Sayıştay 5. Dairesi 635 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 25.01.2024

• Karar No: 635

• İlam No: 54

• Madde No: 11

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2022

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Kira geliri

Tasarruf hakkı mevcut hali ile hukuken devredilemez nitelikte olan taşınmazların Belediye şirketine devrinin yapılması sonucu Belediye tarafından gerçekleştirilmesi gereken kira tahsilatlarının şirket tarafından yapılması suretiyle …………………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18 inci maddesinin (i) bendinde;

“…Bütçe içi işletme ile 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununa tâbi ortaklıklar kurulmasına veya bu ortaklıklardan ayrılmaya, sermaye artışına ve gayrimenkul yatırım ortaklığı kurulmasına karar vermek…”

hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Sermaye koyma borcu” ana başlığı altında bulunan 128 inci maddesinde;

“…Taşınmaz mülkiyetinin veya diğer ayni bir hakkın sermaye olarak konulması hâlinde, şirketin bunlar üzerinde tasarruf edebilmesi için tapu siciline tescil gereklidir.”

denilmektedir.

Belirtilen Kanun’un “Ayni sermaye” ana başlığı altında bulunan “Ayni sermaye konulabilecek malvarlığı unsurları” başlıklı 342 nci maddesinde;

“Üzerlerinde sınırlı ayni bir hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen, fikrî mülkiyet hakları ile sanal ortamlar da dâhil, malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir. Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz.”

hükmü yer almaktadır.

Aynı Kanun’un “Değer biçme” başlıklı 343 üncü maddesinde;

“Konulan ayni sermaye ile kuruluş sırasında devralınacak işletmelere ve ayınlara, şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir. Değerleme raporunda, uygulanan değerleme yönteminin somut olayın özellikleri bakımından herkes için en adil ve uygun seçim olduğu; sermaye olarak konulan alacakların gerçekliğinin, geçerliğinin ve 342 nci maddeye uygunluğunun belirlendiği, tahsil edilebilirlikleri ile tam değerleri; ayni olarak konulan her varlık karşılığında tahsis edilmesi gereken pay miktarı ile Türk Lirası karşılığı, tatmin edici gerekçelerle ve hesap verme ilkesinin icaplarına göre açıklanır. Bu rapora kurucular (…)(1) ve menfaat sahipleri itiraz edebilir. Mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir.”

denilmektedir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “İntifa hakkı” ana başlığı altında bulunan “Konusu” başlıklı 794 üncü maddesinde;

“İntifa hakkı, taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilir. Aksine düzenleme olmadıkça bu hak, sahibine, konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlar.”

Mezkûr Kanun’un “Kurulması” başlıklı 795 inci maddesinde;

“İntifa hakkı, taşınırlarda zilyetliğin devri, alacaklarda alacağın devri, taşınmazlarda tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Taşınır ve taşınmazlarda intifa hakkının kazanılması ve tescilinde, aksine düzenleme olmadıkça, mülkiyete ilişkin hükümler uygulanır.”

hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda sıralanan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere Belediyelerin iştiraklerine, ayni sermaye olarak taşınmazlarının intifa haklarını devredilmesi için; talep edilen ayni sermaye artışının kabulüne ilişkin meclis kararının bulunması, bedel tespit davası neticesinde Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden intifa hakkının tescili için Tapu Müdürlüğüne başvuru yapılması ve tapuya tescil işleminin gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu sayılan unsurlar hakkın doğması için asli şartlardır.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

1. ……………. tarih ve ……………. sayılı ………………. Belediyesi Meclis Kararı ile ………………..Mahallesinde bulunan ve tapuda ……….. ada ……………. parsel numarasında .... m² yüzölçümü ile kayıtlı, İmar Planında “Rekreasyon Alanı” olarak ayrılan taşınmaz için …………………. Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere ………………… Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Bunu müteakip ……………. Asliye Ticaret Mahkemesinin ………. E.-……………… K. sayılı kararında 10 yıllık intifa hakkı değeri .…………… TL olarak tespit edilmiştir. Ancak söz konusu taşınmazın üzerinde haciz ve tedbir şerhi bulunduğundan ve Türk Medeni Kanunu’nun 794 üncü maddesi gereği intifa hakkının tapuya tescil edilemediğinden intifa hakkı kurulması mümkün değildir. Mevzuatın öngördüğü şartlar gerçekleşmediği halde mezkur taşınmaza intifa hakkı tesisi için Belediye ……………….. tarih ve E-……….-./.sayılı yazı ile Tapu Müdürlüğüne talepte bulunmuştur. Tapu kayıtlarında haciz şerhi olması neticesinde intifa hakkı tescil edilememiştir. Buna rağmen taşınmazın tasarrufu, mevzuatta belirtilen gerekli şartlar gerçekleşmediği halde …………….. İnşaat Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye devredilmiştir. Bunu müteakip taşınmaz şirket tarafından 01.09.2022 tarihinde 3. kişiye kiraya verilmiştir. Bu kiralama neticesinde, 2022 yılı içerisinde toplam ………………….. TL (KDV dahil) kira tahsilatının yapıldığı anlaşılmaktadır.

