Sayıştay 5. Dairesi 636 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 25.01.2024

• Karar No: 636

• İlam No: 55

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2022

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Kumanya yardımı

………………..Belediyesinde çalışan memur ve sözleşmeli personele nakdi kumanya yardımının mevzuatında öngörülen sınır aşılarak ödenmesi suretiyle ………………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin;

Birinci Kısmının Genel Hükümlerinin “Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinin birinci fıkrasında;

“(1) Bu Toplu Sözleşme; kamu görevlilerinin geneline ilişkin mali ve sosyal haklarla ilgili bölümü 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarının, her bir hizmet kolu kapsamına giren mali ve sosyal haklarla ilgili bölümü ise ilgili hizmet kolu kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlileri hakkında uygulanır.”

Üçüncü Kısmının Dördüncü Bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin;

“İtfaiye ve zabıta personeline yiyecek yardımı” başlıklı 12 nci maddesinde;

“19/11/1986 tarihli ve 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi kapsamında görev yapan itfaiye ve zabıta teşkilatı personelinden, anılan Yönetmelik hükümlerine göre öğle yemeği verilen ve öğle yemeği dışındaki yemek saatlerini de kapsayacak şekilde kesintisiz olarak görevlerine devam edenler, aynı Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ve öğle yemeği hariç olmak kaydıyla, iki öğüne kadar ücretsiz olarak yemek yardımından yararlandırılır veya kumanya yardımı verilir.”

“Yerel Yönetimlerde çalışan kamu görevlilerine yemek yardımı” başlıklı 16 ncı maddesinde;

“Bu hizmet kolu kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan kamu görevlilerinden Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine göre yemekhanesi olmayanlara veya kurulan yemek servislerinden kurum dışında fiilen yerine getirilen görevler sebebiyle yararlarıma imkanı olmayanlara öğle yemeği için kumanya yardımı verilir.”

hükümleri bulunmaktadır.

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin “Yardım şekli” başlıklı 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasında;

“Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.”

Geçici 2 nci maddesinde (Ek: RG-8/4/2022-31803-C.K-5418/1 md.);

“25/8/2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin Üçüncü Kısmının Dördüncü Bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “İtfaiye ve zabıta personeline yiyecek yardımı” başlıklı 12 nci maddesinde ve “Yerel yönetimlerde çalışan kamu görevlilerine yemek yardımı” başlıklı 16 ncı maddesinde belirtilen kumanya yardımı; bu Yönetmeliğin uygulanamayacağı durumlarda ve 2022 ve 2023 yılları ile sınırlı olarak, günlük 100 gösterge rakamını geçmemek üzere belirlenen gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda ödeme yapılması şeklinde uygulanabilir. Bu şekilde yapılan ödeme aylık 2100 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçemez.”

hükümlerine amirdir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden; 6. Dönem Toplu Sözleşmenin memur ve sözleşmeli personeli kapsadığı, kumanya yardımının 08.04.2022 tarihinden itibaren nakdi olarak da verilebileceği ve azami tutarının günlük 100 gösterge rakamını geçmemek üzere belirlenen gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı, aylık ise 2100 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçemeyeceği anlaşılmaktadır.

Ancak uygulamada, ………………….. Belediyesinde istihdam edilen memur ve sözleşmeli personele nakdi kumanya yardımının mevzuatta öngörülen azami sınırın aşılarak ödendiği anlaşılmaktadır.

Sorumlular savunmalarında; ………………. ile …………………….. Belediye Başkanlığı arasında imzalanan ………………….. dönemini kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 26 ncı maddesinde; Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin Üçüncü Kısmının Dördüncü Bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Yerel yönetimlerde çalışan kamu görevlilerine yemek yardımı” başlıklı 16 ncı maddesindeki “… memur ve sözleşmeli personele fiili çalışılan güne karşılık 40-TL net kumanya yardımı ödenir” hükmü çerçevesinde memur ve sözleşmeli personele 2022 yılında net 40 TL kumanya yardımı ödendiğini; 15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasında mevzuata aykırılık bulunmadığını; aylık tavan tutar uygulamasının bu sözleşme açısından bağlayıcı olmadığını ve ayrıca 26 Kasım 2022 tarihi itibariyle mevzuata aykırı sosyal denge tazminatı ödemelerine af getirildiğini; dolayısıyla tavan tutarı aştığından bahisle bu kapsamda ödenen tutarların kamu zararı kapsamında değerlendirilemeyeceğini ifade etmişler ise de;

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’de birbirinden bağımsız 18 madde yer almakta olup, bu maddelerin her biri ayrı bir mali hakkı düzenlemektedir. Söz konusu Toplu Sözleşme’nin 1 inci maddesinde; “Sosyal denge tazminatı” başlığına, 16 ncı maddesinde ise “Yerel yönetimlerde çalışan kamu görevlilerine yemek yardımı” başlığına yer verilmiştir. İdarelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlileri ilgili maddelerde belirtilen şartları sağlıyorsa her bir maddede düzenlenen mali ve sosyal haklardan ayrı ayrı yararlanabilecektir. Dolayısıyla Toplu Sözleşmenin 16 ncı maddesine göre ödenmesi mümkün olan kumanya yardımına Sosyal Denge Sözleşmesinde yer verilmek suretiyle söz konusu ödemenin sosyal denge tazminatının bir unsuru olduğunu ileri sürmek mümkün değildir.

