Sayıştay 5. Dairesi 503 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 03.02.2022

• Karar No: 503

• İlam No: 170

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Sosyal denge

……………. tarih ve ………..sayılı ilamın …………. maddesiyle;

…………….Belediyesi’nde çalışan memur personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin sözleşmede belirlenen tutardan fazla ve …….-………. Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’de belirlenen üst sınırın üzerinde yapılması sonucu oluşan kamu zararı için, ………….. yılının ilk üç ayına ilişkin sosyal denge ödemelerinde kamu zararı tutarının hesabında brüt tutarın dikkate alınması ve ………. yılının diğer aylarında ise sözleşmeyi imzalayan Belediye Başkanının da kamu zararından sorumlu tutulmasını teminen Ek Rapor düzenlenmesinin temini için …………….. TL’lik işlemin hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.

Bu defa, konuyla ilgili ….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususunda ek rapor düzenlendiği görüldüğünden 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50’nci maddesinin 3’üncü fıkrası gereğince hüküm dışı kararının kaldırılarak konunun görüşülmesinin devamına karar verildi.

Uluslararası Çalışma Örgütünün değişik tarihlerde gerçekleştirdiği Genel Konferanslarında kabul edilen ve Türkiye Büyük Millet Meclisince de birer kanunla onaylanmasının uygun bulunması üzerine tasdik edilen sözleşmelerle, kamu hizmetlerinde çalışanların örgütlenme hakkı ve istihdam koşullarının belirlenme yöntemleri konularında bazı hakların sağlanması yoluna gidildiği görülmektedir. Her ne kadar Anayasamızın 90’ncı maddesinin son fıkrası uyarınca, usulüne uygun olarak yürürlüğe konmuş uluslararası antlaşmalar kanun hükmünde olup bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamamakta ise de, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 7’nci maddesine göre “Yasama yetkisi” Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez. Anayasanın 128’inci maddesinde ise memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. 08.08.1951 tarih ve 5834 sayılı Yasayla onaylanması uygun bulunan ve 14.08.1951 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 98 no.lu ILO sözleşmesinde, çalışanlara toplu pazarlık ve toplu sözleşme hakkı getirilmiştir; ancak çalışanlara tanınacak mali hakların sözleşme ile serbestçe belirlenebileceği ve imzalanacak bu sözleşmenin de normlar hiyerarşisine göre Kanun hükümlerinin üzerinde olacağına dair bir hüküm yer almamaktadır. Anayasanın 90’ıncı maddesi bir Anayasa hükmü olduğu gibi 128’inci maddesi de bir Anayasa hükmüdür. Dolayısıyla her iki hükmün beraber değerlendirilerek memurlara toplu sözleşme hakkı verilmekle birlikte; yapılacak sözleşmelerin yine kanunlarla belirlenen usul ve esaslara uyması gerekmektedir.

6289 sayılı Kanun’un 33’üncü maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 15’inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.” hükümlerine yer verilmiştir.

Bununla birlikte, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1’inci maddesinin birinci fıkrasında “4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür.” denilmektedir.

………… tarihinde ………….. Belediyesi’ni temsilen Belediye Başkanı ile …………… Sendikası tarafından ………….-…………….. tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nin “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 14’üncü maddesinde;

“Sosyal Denge Tazminatı genel olarak işveren tarafından her ayın maaş günü ödenen net miktardır.

a) Kamu Görevlilerine 4688 Sayılı Kanun kapsamında verilebilecek aylık net Sosyal Denge Tazminatı aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

Sosyal Denge Tazminatı, kamu görevlilerinin maaşlarına ilave olarak; ………. yılı için ……….. TL net, ……….. - ……….. tarihleri arası …………. TL net ödenir.

Memur maaş kat sayısı artışları aynı oranda sosyal denge tazminatı sözleşmesine yansıtılır.”

…………….. tarihinde ……….. Belediyesi’ni temsilen Belediye Başkanı ile ……………. Sendikası tarafından ………-………….. tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nin “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 6’ncı maddesinde ise;

“4688 sayılı Kanun kapsamında verilebilecek aylık net sosyal denge tazminatı tutarı aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:

Kamu görevlilerine maaşlarına ilave olarak en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 100 oranında tutar net olarak verilir.

Sözleşmenin imza tarihinden sonra kamu çalışanlarının lehine kazanılmış ekonomik ve sosyal haklar yürürlüğe girdiği tarihten itibaren aynen uygulanır.” hükümlerine yer verilmiştir.

4688 sayılı Kanununa göre imzalanan Toplu İş Sözleşmelerinde sosyal denge tazminatının tavan tutarı;

………….yılının ilk yarısı için aylık ………. TL, ikinci yarısı için aylık …………… TL’yi geçemeyecektir.

Anayasanın 128’inci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde belirtildiği üzere mali ve sosyal haklara ilişkin olarak toplu sözleşme ile düzenleme yapılabileceği açıktır. Belediyede çalışan memurlara yapılan sosyal denge ödemeleri Kanuni sınırlar içinde kalmak şartıyla sözleşme hükümlerine göre ödenecektir. Yapılacak ödemenin brüt tutarı hiçbir şekilde Toplu Sözleşmeyle belirlenen tutarı geçemez. Uluslararası antlaşmalar veya Anayasa’da toplu sözleşme hakkı verilmesi bu hakkın sınırsız bir şekilde kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Bu hakkın nasıl uygulanacağı/kullanılacağı Kanunlarla belirlenmiştir. …………..Belediyesince ……….. yılının ilk üç ayında memurlara sendika ile yapılan sosyal denge sözleşmesinde belirlenen tutarın üzerinde, …………./Haziran-Aralık Dönemlerinde ise Kanunda belirlenen tavan tutarın üzerinde ödeme yapılarak kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

……………Belediyesi’nde çalışan memur personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin sözleşmede belirlenen tutardan fazla ve ……..-………. Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’de belirlenen üst sınırın üzerinde yapılması sonucu oluşan …………….. TL kamu zararının;

…………. TL’sinin ……….. tarih, ……….. yevmiye numaralı ödeme emri belgesi ile;

Ahizler ……………’dan ……….. TL, ………..’dan ………… TL,

…………. TL’sinin …………. tarih, ……….. yevmiye numaralı ödeme emri belgesi ile;

Ahizler ………….’dan ………. TL, ……….’dan ……. TL, .

………… TL’sinin ……….. tarih, ………….. yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile Ahiz ……………’dan olmak üzere,

Tahsil edildiğinden ilişilecek husus kalmadığına,

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.