Sayıştay 5. Dairesi 633 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 18.01.2024

• Karar No: 633

• İlam No: 456

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2014

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Hediyelik eşya alımı

…. sayılı ek ilamın … inci maddesi ile;

Öğretmenler Günü, Cumhuriyet Bayramı vs. günlerde dağıtılmak üzere muhtelif giyim eşyası ve hediye kartı satın alınarak bedellerinin …. Belediyesi bütçesinden ödenmesi sonucu neden olunan …. TL tutarındaki kamu zararının sorumlulara müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmiş, tekrardan verilen tazmin hükmü ….. tarih ve …. tutanak no lu Temyiz Kurulu Kararının … inci maddesi ile tasdik edilmiştir.

Bu defa, Harcama Yetkilisi olarak sorumlu tutulan ….’nun mirasçıları (….., …., ….) adına vekilleri (Av……, Av……, Av…..) tarafından yapılan karar düzeltme başvuruları üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …. tutanak sayılı kararında,

Belediye tarafından satın alınan bahse konu giyim eşyalarının ve hediye kartlarının piyasa fiyat araştırması yapılmadan; tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği ve ayrıca Mahalli İdareler Harcama Belgeleri uyarınca, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken onay belgesi, taşınır işlem fişi gibi diğer belgelerde de eksiklikler bulunduğu görülmekle birlikte; mevzuatında öngörüldüğü halde; mevzuatına uygun yapılmayan bahsi geçen eksikliklerin, hediyelik eşyaların (giyecek alımı) satın alınmamış olduğunu kanıtlayıcı nitelikte olmadığını,

…. Belediyesi bütçesinden; temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri kapsamında yapılan söz konusu alımların, belediyenin kendi ihtiyacı için yapılmadığını, belediye başkanının takdirine bırakılan ve gerçek kişilere yapılan bir hediye alımı şeklinde olduğunu, bunun da belediyece tayin edilen bir ya da birkaç firmadan ihtiyaç sahiplerinin kendi ihtiyaçlarını alabilmeleri gibi makul bir nedene dayanması dolayısı ile faturalar üzerine muhtelif giyim eşyası denildiğini, faturaların bu hali ile düzenlenmesinin, yani satın alınacak malın adı yerine “muhtelif giyim (hediyelik) eşyası“ denilmesinin, faturalarda 213 sayılı Kanun’un 230 uncu maddesi çerçevesinde değerlendirilebilecek bir eksiklik oluşturmadığını, satın alınan malın niteliği gereği yapılan bir tasarruf olması dolayısıyla faturanın şekil şartını etkilemediğini ve faturanın geçersizliğini ortaya koymadığını,

İhtiyacın tek firmadan temini suretiyle gerçekleştirilmesinin ve satın almalarda belge eksikliklerinin olmasının, kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler arasında yer almadığını belirtilerek; Temyiz Kurulu Kararının …. inci maddesinin düzeltilmesine mahal olduğuna, konuyla ilgili …. sayılı Ek İlamın …. inci maddesiyle verilen tazmin hükmünün bozularak dairesine tevdiine gönderilmesine karar verilmiştir.

Söz konusu karar doğrultusunda, …. sayılı ilamın ….inci maddesinin, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin (7) nci fıkrası hükmü gereğince yeniden görüşülmesine karar verildi.

Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri başlıklı 37 nci maddesinde; “Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır. Yabancı konuk ve heyetlerin ağırlanması amacıyla görevlendirilecek personel ve ilgili yönetmeliklere göre görevlendirilecek mihmandarlar tarafından yapılan temsil ve ağırlama giderlerinin ödenmesinde;

a) Harcama talimatı,

b) Fatura, perakende satış fişi veya ödeme kaydedici cihazlara ait satış fişi ve adisyon,

c) Mihmandar Hesap Cetveli (Örnek: 26) ödeme belgesine eklenir.

Ziyafete ilişkin temsil ve ağırlama giderlerinin ödenmesinde alınacak harcama talimatında, davetli ve misafirlerin sayısı ile mihmandarın yapacağı harcamaların neleri kapsayacağı belirtilir.” denilmektedir.

Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde ise;

“4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;

a) Onay Belgesi,

b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,

c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,

ç) Fatura,

d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,

e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi ödeme belgesine eklenir.” düzenlemesi bulunmaktadır.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Faturanın şekli” başlıklı 230 uncu maddesinde de; “Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:

1. Faturanın düzenlenme tarihi seri ve sıra numarası;

2. Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası;

3. Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası;

4. Malın veya işin nev'i, miktarı, fiyatı ve tutarı;” hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, alımlara ilişkin harcama talimatı ve onay belgesinde, alım konusu işin niteliği, miktarı, gereken hallerde yaklaşık maliyeti kullanabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usul belirtilmelidir.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; alımlara ilişkin harcama talimatı ve onay belgesinde, alım konusu işin niteliği, miktarı, gereken hallerde yaklaşık maliyeti kullanabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usul belirtilmesi gerektiği halde; alımların yapıldığını gösteren ilişikli belgelerde bu bilgilere yer verilmemiştir. Belediye tarafından satın alınan bahse konu giyim eşyalarının ve hediye kartlarının piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği de görülmektedir. İdareye geniş takdir yetkisi veren temsil, ağırlama ve tören giderleri ekonomik kodundan yapılacak harcamalarda sınırlandırıcı kanuni prosedüre uymak zorunludur. Tek firma tespit edip bu firmadan ihtiyacın temin edilmesi mümkün değildir. Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerekmektedir. 4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bu bir zorunluluktur.

Ayrıca, alımlara ilişkin faturaların, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Faturanın şekli” başlıklı 230 uncu maddesine uygun olarak ayrıntılı bir şekilde düzenlenmesi gerekirken muhtelif giyim eşyası olarak düzenlenmiş olup, bu haliyle hangi ürünlerin alındığı belli değildir. Diğer taraftan, yapılan alımlar kısımlara bölünerek gerçekleştirilmiş olduğundan, Kamu İhale Kanunu’nun; “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” düzenlemesine de aykırı işlem yapıldığı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesi ve Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi kapsamında Öğretmenler Günü, Cumhuriyet Bayramı vs. günlerde dağıtılmak üzere hediyelik eşya alımları yapılabileceği anlaşılmakla birlikte; söz konusu alımlar onay belgesi, taşınır işlem fişi, muayene ve kabul komisyonu tutanağı olmadan ya da eksik düzenlenerek ve ayrıca piyasa fiyat araştırması yapılmadan; tek firmadan satın alınmak suretiyle gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası adı altında satın alınarak bedellerinin belediye bütçesinden ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’n “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” denilmekle birlikte, “Giderlerin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesi; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler” hükümleri uyarınca da, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa veya gerekli belgelerde eksiklik bulunuyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Giyim eşyası ve hediye çeki verilmesine ilişkin alımlara verilen onaylar da, harcama talimatı niteliğindedir ve söz konusu talimatı veren kişiler de harcama yetkisinden doğan sorumluluğa tabidirler.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61 inci maddesindeki düzenlemeye uygun olarak, kanıtlayıcı belgeler eksik olmasına rağmen ödemede bulunan Muhasebe Yetkilisi de bu ödemelerden sorumludur.

Bu itibarla, …. sayılı ek ilamın … inci maddesi ile verilen tazmin hükmünde ısrar edilmesine;

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; Muhtelif giyim mağazasından giyim eşyası ve hediye kartı satın alınarak bedellerinin, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde belirtilen kanıtlayıcı belgeler olmadan, …. Belediye bütçesinin temsil ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucu oluşan …. TL tutarında kamu zararının;

…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Yazı İşleri Müdürü) ….’nun mirası reddetmemiş yasal mirasçıları ile Gerçekleştirme Görevlisi (Belediye Personeli) ….., Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) …. ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ….’ya,

…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Yazı İşleri Müdürü) …. ile Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) …., Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) ….. ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ….’ya,

….. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Yazı İşleri Müdürü) …., Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) …., Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) …. ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Vekili) A….’e,

Müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Daire Başkanı …. ve Üye ….’in karşı oy gerekçesi: “Mahalli İdareler Harcama Belgeleri uyarınca, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken onay belgesi, taşınır işlem fişi gibi diğer belgelerde bulunan eksiklikler hediyelik eşyaların (giyecek alımı) satın alınmamış olduğunu kanıtlayıcı nitelikte değildir. Yapılan harcama belediyenin kendi ihtiyacı için değil de gerçek kişilere yapılan bir hediye alımı şeklinde olduğundan faturalar üzerinde “muhtelif giyim (hediyelik) eşyası” denilmesi faturanın geçersizliğini ortaya koymaz. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesi ve Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi kapsamında Öğretmenler Günü, Cumhuriyet Bayramı vs. günlerde dağıtılmak üzere hediyelik eşya alımları yapılabileceği de göz önüne alındığında kamu zararına sebebiyet verilmemiştir.”