Sayıştay 5. Dairesi 510 Kararı - Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 17.02.2022

• Karar No: 510

• İlam No: 169

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Döviz kuru güncellemesi

…………………….. Şehir Hastanesi kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarında, finansman anlaşmaları gereği borçlanılan döviz sepetinin sadece Euro kurundan oluşması gerekirken, …………….. Dolar kuru ve …………………. Euro kuru üzerinden güncellenerek kullanım bedeli ödemelerinin gerçekleştirilmesi suretiyle ………………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

………………….. Şehir Hastanesi Sözleşmesinin 1.4 üncü maddesinde;

“Özkaynaklar, Toplam Sabit Yatırım Tutarı’nın %20’sinden (yüzde yirmi) az olamaz. Şu kadar ki, Özkaynaklar Yatırım Dönemi içerisinde gerçekleşen yatırımlar ile uyumlu bir şekilde artırılacak ve her halükarda Yatırım Dönemi sonunda Özkaynaklar Toplam Sabit Yatırım Tutarı’nın %20’sinden (yüzde yirmi) az olmayacaktır. Şirket, yatırım tutarının Özkaynaklar’dan karşılanmayan kısmını, yabancı kaynaklardan karşılamakla yükümlüdür. Toplam Sabit Yatırım Tutarı’nda artış meydana gelmesi halinde, Özkaynak’tan karşılanacak olan tutar, yeni Toplam Sabit Yatırım Tutarının %20’sinin (yüzde yirmi) altında olamaz.”

ifadesi bulunmaktadır.

Adı geçen sözleşmelerin “Ödeme Mekanizması” başlıklı Eki Ek-18’in “Kullanım Bedeli Hesaplaması” başlıklı 3.3.1 inci maddesinde; döviz kuru artışına bağlı olarak kullanım bedelinin güncelleneceği öngörülmüş olup, söz konusu güncellemenin hesaplanmasında kullanılan DKRD-1’in tanımı ise, “Hesaplama Tarihinden bir önceki üç aylık dönemin TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri” olarak yapılmıştır.

Dolayısıyla görevli şirketlere toplam sabit yatırım maliyeti tutarının %80’ine kadar olan tutarını kredi yoluyla finanse edebilme imkânı sağlanmış olup, söz konusu şirketlere yapılacak kullanım bedeli ödemelerinin de borçlanma oranlarına göre ve borçlandıkları kur üzerinden güncelleneceği hükme bağlanmıştır.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

……………………. yılı denetimi kapsamında, İdare'den sözleşmesi imzalanarak yatırım sürecine başlanan bütün şehir hastaneleri için görevli şirketlerce borçlanılan döviz kuru sepetlerini gösterir listenin talep edildiği, ………………… Şehir Hastanesi'nde kullanım bedelinin yanlış döviz kuru sepeti üzerinden hesaplandığına ilişkin yapılan ve Sağlık Bakanlığı …………………. yılı Sayıştay Denetim Raporunun “Kamu İdaresine Bildirilecek Diğer Hususlar” başlıklı eki olan Ek-3'ün 22 nci bulgusuna da konu edilen tespitin, İdare tarafından Sayıştay denetçilerine verilen liste üzerinden yapıldığı, söz konusu listenin, görevli şirketlerin finansman anlaşmaları kapsamında hazırladıkları ve idareye sundukları finansal kapanışların esas alınarak hazırlandığı ve finansal kapanışlarda görevli şirketlerin hangi döviz sepeti üzerinden borçlanma yaptıkları bilgisinin de mevcut olduğu Yargı Raporuna ekli “Şehir Hastanelerinin Borçlanma Para Birimi ve Finansal Kapanış Durumu Tablosu ile Şehir Hastanelerinin Finansal Kanış Tarihlerini Gösteren Liste” den anlaşılmaktadır.

