Sayıştay 5. Dairesi 54 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İş Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 27.02.2014

• Karar No: 54

• İlam No: 179

• Madde No: 3

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2012

• Konu: İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Sosyal güvenlik prim kesintisi, Gelir Vergisi

İdarede çalışmakta olan işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan sosyal güvenlik prim kesintisi yapılmaması sonucunda ................ TL ve gelir vergisi kesintisi yapılmaması sonucunda da ................ TL olmak üzere toplam ............... TL. kamu zararında bulunulmasıyla ....ilgili olarak;

A) İdarede çalışmakta olan işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan sosyal güvenlik prim kesintisi yapılmaması konusunda;

16.06.2006 tarih ve 26200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sigortalı Sayılanlar” başlıklı dördüncü maddesinde;

“Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,

(…)

sigortalı sayılırlar.”

Denilmektedir.

Aynı Kanunun “Prime Esas Kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinde;

“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1. Hak edilen ücretlerin,

2. Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3. İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,

brüt toplamı esas alınır.

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30'unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.

(…)”

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, 5510 sayılı Kanun’da yer verilen istisnalar dışında işçilere, her ne ad altında olursa olsun, yapılan ödemelerden sosyal güvenlik prim kesintisi yapılması gerekmektedir.

Yapılan incelemede işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan sosyal güvenlik primi kesintisi yapılmadığı görülmüştür.

Bu itibarla; idarede çalışmakta olan işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan sosyal güvenlik prim kesintisi yapılmaması sonucunda oluşan ............... TL. kamu zararının Harcama Yetkilisi .............. ve Gerçekleştirme Görevlisi..............’ na,

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle,

B) İdarede çalışmakta olan işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan gelir vergisi kesintisi yapılmaması konusunda;

06.01.1961 ve 10700 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gelir Vergisi Kanunu’nun Kanunu’nun “Mevzuu” başlıklı 1 inci maddesinde aynen,

“Gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tâbidir. Gelir bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır”,

“Ücretin Tarifi” başlıklı 61 inci maddesinde;

“Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.

Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.

Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı ödemeler de ücret sayılır.

1. 23 üncü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;

2. Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında verilen para ve ayınlarla sağlanan diğer menfaatler;

3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile özel kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bütün komisyonların üyelerine ve yukarıda sayılanlara benzeyen diğer kimselere bu sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;

4. Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;

5. (Değişik: 4/12/1985 - 3239/53 md. ) Bilirkişilere, resmi arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;

6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler ve sağlanan menfaatler. ”

ifadeleri,

aynı Kanun’un “Gerçek Ücretler” başlıklı 63 üncü maddesinde;

“Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan miktardır.

1. (Ek: 24/12/1980 - 2361/45 md. ) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190 ıncı maddesi uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu kurumları için yapılan kanuni kesintiler,

2. (Değişik: 28/6/2001 - 4697/4 md. ) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler;

3. (Değişik: 13/6/2012-6327/5 md. ) Sigortanın Türkiye’de kâin ve merkezi Türkiye’de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla; ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50’si ile ölüm, kaza, sağlık, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (İndirim konusu yapılacak primler toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamaz. Bakanlar Kurulu bu bentte yer alan oranları yarısına kadar indirmeye, iki katına kadar artırmaya ve belirtilen haddi, asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirlemeye yetkilidir. ).

4. (Ek: 4/12/1985 - 3239/54 md. ) Çalışanlar tarafından ilgili kanunlarına göre, sendikalara ödenen aidatlar (Şu kadar ki, aidatın ödendiğinin tevsik edilmesi şarttır. ),

5. (Mülga: 9/4/2003 - 4842/37 md. )

Ücretin gerçek değerinin tayininde, Gelir Vergisi gibi şahsi vergiler ücretten indirilmez.

Yabancı parasiyle ödenen ücretler ödeme gününün borsa rayiciyle Türk parasına çevrilir.

Hizmet erbabına verilen ayınlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama perakende fiyatlarına göre; konut tedariki ve sair suretle sağlanan menfaatler, konutun emsal kirasına veya menfaatin emsal bedeline göre değerlenir.”

ifadeleri,

aynı Kanun’un Müteferrik İstisnalar başlıklı altıncı bölümünde yer alan “Tazminat ve Yardımlarda” başlıklı 25 inci maddesinde;

“Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesnadır:

1. Ölüm, sakatlık, hastalık ve işsizlik sebepleriyle (işe başlatmama tazminatı dahil) verilen tazminat ve yapılan yardımlar;

2. Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydiyle yapılan yardımlar (Asker ailelerine yapılan yardımlarla hayır derneklerinin ve yardım sandıklarının yardımları mutlak olarak bu istisnaya girerler. );

3. (Değişik: 26/8/2001 - 4657/3 md. ) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından, kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından ödenen tazminat, yardım ve toptan ödemeler en yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur. Bu mukayesede gerek muhtelif sandıklardan gerek aynı sandıktan muhtelif zamanlarda yapılan ikramiye, tazminat ve toptan ödemeler topluca dikkate alınır. )

4. Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar Devletçe verilen miktarları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur. )

5. Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlar (Bu istisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden gündeliklerinin tutarına kadar olan yardım kısmına uygulanır. );

6. Sosyal sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler;

7. (Değişik: 17/10/1980 - 2320/2 md. ) 1475 ve 854 sayılı kanunlara göre ödenmesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı ile 5953 sayılı Kanuna göre ödenen kıdem tazminatlarının hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa etmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz. )

8. Genel olarak nafakalar(Alanlar için);

9. Yardım sandıkları tarafından statüleri gereğince kendi üyelerine ölüm, sakatlık, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan yardımlar. (. . . )

10. (Ek: 4/12/1985 - 3239/44 md.) Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade olunan mevduat, sürelerini doldurmamış bulunanlarla, dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminat ve yardımlar.”

hükümleri,

yine aynı Kanun’un “Vergi Tevkifatı” başlıklı 94 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında,

“Kamu idare ve müesseseleri, ( …) aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.

1. Hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelerine göre,

(…)

vergi tevkifatı yapılır.”

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuattan anlaşılacağı üzere, toplu sözleşmeye dayanılarak işçilere verilen tutarlar ücretin unsuru olarak kabul edilmektedir. Bir gelirin Gelir Vergisinden istisna tutulması ise ancak kanun hükmü ile mümkündür. Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili maddelerinde ise sorguya konu edilen türden ücret unsurlarının gelir vergisinden istisna tutulduklarına dair bir hüküm bulunmamaktadır.

Yapılan incelemede idarede çalışmakta olan işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan gelir vergisi kesilmediği görülmüştür.

Bu itibarla; idarede çalışmakta olan işçilere toplu sözleşme hükmü gereği yüksek öğrenim gören çocukları için “eğitim yardımı” adı altında verilen tutarlardan gelir vergisi kesilmemesi sonucu her ne kadar ................ TL kamu zararı oluşmuş ise de ...ahizleri tarafından ................. Vergi Dairesine ...... tarihinde yatırıldığı anlaşıldığından ilişilecek bir husus kalmadığına oybirliğiyle,

.......karar verildi.