Sayıştay 5. Dairesi 50811 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2020

• Daire: 5

• Dosya No: 50811

• Tutanak No: 55407

• Tutanak Tarihi: 07.06.2023

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Maktu fazla çalışma ücreti

12 sayılı İlamın 26’ncı maddesi ile; İtfaiye teşkilatında şoför/destek personeli olarak çalışan kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinde sorumluların verilen görevleri fiilen yerine getirdikleri anlaşıldığından kamu zararı oluşmayan … TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

İtfaiye teşkilatında şoför/destek personeli olarak çalışan kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi suretiyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesinin birinci fıkrasında; "İtfaiye teşkilâtının çalışma usul ve esasları, çalışanların görev ve yetkileri, memurluğa alınması için taşımaları gereken nitelikler, alacakları meslek içi eğitim, görevde yükselme, meslekten çıkarılma, giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile itfaiye teşkilâtında hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimler, İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Belediye bu yönetmeliğe aykırı olmamak üzere ek düzenlemeler yapabilir." hükmü yer almaktadır. Bu hükme istinaden yürürlüğe konulan ve 21.10.2006 gün ve 26326 sayılı resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde; belediye itfaiye teşkilâtının kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları, itfaiye memurlarının nitelikleri, görevde yükselme ve mesleki eğitimleri, giyecekleri kıyafetleri, kullanacakları araç, teçhizat ve malzeme ile denetim usul ve esasları ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.

Mezkur Yönetmeliğin konu itibarıyla;

8’nci maddesinin birinci fıkrasında " Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur." hükmüne,

9’ncu maddesinin birinci fıkrasında "Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir." hükmüne,

13’ncü maddesinin birinci fıkrasında "İtfaiye eri; yangın söndürme, araç kullanma ve arama-kurtarma, çalışmalarını yerine getirir; itfaiye hizmet binası ve müştemilatının güvenliğini, temizliğini, araç-gereç ve teçhizatın bakım ve onarımı ile haberleşme ve yazışma gibi yürütülmesi gereken diğer iş ve işlemleri yapar. " hükmüne,

14’ncü maddesinin birinci fıkrasında "İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir." hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenlemeler ve Yönetmeliğin görevde yükselme esaslarının düzenlendiği 9’ncu maddesi ve diğer maddelerine bakıldığında, itfaiye teşkilatının görev ve yetkileri, memurluğa alınması için taşımaları gereken nitelikler, alacakları meslek içi eğitim, görevde yükselme, meslekten çıkarılma, giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile itfaiye teşkilâtının hizmet gerekleri dikkate alınarak, itfaiyeci mesleğine ilk olarak itfaiye eri olarak başlanılması ve daha sonra itfaiye çavuşluğuna, itfaiye amirliğine ve itfaiye şube müdürlüğüne yükselme imkânının getirildiğinin görülmektedir. Dolayısıyla itfaiye hizmetlerinin diğer hizmetlerden farklılık arz etmesi nedeniyle bu hizmetleri yerine getirecek personelde de diğer personelden daha farklı özel bazı şartların getirilmiştir. Buna göre itfaiye yangın personeli dışındaki diğer kadro unvanlarında bulunan personelin itfaiye yangın personeli olarak kabul edilmesi mümkün değildir.

Diğer taraftan, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesinin ikinci fıkrasında; "İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir." hükmü

2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa bağlı (K) Cetvelinin "III. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ" başlıklı bölümünün "(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti" kısmında ise, "Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir. " hükmü yer almaktadır.

Bu kapsamda, yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda öngörülen fazla çalışma ücretinin, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre itfaiye yangın personeli olarak belirlenmiş olan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı kadro unvanlarında bulunan ve fiilen itfaiye yangın personeli olarak görev yapan personele fazla çalışma ücreti ödenmesi mümkündür. Dolayısıyla bu kadro unvanları dışında kalan diğer kadro unvanlarında bulunan destek personeline fazla çalışma ücreti ödenmesine imkân bulunmamaktadır. Kısaca fazla çalışma ücreti itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenmektedir. İtfaiye Müdürlüğünde çalışmakla birlikte destek hizmeti yürüten personele bu ödeme yapılmamaktadır.

Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanının yangın personeli olup ve bu personel bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.

İtfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı dışında diğer personelin, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevli olduğunu kabul etmek, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre uygun değildir.

Yapılan incelemede şoför’ün, itfaiye hizmetlerinin yürütülmesine yardımcı ve destek personeli olduğu anlaşılmıştır. Bu kişinin yaptığı iş destek hizmetidir. İtfaiye Müdürlüğünde araç kullanan şoför ile Fen İşleri ya da İmar İşleri Müdürlüğünde veya başka birimde araç kullanan şoför arasında bir fark bulunmamaktadır. Aynı şekilde çağrı merkezinde telefonlara bakan … ’ da destek hizmeti yapmaktadır.

