Sayıştay 5. Dairesi 636 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 25.01.2024

• Karar No: 636

• İlam No: 55

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2022

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Araç kiralama

………………… Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürlüğünce birim fiyatlı şekilde ihale edilen ……………… İhale Kayıt Numaralı “…………………. Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere ... Ay Süre İle Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi” kapsamında ekonomik açıdan en avantajlı teklifi sunan isteklinin değerlendirme dışı bırakılması suretiyle ……………………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” başlıklı 1 inci maddesinde;

“a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri, … bu Kanun hükümlerine tabidir.”

“Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“a) Kurum: 1 inci madde hükmüne giren bütün daire, teşekkül ve müesseseleri,

b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,

c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,

d) Kaptı kaçtı: Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıtları,

e) Arazi kaptıkaçtı: Bütün tekerlekleri muharrik olan kaptıkaçtıları,

f) Pikap: Şoför mahallinde şoför dahil 3 kişiye kadar oturacak yeri ile arkasında azami 1750 kilograma kadar yük taşımak için yeri bulunan motorlu taşıtları,

g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları,

h) Panel: Yük taşıma yeri tamamen kapalı olan pikapları ifade eder.”

10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.”

12 nci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde; “Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar için gerekli esas ve usûller Cumhurbaşkanınca saptanır.”

hükümleri yer almaktadır.

01.04.2006 tarih ve 26126 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller’in “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (e) bendinde; “Yabancı menşeli taşıt: Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yerli muhteva oranı % 50'nin altında kalan taşıtları ifade eder.”

denilmiştir.

Aynı Yönetmelik’in “Genel Esaslar” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, “Hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesini Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen makam ve hizmetler ile sınırlı olacaktır.”

düzenlemesi bulunmaktadır.

Taşıt Kanunu’nun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca belirlenerek 10.06.2014 tarihli ve 29026 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na ekli 237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Karar’ın;

“Taşıtların Nitelikleri” başlıklı 1 inci maddesinde;

“(1) 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanununa ekli (1) sayılı Cetvelde ve son iki sırasında belirtilenler hariç olmak üzere (2) sayılı Cetvelde yer alan makamlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar ve idarelerin yurt dışı teşkilatlan için yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilebilir. Bunların dışında hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilemez.

(2) Birinci fıkra kapsamındaki makam ve hizmetler hariç olmak üzere, edinilecek binek veya station-wagon cinsi taşıtların silindir hacimleri 1.600’cc’yi geçemez.

(3) Yerli muhteva oranı % 50’nin altında kalan taşıtlar yabancı menşeli sayılır.

(4) Binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında yukarıdaki sınırlamalar uygulanmaz.”

hükmü bulunmaktadır.

Aynı Karar’ın “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinimi” başlıklı 2 nci maddesinde “Hizmet Alımı suretiyle edinilecek taşıtların menşei ve silindir hacimleri hakkında 1 inci madde hükümleri uygulanır.”

denilmektedir.

………………. Belediyesince ihale edilen ……………… İhale Kayıt Numaralı “……………………Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere ... Ay Süre İle Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi”ne ait Teknik Şartname ve Genel Şartnamenin 4.18 ve 5.1.6 ncı maddelerinde;

“4.18 Teklif edilecek binek araç, çift sürgülü camlı panel (Kapalı Kasa Kamyonet), minibüs ve pick-up ların yerli muhteva oranı %50’nin üzerinde olacaktır.”

“5.1.6 Taşıtlar 17.03.2006 tarih ve 2066/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas Ve Usuller” uygun özelliklerde olacaktır.” düzenlemeleri yer almaktadır.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teknik Şartname” başlıklı 16 ncı maddesinde; “İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak ihale dokümanına dahil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur.”

denilmiştir.

Aynı Yönetmelik’in “Sözleşmenin yürütülmesi aşamasındaki mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler” başlıklı 30 uncu maddesinin ilk fıkrasında; “Ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede yeterlik kriteri olarak belirlenmeyen, ancak sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler teknik şartnamede yer alır. Bu düzenlemelerde, işin niteliği ile bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınır. Bu yükümlülüklere ilişkin olarak yüklenici tarafından hangi belgelerin idareye sunulması gerektiğinin teknik şartnamede açıkça düzenlenmesi zorunludur.”

düzenlemesi yer almaktadır.