2. ……………… tarih ve ………….. sayılı ………………. Belediyesi Meclis Kararı ile …………….. Mahallesi …………… Caddesi No:… adresinde bulunan ve tapunun Harmandalı Mahallesi …………… ada ……… parsel numarasında kayıtlı, .... m2 alanlı taşınmazın üzerinde bulunan .... m2 alanlı kreş olarak kullanılan bina için ………………Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere ……………… Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Bunu müteakip ………………Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/………. E. - ………../………K. sayılı kararında, kreş olarak kullanılan bina için 10 yıllık intifa hakkı değeri ………………. TL olarak tespit edilmiştir. Söz konusu taşınmazın üzerinde haciz ve tedbir şerhi bulunduğundan ve Türk Medeni Kanunu’nun 794 üncü maddesi gereği intifa hakkının tapuya tescil edilemediğinden intifa hakkı kurulması mümkün değildir. Mevzuatın öngördüğü şartlar gerçekleşmediği halde mezkur taşınmaza intifa hakkı tesisi için Belediye ………………. tarih ve E-………….-…./………. sayılı yazı ile ………….Tapu Müdürlüğüne talepte bulunmuştur. Tapu kayıtlarında haciz şerhi olması neticesinde intifa hakkı tescil edilememiştir. Buna rağmen taşınmazın tasarrufu, mevzuatta belirtilen gerekli şartlar gerçekleşmediği halde ……………….. Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye devredilmiştir. Bunu müteakip taşınmaz şirket tarafından 01.09.2022 tarihinde 3. kişiye kiraya verilmiştir. Bu kiralama neticesinde 2022 yılı içerisinde toplam ……………….. TL (KDV dahil) kira tahsilatının yapıldığı anlaşılmaktadır.

3. …………… tarih ve ………….sayılı …………….Belediyesi Meclis Kararı ile ……………. Mahallesi …………… ada …………. parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde ve ……………….. adresinde bulunan ..... m2 alanlı çay ocağı için ………………. Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere ………………. Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu çay ocağının bulunduğu ana taşınmazın tapu kaydında amme alacağı kapsamında üzerinde haciz ve tedbir şerhi olmasından ötürü intifa hakkının tescili mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle ayni sermayeye konu olması ve şirkete devri mümkün değildir. Ancak, gerekli usul şartı olan ……………….. Asliye Ticaret Mahkemesi kararı beklenmeksizin ……………..Belediyesi tarafından ……………… Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye hitaben yazılan ……………….. tarih ve E-…………./……… sayılı yazı ile “kiralama işlemlerinin şirket tarafından takip edilmesi” bildirilmiştir. Bunu müteakip taşınmaz şirket tarafından 17.10.2022 tarihinde 3. kişiye kiraya verilmiştir. Bu kiralama neticesinde 2022 yılı içerisinde toplam ……………….. TL (KDV dahil) kira tahsilatının yapıldığı anlaşılmaktadır.

4. ……………. tarih ve ……………. sayılı ………………. Belediyesi Meclis Kararı ile ………………. adresinde bulunan işyeri için ………….. Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere ……………. Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu taşınmaz tasarrufu belediyeye ait kamuya terkli alan olup mahkemece bedel tespit kararı olmadan intifa hakkı tesis edilmesi, ayni sermayeye konu olması ve şirkete devri mümkün değildir. Ancak, gerekli usul şartı olan ………………Asliye Ticaret Mahkemesi kararı beklenmeksizin …………..Belediyesi tarafından ……………….. Ltd. Şti’ne hitaben yazılan …………… tarih ve E-……………….. sayılı yazı ile “kiralama işlemlerinin şirket tarafından takip edilmesi” bildirilmiştir. Bununla birlikte, ………….. Belediyesi ve ……………… Tic. Ltd. Şti. kayıtlarında yapılan incelemede kiracısı ile birlikte devredilen taşınmaz ile ilgili kira tahakkukuna veya tahsilatına ilişkin herhangi bir bilgi ve veriye ulaşılamadığı Yargılamaya Esas Rapordan anlaşılmaktadır.