Nitekim, Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün ……………….. tarih, …………….-……………… sayı ve Finansman Anlaşmaları Konulu yazılarında; “...Şirketin Euro cinsinden borçlandığı anlaşılmakta olup, Kullanım Bedeli ödemelerinin hastanenin ilk açıldığı tarihten itibaren hesaplanarak yapılan yersiz ödemelerin geri alınması için gerekli düzeltici işlemlerin yapılması hususunda.” denilerek, kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarının “EURO” üzerinden yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Diğer yandan, Sağlı Bakanlığı (İdare) ve …………………….. Yatırım ve İşletme Anonim Şirketi (Şirket) arasında imzalanan “Kamu Özel Ortaklığı Modeli ile ……………………Eğitim Araştırma Hastanesi Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine (Proje) Ait Sözleşmesi” (Sözleşme) Ek-18’de (Ödeme Mekanizması) belirtilen “Döviz Kuru Sepeti”nin uygulanmasından kaynaklı uyuşmazlık ve bu kapsamda yer alan Sayıştay Başkanlığının (Sayıştay) raporunda kamu zararı olarak değerlendirilen Ekim-Aralık 2018, Ocak-Mart 2019, Nisan Haziran 2019, Temmuz- Eylül 2019, Ekim-Aralık 2019 dönemleri ile Ocak-Mart 2020, Nisan-Haziran 2020, Temmuz-Eylül 2020, Ekim-Aralık 2020 dönemlerinde (Ek-1 Kullanım Bedeli Fark Hesap Tablosu) Şirket’e ödenmiş Kullanım Bedelleri fark tutarları ile ilgili uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasına ilişkin olarak taraflar arasında bağıtlanan ……………………… tarihli “…………………………a Eğitim Araştırma Hastanesi Projesi Üst Düzey Yöneticiler Tarafından Yapılan Uzlaşma Tutanağı” ndan;

İdare’ye sunulan Finansman Anlaşmaları kapsamında borç paketini oluşturan ilgili yapancı para birimi ve kredi geri ödemesi döviz cinsinin “EURO” olduğu, İdare tarafından Döviz kuru sepetinin ilk kullanım bedeli ödemesinden itibaren ……………….. EURO para biriminin olması gerektiği, anılan uzlaşma tutanağının yürürlüğe girdiği tarih itibariyle (Ocak-Mart 2021 dönemi dahil) Döviz Kuru Sepetinin …………………. EURO para birimi cinsinden uygulanacağı hususunda tarafların mutabık oldukları, yine anılan uzlaşma tutanağının yürürlüğe girdiği tarih öncesinde de İdare tarafından Şirkete ödenmiş olan tutarların ödenmesi ile ilgili tarafların mutabık oldukları anlaşılmaktadır.

Gerek sorumluların savunma ve ekinde sundukları bilgi ve belgelerden gerekse de Yargı raporundan; uygulamada yapılan hatanın sorumlu birimler arasında yaşanan planlama, koordinasyon ve iletişim eksikliği, iş akış şemaları ve buna bağlı olarak yetki ve sorumlulukların belirlenmemesi, sorumlu birimlere gerekli bilgi, belge ve dokümanların zamanında verilmemesi gibi hususlardan kaynaklandığı ve bu sebeplerle görevli şirkete yapılan kullanım bedeli ödemelerinin güncellenmesinde kullanılacak olan döviz kurunda karışıklık yaşanarak yanlış döviz kuru üzerinden ödemelerin gerçekleştirildiği anlaşılmış ise de;

İdare ile ……………………. Yatırım ve İşletme Anonim Şirketi arasında imzalanan Kamu Özel Ortaklığı Modeli ile …………………..Eğitim Araştırma Hastanesi Yapım İşleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine Ait Sözleşmenin “Ek-18’inde (Ödeme Mekanizması)” belirtilen Döviz Kuru Sepeti”nin uygulanmasından kaynaklı kullanım bedeli ödemelerinin yukarıda açıklanan gerekçelerle EURO döviz kuru esas alınarak yapılması gerekir iken uygulamada 2018 ve 2019 yılında …………………’si EURO, diğer ………………..’si ise DOLAR kuru esas alınarak kullanım bedeli ödemelerinin yapılması mevzuata uygun değildir.

Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde, kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır, şeklinde tanımlanmıştır. Mevzuata aykırı işlem veya eylemlerin neticesinde ortaya çıkan bu zararı; kamu zararının objektif unsuru olarak kavramsallaştırılabiliriz. Kamu görevlilerinin varlığı, mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemlerin varlığı ve kusur derecesinin belirlenmesine ilişkin hususları da kamu zararının sübjektif unsurları kapsamında değerlendirmek gerekmektedir.

Nitekim, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” denilerek sorumluların tazmin yükümlülüğü kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri arasında illiyet bağının varlığına bağlanmıştır.

Bahse konu mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde; hesap yargılamasında kamu zararına birden fazla sorumlunun sebep olduğunun tespiti halinde oluşan bu zarardan söz konusu sorumluların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmaları gerektiği de açıktır.

Kural olarak bir mali karar, işlem veya eylemin yapılmasında görev alanlardan her birinin işlemi diğer işlemlerin nedeni olduğu takdirde herkes ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulacaktır.

Bu kapsamda, somut olayda ……………………. Şehir Hastanesinde kullanım bedeli ödemelerine ilişkin hatalı döviz sepeti üzerinden güncelleme yapılmasının sebebinin merkez teşkilatı tarafından kullanım bedellerinin hesaplanması ve ödemekle yükümlü taşra teşkilatına finansman anlaşmasında belirtilen kur ile ilgili bilgi verilmemesinden kaynaklandığı görülmektedir.