Yine savunmalarda, Zabıta personeline yapılan kumanya yardımı için hesaplanan tavan tutarın yalnızca günlük 100 gösterge rakamı üzerinden hesaplandığı, tavan sınır ile ilgili emredici hükmün aylık 2100 gösterge rakamına göre hesaplanacak tutar olması gerektiği ifade edilmiş ise de; Raporda zabıta personeli için yapılan hesaplamada sadece öğle yemeği ve fiilen çalışılan günlerin dikkate alınarak; günlük 100 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı, fiilen çalışma mevcut ise aylık sınır için 2100 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı alınarak hesaplandığı anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 212 nci maddesinde düzenlenen yiyecek yardımı, Devlet memurlarına sağlanan hak ve yardımlar içinde sayılmıştır. Mesai saatleri içinde personelin beslenme ihtiyacına matuf düzenlenmiştir. Esasen maaş/ücretin bir parçası olarak değil ayni yardım olarak verilmektedir. Ancak, yemekhanesi olmayanların yemek ihtiyaçlarına yönelik uygulamada ortaya çıkan mağduriyetin giderilmesi amacıyla 08.04.2022 tarihli değişiklik ile kumanya yardımının “nakdi” verilebilmesi imkânı getirilmiştir.

Nitekim ………………… Bakanlığının “Nakdi Kumanya Yardımının Uygulanması” konulu ……………. tarih ve E-……………….. sayılı görüşünde de; gerek yiyecek yardımının ve gerekse kumanya yardımının nakdi ödenmesi hususunun fiilen mesaide olan personele ilişkin olduğu, izinli (resmi tatil, yıllık izin vs.) ve raporlu olunan personelin bu haktan yararlanma imkânının bulunmadığı da belirtildiğinden sorumlu savunmaları yerinde görülmemiştir.

Yine savunmalarda; Belediye meclisinden geçerek ödenmesi öngörülen ve bütçede karşılığı bulunan bir kalem üzerinden Harcama Yetkililerinin ve Gerçekleştirme Görevlilerinin meydana geldiği iddia edilen kamu zararından sorumlu tutulmamaları gerektiği ifade edilmiş ise de;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde; “... Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hüküm uyarınca ödemeye ilişkin hususlarda bütçe ilke esaslarına ve ödenek durumuna uygun hareket edilmiş olunması sorumluluğu ortadan kaldırmak için yeterli değildir. Sorumluların mali iş ve işlemlerinde diğer ilgili mevzuat hükümlerine de uygun hareket etmesi gerekmektedir.

Yine 5018 sayılı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir.” denilmekte ve gerçekleştirme görevlilerinin, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli olan belgelerin hazırlanması görevlerini yürütecekleri hüküm altına alınmıştır. Maddenin devam eden fıkrasında ise gerçekleştirme görevlilerinin bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumlu oldukları belirtilmiştir.

İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Ön mali kontrolün kapsamı” başlıklı 10 uncu maddesinde;

“Ön mali kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde harcama birimleri ve mali hizmetler birimi tarafından yerine getirilir.

Ön mali kontrol harcama birimleri tarafından yapılan kontroller ile mali hizmetler birimi tarafından yapılan kontrollerden oluşur...

Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemler, harcama birimleri ve mali hizmetler birimi tarafından idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, ayrıntılı harcama veya finansman programları, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Mali karar ve işlemler harcama birimleri tarafından kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması açısından da kontrol edilir” hükümleri yer almaktadır.

5018 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri ve söz konusu Yönetmelik hükümleri dikkate alındığında; mali karar ve işlemlerin merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönünden kontrolü, harcama birimlerine verilen bir sorumluluktur ve bu sorumluluk harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin uhdesindedir. Harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlü olup yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar.

Herhangi bir iş için bütçede ödenek öngörülmesi ve bu ödeneğin aşılmaması söz konusu işin tamamen hukuka uygun yapıldığı anlamına gelmez. Zira gerek 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gerekse ilgili diğer mevzuatta bütçe ilke ve esaslarına uymak bir şart olarak belirtilirken kanun, yönetmelik gibi diğer mevzuatlara uymak da şart olarak belirtilmektedir. Dolayısıyla yapılan herhangi bir ödemede bütçeye uymak ve belirlenen ödeneği aşmamak bir zorunluluk olduğu gibi ilgili mevzuat hükümlerine uymak da diğer bir zorunluluk olduğundan oluşan kamu zararından; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32 ve 33 üncü maddeleri gereğince, ödeme emirleri ve ekli belgelerde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlileri ile ilgili ödemeye onay verenlerin de diğer gerçekleştirme görevlisi olarak sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, ………………..Belediyesinde çalışan memur ve sözleşmeli personele nakdi kumanya yardımının mevzuatında öngörülen sınırın aşılarak ödenmesi sonucu oluşan …………………… TL kamu zararının;

……….. TL’sinin; Harcama Yetkilisi ………… (…………..), Gerçekleştirme Görevlisi ………. (…………) ve Diğer Gerçekleştirme Görevlisi ………….. …’ye (…………

……….. TL’sinin; Harcama Yetkilisi ……… (…………..), Gerçekleştirme Görevlisi …………. (…………) ve Diğer Gerçekleştirme Görevlisi ………………’ye (…………),

……….. TL’sinin; Harcama Yetkilisi ………… (…………..), Gerçekleştirme Görevlisi …………. (…………) ve Diğer Gerçekleştirme Görevlisi ……………..…’ye (…………),

…..

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,

karar verildi.