Bu kapsamda itfaiye teşkilatında şoför olarak görev yapan kişiler ile destek hizmetlerinde çalışanlara maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinde mevzuata uyarlık bulunmadığından Kamu zararının sorumlulara ödettirilmesi gerekir.

12 sayılı ilamın 26’ncı maddesi ile verilen tazmin hükmünün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’nci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca BOZULMASINA, yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE (Üyeler … ’in aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı), oy çokluğu ile,

Karar verildiği 07.06.2023 tarih ve 55407 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye … ’ün karşı oy gerekçesi;

Savunmalarda, İtfaiye teşkilatında görevlendirilen şoförlerin, itfaiye aracını kullanmak suretiyle yangınlara müdahale ettikleri, bu kapsamda itfaiye erleri ile birlikte nöbet tuttukları belirtilmektedir. Bu iddialarının doğru olmadığı yönünde herhangi bir tespit ve değerlendirme olmaksızın, Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 13’ncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan; "İtfaiye eri; yangın söndürme, araç kullanma ve arama-kurtarma, çalışmalarını yerine getirir” hükmünü esas alarak itfaiye araçlarını itfaiye erinin kullanabildiği dolayısıyla şoförlerin destek personeli pozisyonunda çalıştığını ileri sürerek şoförlere yapılan maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin kamu zararı olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı dolayısıyla daire kararının tasdiki gerektiği kanaatiyle çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.

Üyeler … ’in karşı oy gerekçesi;

İtfaiye teşkilatında şoför/destek personeli olarak çalışan kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi suretiyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

31.12.2019 gün ve 30995 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7197 sayılı 2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun K cetvelinde;

“Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir. ”

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun "İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinde;

"itfaiye teşkilâtının çalışma usûl ve esasları, çalışanların görev ve yetkileri, memurluğa alınması için taşımaları gereken nitelikler, alacakları meslek içi eğitim, görevde yükselme, meslekten çıkarılma, giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile itfaiye teşkilâtında hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimler, İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Belediye bu yönetmeliğe aykırı olmamak üzere ek düzenlemeler yapabilir. İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir. ” denilerek, İtfaiye hizmetlerinin kesintisiz yürütüleceği ve itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara da üst sınırı bütçe kanununda belirlenen tutarı aşmamak kaydıyla fazla mesai ücreti ödeneceği belirtilmiştir.

Belediye ve bağlı kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğin “İtfaiye Personeli” başlıklı 18’nci maddesinde; “Belediyeler itfaiye birimlerinin görevlerini göz önünde bulundurarak itfaiye personeli dışında diğer hizmet sınıflarında bulunan personeli ihtiyaç halinde mevcut kadroları ile itfaiye teşkilatlarında görevlendirebilir. ” hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre İtfaiye Daire Başkanlığında görevlendirilen şoför olarak çalışan personel sadece araç kullanmakla sorumlu olmayıp, fiilen itfaiye hizmetlerinde de görev yapmaktadır. Bu hüküm ile ayrıca itfaiye de görevlendirilen şoför kadrolu personele itfaiye erinin görevleri yanı sıra yine itfaiye erinin görevleri arasında yer alan itfaiye aracı kullanma görev ve sorumlulukları da verilmiştir. Bu kapsamda sorumluların savunma ekinde sunmuş oldukları yangın, su baskını ve trafik kazası olaylarına ilişkin itfaiye raporları, görevlendirme belgeleri, tebliğ ve tebellüğ belgelerinden söz konusu kişilerin itfaiye olayları fiilen yerine getirdikleri anlaşılmaktadır.

Yukarıda belirtilen Kanun hükmü ile belediye zabıta ve itfaiye personeline maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinde zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışma şartı getirilmiştir. Bu durumda, kadroları başka müdürlükte bulunmakla beraber görevlendirme ile itfaiye müdürlüğüne görevlendirilen ve yine aynı birimde şoför olarak görevlendirilen veya şoför olarak görev yapan personellere destek hizmeti gören personel olması nedeniyle itfaiye hizmeti görevini fiilen yerine getirmediği sonucu çıkarılamaz. Nitekim 31.12.2019 gün ve 30995 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7197 sayılı 2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun K cetvelinde, “Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir” ifadesi mevzuatta aynen korunmaktadır.

Diğer bir ifadeyle, anılan mevzuat hükümleri gereğince, Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğine haiz kuruluşlarda, görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele belediye meclis kararı ile tespit edilen miktarın, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödeneceği belirtilmiştir. Kaldı ki fazla çalışma ücreti personele asli görevine bağlı olarak her durumda ödenen bir ödeme unsuru olmayıp, hak edilmesi ve ödenmesi görevin fiilen yapılmış olmasına bağlı bir ödeme türüdür.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, İtfaiye teşkilatında şoför/destek personeli olarak çalışan kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinde sorumluların savunmaları ve savunma ekinde sundukları belgelerden kişilerin verilen görevleri fiilen yerine getirdikleri anlaşıldığından kamu zararı oluşmayan … TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına ilişkin daire kararının tasdik edilmesi gerekir.