Buna göre, idareler yapacakları ihalelerde sağlıklı rekabet ortamını ve isteklilere karşı eşit muameleyi sağlamakla sorumlu olup düzenleyecekleri teknik şartnamelerde ise bu hususlarla beraber işin fonksiyonelliğini ve verimliliğini tesis etmelidirler. Öte yandan, teknik şartnamelerinde yer verdikleri teknik ve mesleki yükümlülükleri ise, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’ne ve diğer ilgili mevzuatlara uygun şekilde belirlemelidirler.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde, Kanun kapsamındaki idareler, hizmet alımı suretiyle taşıt edinmelerinde, ilgili Karar’da istisna tutulanlar hariç olmak üzere, binek ve station-wagon taşıtların yerli muhteva oranını %50’nin üzerinde olmasını sağlamak zorunda olup, binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında bu sınırlamaların uygulanması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Ancak uygulamada, ……………………… Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen ... ay süreli hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesi işine ait teknik şartnamede mevzuata aykırı olarak ve rekabeti engelleyici biçimde binek araç dışında kalan taşıtlar (minibüs) için yerli muhteva oranı %50’nin üzerinde olması şartına yer verilmesi nedeniyle ………………. tarihli ve …………………… karar numaralı ihale komisyonu kararı ile ekonomik açıdan en avantajlı teklifin değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmaktadır.

Sorumlular savunmalarında; 2021/14 Tasarruf Tedbirleri Konulu Genelge’nin “Resmi Taşıtların Edinilmesi ve Kullanılması” başlığında; “İlgili mevzuatında belirtilen makam ve hizmetler ile ambulanslar hariç olmak üzere, hibe dahil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeili taşıt edinilmeyecektir.” düzenlemesinin bulunduğunu, Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Teknik Şartname” başlıklı 16 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “İhale konusu işte kullanılacak malzeme, araç, teçhizat, makine ve ekipmanın teknik özellikleri, öncelikle yerli malının da kullanılmasını sağlayacak şekilde belirlenir. Bunlara ilişkin kullanım kılavuzlarına yönelik teknik şartnamede düzenleme yapılabilir” hükmüne yer verildiğini, Başbakanlık tarafından yayımlanan “Yerli Ürün Kullanılması” konulu 2017/22 sayılı Genelgede de; “…Türkiye’de üretilen ürün ve hizmetlerin alımına dair teknik şartnameler başta olmak üzere yerli üretim ve hizmetlerin sunulmasını engelleyen ikincil mevzuat hükümlerine yer verilmeyecektir. Yerli üretim ve alımlarla ilgili olarak yapılacak ihale ve sair tedarik işlerinde yerli üretim ve hizmetlerin kullanımını sağlayacak teknik ve idari düzenlemelerin teşvik edilmesi için gerekli her türlü tedbir alınacaktır.” ifadesinin yer aldığını, Yabancı menşeili araçların kasko değerlerinin yüksek olması sebebiyle kira bedelinin de yüksek olduğunu, bu sebepten ötürü bütçeden daha fazla kamu kaynağı kullanılmasına sebebiyet verdiğini, ayrıca istekliler tarafından teknik şartname hakkında herhangi bir şikâyet başvurusunda bulunulmadığını dolayısıyla tüm isteklilerin teknik şartnamedeki şartları kabul ettiğinin kabul edilmesi gerektiğini ifade etmişler ise de;

Mevzuata aykırı hüküm içeren teknik şartnameye, dayanak olarak gösterilen 2021/14 sayılı “Tasarruf Tedbirleri” konulu Genelge ile Başbakanlık tarafından yayımlanan 2017/22 sayılı “Yerli Ürün Kullanılması” konulu Genelgede bulunan tasarruf tedbirleri ile yerli ürünlerin teşviki hakkında düzenlemelerin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 237 sayılı Taşıt Kanunu hükümleri doğrultusunda uygulanması gerekmektedir.

Nitekim, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sözleşmenin yürütülmesi aşamasındaki mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler” başlıklı 30 uncu maddesinde, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler için anılan Yönetmelikle beraber konu ile ilgili mevzuat hükümlerinin de esas alınacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla kapsam dahilindeki idarelerin hizmet alımı suretiyle taşıt edinimlerine ilişkin teknik şartnamelerindeki yerli malı düzenlemeleri, 237 sayılı Taşıt Kanunu hükümlerine uygun olmak zorundadır. Bu doğrultuda, taşıtlar için yabancı menşeli şartı koyulup koyulmaması Taşıt Kanunu’nun öngördüğü sınırlar çerçevesince mümkündür. Konuyla ilgili aynı Kanun’un 12 nci maddesinde, hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların yabancı menşeli olup olmayacağına ilişkin esas ve usullerin Cumhurbaşkanınca saptanacağına hükmedilmiştir.