……………… tarih ve ……………../………………… sayılı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü Hizmet Birimleri ve Görevleri Hakkında Yönerge’nin “Şehir Hastaneleri Koordinasyon Daire Başkanlığı” başlıklı 22 nci maddesinin (a) bendinde “Kamu özel ortaklığı modeli ile finanse edilen sağlık yatırımlarına ilişkin süreçleri takip etmek, bu yatırımların hizmete açılması ve sonrasındaki iş ve işlemleri takip etmek…” ifadesi bulunmaktadır.

…………………. tarih ve .……………. sayılı Sağlık Yatırımları Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardimciları ve Daire Başkanlıklarının Görev, Yetki ve Sorumluluklarına Dair Yönerge’nin “Daire Başkanlıklarının Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 6 ncı maddesinin (a) bendinin 18 inci alt bendinde; “KÖİ modeli ile sözleşmesi imzalanan projelerin kabullerinin yapılmasını müteakip işletme dönemindeki iş ve işlemlerinin yürütülmesi amacı ile sözleşme ve eklerini KHGM’ne devretmek…” ifadesi yer almaktadır.

Yukarıda belirtilen hükümler göz önüne alındığında taşra teşkilatına finansman anlaşmasında belirtilen kur ile ilgili bilgi verilmemesi konusunda Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün sorumluluğu bulunmakla birlikte, Sağlık Yatırımları Genel Müdürlüğünün de şehir hastanesi sözleşme ve eklerini KHGM’ye devretme yükümlülüğü olduğundan sorumluluğu bulunmaktadır.

14.06.2007 tarih ve 5189 sayılı “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu Çerçevesinde Sorumlu Tutulacak Görevli ve Yetkililerin Belirlenmesi Hakkında Sayıştay Genel Kurul Kararı”nın “Harcama yetkililerinin Genel Sorumluluğu” başlığında; harcama yetkililerinin amiri oldukları kuruluş ve hizmet biriminde kanun, tüzük ve yönetmeliklerle belirlenen görevleri zamanında ve eksiksiz olarak yapmaktan ve yaptırmaktan, maiyetindeki memurları takip ve kontrol etmekten görevli ve sorumlu tutulacakları, bütçeden yapılacak harcamalar konusunda 5018 sayılı Kanunda öngörülen harcama sürecinde tek ve tam yetkili olan, giderin yapılmasına karar vermekten ödeme aşamasına kadar tüm işlemleri emir ve talimatı çerçevesinde yürüten ve maiyetindekileri ve onların eylem ve işlemlerini gözetmek ve denetlemekle yükümlü olan harcama yetkilisinin, Sayıştay’a karşı hesap verme konusunda tam ve doğrudan sorumlu olacağı ifade edilmektedir. Anılan Genel Kurul Kararının Gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğuna ilişkin kısmında da; gerçekleştirme görevlilerinin taahhüt ve tahakkuk evraklarının doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan sorumlu olmaları nedeniyle sorumluluklarının bulunduğu belirtilmektedir.

Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nin “Taahhüt Dosyası” başlıklı 6 ncı maddesi gereği kullanım bedeli ve hizmet ödemelerinin gerçekleştirilebilmesi için taahhüt dosyasının, ödemeden önce veya ilk hakedişle birlikte biri asıl diğeri onaylı suret olmak üzere iki nüsha olarak muhasebe yetkilisine de verilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, Muhasebe Yetkilisinin de, taahhüt dosyası eksiksiz bir şekilde tarafına verilmedikçe söz konusu ödemeleri gerçekleştirmesi mümkün olmadığından sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, ……………………… Şehir Hastanesi kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarında finansman anlaşmaları gereği borçlanılan döviz sepetinin sadece EURO kurundan oluşması gerekirken, …………….. DOLAR kuru ve ………………. EURO kuru üzerinden güncellenerek kullanım bedeli ödemelerinin gerçekleştirilmesi sonucu oluşan ………………… TL kamu zararının;

……………….. TL’sinin Diğer Sorumlular; ………… (…………), …………… (…………..), ………… (……………..),ile Harcama Yetkilisi …………. (…………..), Gerçekleştirme Görevlisi ……………(…………….) ve Muhasebe Yetkilisi ……………….'e (Muhasebe Müdürü),

……………….. TL’sinin Diğer Sorumlular; …………. (……….), ………… (……….………), ……….. (………….),ile Harcama Yetkilisi ……….. (…………), Gerçekleştirme Görevlisi ……….. (………….) ve Muhasebe Yetkilisi …………'e (Muhasebe Müdürü),

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle ödettirilmesine,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,

karar verildi.