorta prim kesintileri yapılması gerekmektedir.

Bahse konu olayda, …Genel Müdürlüğü ile …Sendikası arasında düzenlenen Toplu Sözleşme’nin “İyileştirme Zammı” başlıklı 33’üncü maddesinde, 4688 sayılı Kanun’un 32’inci maddesi uyarınca 27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde …Sendika üyesi çalışanların halen almakta oldukları aylıklarına ilaveten her ayın maaş günü Sosyal Denge Tazminatı adı altında sözleşmeli personel için; üçüncü altı ay için …TL, dördüncü altı ay için …TL ödeme yapılacağının hüküm altına alındığı, ancak, söz konusu Toplu Sözleşme hükmüne istinaden sözleşmeli personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemeleri üzerinden gelir vergisi ve sigorta prim kesintisi yapılmadığı anlaşılmıştır.

Her ne kadar sorumlularca yapılan savunmalarda, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49’uncu maddesi uyarınca istihdam edilen sözleşmeli personele ödenecek sözleşme ücretlerinin, ilgili mevzuat ve personelle imzalanan sözleşmeler gereğince net olarak ödenmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de, sorgu konusu sözleşmeli personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin dayanağı olan …Genel Müdürlüğü ile …Sendikası arasında düzenlenen Toplu Sözleşme’de söz konusu sosyal denge tazminatı ödemelerinin net olarak yapılacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca ödemelerin net veya brüt yapılacak olması 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu uyarınca ücret ve ücret niteliğindeki ödemeler üzerinden gelir vergisi tahakkuk ettirilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.

Sorumlularca yapılan savunmalarda öne sürülen bir diğer husus; anılan Toplu Sözleşme hükümleriyle sözleşmeli personele ödenen sosyal denge tazminatının mahiyeti itibariyle, yine 375 sayılı KHK’da düzenlenen, “Ek Ödeme” niteliğinde olduğu ve söz konusu “Ek Ödeme”ler damga vergisi haricinde herhangi bir vergiye ve sigorta prim kesintisine tabi tutulmadığından, sosyal denge tazminatı ödemelerinin de gelir vergisi ve sigorta kesintisinden istisna tutulması gerektiği şeklindedir. Ancak, 375 sayılı KHK’nın “Ek Ödeme”yi düzenleyen Ek 9’uncu maddesinin 9’uncu fıkrasında; sözleşmeli personele yapılacak ek ödemenin damga vergisi hariç herhangi bir vergiye ve sigorta prim kesintisine tabi tutulmayacağı açıkça belirtilmiş olup 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde düzenlenen “Sosyal Denge Tazminat”ı ödemesi için ise ne bahse konu KHK’da, ne de başka bir kanuni düzenlemede gelir vergisine ve sigorta kesintisine tabi tutulmayacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

Bununla beraber, gelir vergisi genel bütçe gelirlerini ilgilendirdiği ve ilgili vergi dairesine ödenerek Hazineye intikal ettirildiği; sosyal güvenlik prim kesintileri de Sosyal Güvenlik Kurumuna ait gelirlerden olup bu Kurum bütçesine dâhil edildiğinden, söz konusu gelir vergisi ve sosyal güvenlik prim kesintilerinin gerçekleştirilmemesi …Genel Müdürlüğü bütçesi bakımından kamu zararı oluşturmamaktadır. Diğer taraftan bu tutarlarla ilgili sosyal güvenlik işveren hissesininde hesaplanarak kuruma yatırılmasının gerektiği, ayrıca, usulüne uygun olarak kesilmeyen vergi ve primler dolayısıyla mevzuatı uyarınca çeşitli cezaların da tahakkuk ettirilmesi, özel takibat ve tahsil usulleri olabileceğinden konunun ilgili kurumlarca da değerlendirilmesi yerinde olacaktır.

Bu itibarla, …Genel Müdürlüğü ile …Sendikası arasında düzenlenen Toplu Sözleşmeye istinaden sözleşmeli personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemeleri üzerinden kesilmeyen gelir vergileri ve sigorta primlerine ilişkin olarak;

Denetçisince sorgu konusu edilen …TL için, bu tutarın …Genel Müdürlüğü bakımından kamu zararı oluşturmadığı anlaşıldığından, ilişilecek husus bulunmadığına,

(Üye …. ve Üye ….’in; “Denetçi sorgusunda, …Genel Müdürlüğünce 2013 yılında memur personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemeleri üzerinden kesilmeyen gelir vergisi ve SGK prim tutarları tespit edilmiş ve bu döneme ilişkin kamu zararı tutarı …TL olarak hesap edilmiştir. Bu itibarla, konunun Maliye Bakanlığına ve Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılmasına gerek bulunmayıp, Denetçisince hesap edilen kamu zararı tutarı …TL’nin sorumlularından tazminine karar verilmesi gerekirdi.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı,)

oy çokluğuyla,