Cumhurbaşkanınca yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller’de de; hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesi hususunda Kanunun 10 uncu maddesine atıf yapılmış, bu hususta Kanun’un 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca belirlenerek yürürlüğe konulan “237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Karar” ın 1 inci maddesinde; istisnalar dışında kalanların hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinemeyeceği düzenlenmiş, 4 üncü maddesinde ise binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında bu sınırlamaların uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Taşıt Kanunu’na göre kaptı kaçtı olarak tanımlanan insan taşımaya mahsus minibüs tipi taşıtın bu sınırlamalara tâbi olmadığı açıktır. Kaldı ki, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye’de Üretilen Motorlu Araç 2021 Yılı Yerli Katkı Oranları Tablosunda yerli muhteva oranı %50’nin üzerinde olan yalnızca iki markaya ait minibüs (16+1) tipi araç bulunmaktadır. Sonuç olarak, yerli minibüs şartının teknik şartnameye koyulması 237 sayılı Taşıt Kanunu ile beraber 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve alt mevzuatının rekabet ve fırsat eşitliği ilkelerine de aykırılık oluşturacaktır.

Öte yandan, sorumlu savunmalarında yabancı menşeli taşıtların kiralanmasının daha fazla kamu kaynağı kullanımına sebep olacağı vurgulanmıştır. Öncelikle sözleşme, yerli minibüs şartını yerine getirmediği için ekonomik açıdan en düşük teklif sahibi istekli ile imzalanmamış ve bunun sonucunda bütçeden daha fazla bir kaynak çıkışına sebebiyet verilmiştir. İkinci olarak, ihale uhdesinde kalan istekli olan …………………İnş.San.Tic.Ltd.Şti tarafından, ………………Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürlüğüne …………… tarih ve ………………. numaralı dilekçe ile başvurulmuş, taahhüt edilen söz konusu aracın global tedarik sıkıntısı nedeniyle temin edilemediği belirtilmiş, yerine ekonomik açıdan en düşük teklif sahibi isteklinin teklifi kapsamında sunduğu ve değerlendirme dışı kalmasına neden olan aynı marka ve model minibüsün çalıştırılabileceği taahhüt edilmiştir. Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından …………….. tarih ve E-……………. sayılı yazı ile Başkanlık Makamı oluru alınmış, ……………. tarih ve E-……………….. sayılı yazı ile adı geçen yüklenici firmaya taahhüt edilen taşıtın çalıştırılabileceğinin uygun görüldüğü bildirilmiştir.

Sonuç olarak, yerli minibüs şartı nedeniyle daha düşük fiyatlı teklif sunan isteklinin teklifinin değerlendirmeye alınmadığı, bu yüzden sorumluların savunmalarında iddia edilenin aksine kamu kaynaklarında olması gerekenden daha fazla kullanıma sebep olunduğu, üstelik ihale konusu hizmet işinin gördürülmesi sırasında elenen isteklinin teklifi kapsamında sunulan aynı marka ve model minibüslerin çalıştırıldığı anlaşılmıştır.

Diğer taraftan oluşan kamu zararından; Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32 ve 33 üncü maddeleri ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, teknik şartnameyi düzenleyen personelin, mevzuata aykırı kararı alan komisyon üyelerinin ve ihale yetkilisinin sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, …………………….. Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürlüğünce birim fiyatlı şekilde ihale edilen ……………….. İhale Kayıt Numaralı “………………… Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere ... Ay Süre İle Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi” kapsamında ekonomik açıdan en avantajlı teklifi sunan isteklinin değerlendirme dışı bırakılması sonucu oluşan ………………….. TL kamu zararının;

Diğer Gerçekleştirme Görevlileri (……………...) ………………., (………………) ………………, (……………….) ………………, (…………..) ……………., (……………) …………., (………….) …………. ve (…………..) ………………’ye,

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla,

karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Daire Başkanı ………………. ve Üye ……………….’in karşı oy gerekçesi;

“………………… Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürlüğünce birim fiyatlı şekilde ihale edilen ………………. İhale Kayıt Numaralı “…………………. Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere ...Ay Süre İle Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi” kapsamında; işe ilişkin Teknik Şartname ve Genel Şartnamenin 4.18 maddesinde, “4.18 Teklif edilecek binek araç, çift sürgülü camlı panel (Kapalı Kasa Kamyonet), minibüs ve pick-up ların yerli muhteva oranı %50’nin üzerinde olacaktır.” denilmiş ise de; Yüklenici ……………….. Taş.İnş.San.Tic.Ltd.Şti. tarafından, Destek Hizmetleri Müdürlüğüne ……………… tarih ve …………….. numaralı dilekçe ile başvurulduğu, taahhüt edilen söz konusu aracın tedarik sıkıntısı nedeniyle temin edilemediğinin bildirildiği, Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından …………….. tarih ve E-………………. sayılı yazı ile Başkanlık Makamı oluru alındığı, ……………. tarih ve E-………………. sayılı yazı ile adı geçen yüklenici firmaya bildirilerek, taahhüt edilen taşıtın çalıştırılabileceğinin uygun görüldüğü ve yüklenici tarafından hizmetin de ifa edildiği anlaşıldığından konuyla ilgili kamu zararının oluşmadığı değerlendirilmektedir.”