5. ……………… tarih ve ……………….. sayılı …………………..Belediyesi Meclis ………………. adresinde bulunan büfe için ……………….. Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere ……………… Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu taşınmaz tasarrufu belediyeye ait kamuya terkli alan olup mahkemece bedel tespit kararı olmadan intifa hakkı tesis edilmesi, ayni sermayeye konu olması ve şirkete devri mümkün değildir. Ancak, gerekli usul şartı olan ………………. Asliye Ticaret Mahkemesi kararı beklenmeksizin …………….Belediyesi tarafından ………………… Ltd. Şti’ye hitaben yazılan ………… tarih ve E-………………. sayılı yazı ile “kiralama işlemlerinin şirket tarafından takip edilmesi” bildirilmiştir. Bununla birlikte, ……………. Belediyesi ve …………… Turizm Tic. Ltd. Şti. kayıtlarında yapılan incelemede kiracısı ile birlikte devredilen taşınmaz ile ilgili kira tahakkukuna veya tahsilatına ilişkin herhangi bir bilgi ve veriye ulaşılamadığı Yargılamaya Esas Rapordan anlaşılmaktadır.

6. …………… tarih ve ……………. sayılı ………………. Belediyesi Meclis Kararı ile …………… adresinde bulunan büfe, halı saha ve sosyal tesisler için …………….. Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere …………… Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu taşınmaz tasarrufu belediyeye ait kamuya terkli alan olup mahkemece bedel tespit kararı olmadan intifa hakkı tesis edilmesi, ayni sermayeye konu olması ve şirkete devri mümkün değildir. Ancak, gerekli usul şartı olan …………….. Asliye Ticaret Mahkemesi kararı beklenmeksizin …………….Belediyesi tarafından ………………… Turz. Ltd. Şti.’ye hitaben yazılan ………………. tarih ve E-…………….. sayılı yazı ile “kiralama işlemlerinin şirket tarafından takip edilmesi” bildirilmiştir. Bununla birlikte, …………….Belediyesi ve ……………..Turizm Tic. Ltd. Şti. kayıtlarında yapılan incelemede kiracısı ile birlikte devredilen taşınmaz ile ilgili kira tahakkukuna veya tahsilatına ilişkin herhangi bir bilgi ve veriye ulaşılamadığı Yargılamaya Esas Rapordan anlaşılmaktadır.

7. ……………. tarih ve ……………..sayılı ………….. Belediyesi Meclis Kararı ile ……………… adresinde bulunan dükkân için …………… Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere ………….. Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu taşınmazın tapu kaydında amme alacağı kapsamında üzerinde haciz ve tedbir şerhi olmasından ötürü intifa hakkının tescili mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle ayni sermayeye konu olması, intifa hakkı tesis edilmesi ve şirkete devri mümkün değildir. Ancak, gerekli usul şartı olan ……………….Asliye Ticaret Mahkemesi kararı beklenmeksizin …………….. Belediyesi tarafından …………… Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye hitaben yazılan …………. tarih ve E-…………… sayılı yazı ile “kiralama işlemlerinin şirket tarafından takip edilmesi” bildirilmiştir. Bununla birlikte, ……………Belediyesi ve ……………. Turizm Tic. Ltd. Şti. kayıtlarında yapılan incelemede kiracısı ile birlikte devredilen taşınmaz ile ilgili kira tahakkukuna veya tahsilatına ilişkin herhangi bir bilgi ve veriye ulaşılamadığı Yargılamaya Esas Rapordan anlaşılmaktadır.

8. …………….. tarih ve ……………sayılı …………… Belediyesi Meclis Kararı ile ……………. adresinde bulunan büfe için …………….Asliye Ticaret Mahkemesinin belirleyeceği bedel üzerinden 10 yıllık intifa hakkının sermaye artırımına esas olmak üzere …………….Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye verilmesi kararlaştırılmıştır. Söz konusu taşınmaz tasarrufu belediyeye ait kamuya terkli alan olup mahkemece bedel tespit kararı olmadan intifa hakkı tesis edilmesi, ayni sermayeye konu olması ve şirkete devri mümkün değildir. Ancak, gerekli usul şartı olan ………………Asliye Ticaret Mahkemesi kararı beklenmeksizin …………..Belediyesi tarafından ……………… İnşaat Turizm Tic. Ltd. Şti.’ye hitaben yazılan ……………… tarih ve E-……………….. sayılı yazı ile “kiralama işlemlerinin şirket tarafından takip edilmesi” bildirilmiştir. Bununla birlikte, ……………. Belediyesi ve ……………….Turizm Tic. Ltd. Şti. kayıtlarında yapılan incelemede kiracısı ile birlikte devredilen taşınmaz ile ilgili kira tahakkukuna veya tahsilatına ilişkin herhangi bir bilgi ve veriye ulaşılamadığı Yargılamaya Esas Rapordan anlaşılmaktadır.

Bu kapsamda,

a) Yukarıda belirtilen 1’inci, 2’nci ve 3’üncü numaralı taşınmazların intifa hakları tapuya tescil edilemediğinden hakların Şirket lehine doğmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle tasarruf hakkı, hukuken şirkete devredilemez nitelikte olduğundan Belediye tarafından yapılması gereken kira tahsilatlarının şirket tarafından yapılması sonucu, belediye kira gelirinden mahrum kalmıştır. Bu durum, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu Zararı” başlıklı 71 inci maddesi hükmü gereği kamu zararına sebebiyet vermektedir.

b) Yukarıda 4’ncü, 5’nci, 6’ncı, 7’nci ve 8’nci maddelerde sayılan taşınmazların ayni sermayeye konu olabilmesi ve şirkete devrinin gerçekleşebilmesi için mevzuatta öngörülen hukuki süreçlerin tamamlanmadığı görüldüğünden taşınmazların tasarruf haklarının …………………. İnşaat Turizm Tic. Ltd. Şti. lehine doğmayacağı açıktır.

Diğer taraftan, Şirketin üçüncü kişilere yaptığı kiralamaların belediye kaynaklarında artışa engel olduğu anlaşılmakla birlikte; Yargılamaya Esas Rapordan, 2022 yılı kira tahsilatına ilişkin bilgi ve belgelere ulaşılamadığından kamu zararı hesabının yapılamadığı anlaşılmaktadır.

Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri” başlıklı 38 inci maddesi; “e) Belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek. f) Belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek.” hükmü gereği, Belediye Başkanı ve ………………….Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğü Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik’in “Müdürün Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 11 inci maddesi; “ş) Müdürlüğün sunduğu gelir getirici faaliyetler, zarar ziyan tazmini ve benzeri alacaklar ile ilgili tahakkuk işlemlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak,” hükmü gereği, belediye taşınmazlarının yönetiminden sorumlu Emlak ve İstimlak Müdür Vekillerinin, görev yaptıkları dönemlere ait tutarlardan sorumlulukları bulunmaktadır.

Bu itibarla;

………………. Belediyesi tarafından tahsil edilmesi gerekirken ………………… Turizm Tic. Ltd. Şti. tarafından …………..Mahallesinde bulunan ve tapuda ………….. ada …………parsel numarasında ...... m² yüzölçümü ile kayıtlı, İmar Planında “Rekreasyon Alanı” olarak ayrılan taşınmaz, ………… Mahallesi …………… Caddesi No:……….adresinde bulunan ve tapunun .…………… Mahallesi …….. ada …………..parsel numarasında kayıtlı, ..... m2 alanlı taşınmazın üzerinde bulunan ..... m2 alanlı kreş olarak kullanılan bina ve ……………. Mahallesi ………..ada ……………. parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde ve ………………adresinde bulunan .... m2 alanlı çay ocağı için, tahsil edilen kira gelirleri dolayısıyla oluşan ………………… TL kamu zararının;

……………. TL’sinin Belediye Başkanı ……………… ve Emlak ve İstimlak Müdür V. ………………’a,

………….. TL’sinin Belediye Başkanı ………………. ve Emlak ve İstimlak Müdür V. ………………….’ye ,

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,

karar verildi.