Sayıştay 5. Dairesi 50226 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2008

• Daire: 5

• Dosya No: 50226

• Tutanak No: 52630

• Tutanak Tarihi: 21.12.2022

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Hibe.

14.07.2011 karar tarihli ve 1598 İlam sayılı Daire Kararının 4’üncü maddesiyle: “…... San. Tic. Ltd. Şti.” den yoksul ve muhtaç ailelere yardım amaçlı alınan kömürlere ilişkin giriş çıkış taşınır işlem fişlerinin düzenlenmemesi ve fakir ve muhtaç ailelere dağıtılmak üzere alınan kömürlerin dağıtımının usule aykırı olması, savunmada hibe olduğu iddia edilen kömür borcunun tahsili için icra yoluna başvurulması ve muhasebe kayıtlarında da kömür alımının halen hibe gözükmeyip Belediyenin borcu olarak gözükmesi sonucu oluşan ...-YTL.kamu zararının Harcama Yetkilisi ... (Belediye Başkanı) ve gerçekleştirme görevlisi imzası bulunmaması nedeniyle Muhasebe Yetkilisi ...’dan, müştereken ve müteselsilen … tazminen tahsiline” hükmedilmiştir.

02.02.2016 tarih ve 41411 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının 4’üncü maddesiyle: “… devredilen belediyenin muhasebe kayıtlarının, savcılığın kovuşturmaya mahal olmadığına ilişkin kararı ile firma ile belediye arasında imzalanan borç alacak ilişkisi olmadığına ilişkin yazının, icra takibine ilişkin dosyanın ve sorumluluk konusunun incelenmesi için 5.Daire tarafından 1598 sayılı ilamın 4 üncü maddesine ilişkin verilen tazmin hükmünün 832 sayılı Kanunun değişik 16.maddesi hükmü gereğince Başkanın bulunduğu taraf üstün tutulmak suretiyle bozularak DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE” hükmedilmiştir.

11.07.2017 karar tarihli ve 1907 İlam sayılı Daire Kararıyla: “… Bütün bu gelişmeler çerçevesinde Belediye tarafından ödenmiş veya ileride ödenmesi mümkün bir kömür borcu bulunmadığından; 1589 sayılı ilamın 4 üncü maddesinde bulunan tazmin hükmünün kaldırılarak sorumluların beraatına” hükmedilmiştir.

24.04.2019 tarih ve 46146 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararıyla: “Buna göre; Temyiz Kurulunun bozma gerekçesi doğrultusunda gerekli inceleme yapılması, bu incelemeler neticesinde Belediye tarafından ödenmiş veya ileride ödenmesi mümkün bir kömür borcu bulunmadığı tespit edilirse, takipsizlikle kapanması nedeniyle harç ve masrafları yatırıldığı takdirde yenilenebilir nitelikte olması ve Belediyenin söz konusu borcu ileride ödeme tehdidi altında olması nedeniyle icra dosyasının zamanaşımına uğramasına değin yargılamanın bekletilmesini teminen 1907 sayılı Ek İlam ile; 1589 sayılı ilamın 4’üncü maddesinde tazmin hükmünün kaldırılarak sorumluların beraatına şeklindeki hükmün BOZULARAK Dairesine gönderilmesine” hükmedilmiştir.

07.10.2021 karar tarihli ve 1913 İlam sayılı Daire Kararıyla: “... San. Tic. Ltd. Şti.’den yoksul ve muhtaç ailelere yardım amaçlı alınan kömürlere ilişkin giriş çıkış taşınır işlem fişlerinin düzenlenmemesi, fakir ve muhtaç ailelere dağıtılmak üzere alınan kömürlerin dağıtımının usule aykırı olması, savunmada hibe olduğu iddia edilen kömür borcunun tahsili için icra yoluna başvurulması ve muhasebe kayıtlarında da kömür alımının halen hibe gözükmeyip Belediyenin borcu olarak gözükmesi hususuna ilişkin ... TL ilgili olarak; ilgili firmaya herhangi bir ödeme yapılmamış olması ve alacağın 20.05.2020 tarihi itibariyle zamanaşımına uğramış olması nedeniyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığından ilişilecek husus bulunmadığına” hükmedilmiştir.

07.10.2021 karar tarihli ve 1913 İlam sayılı Daire Kararı ile ilgili olarak ... Belediye Başkanlığı adına vekiller Av...., Av...., Av...., Av...., Av.... tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Başvuruya esas dilekçede özetle:

1907 sayılı Ek İlamın 1 inci maddesiyle ilgili olarak yapılan yeniden incelemede; her ne kadar “İlgili firmaya herhangi bir ödeme yapılmamış olması ve alacağın 20.05.2020 tarihi itibariyle zamanaşımına uğramış olması nedeniyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığından ilişilecek husus bulunmadığına” karar verilmişse de,

Yüklenici firma tarafından açılan ... ... 11. İcra Dairesinin ... sayılı icra dosyasının, takipsizle kapanması ve sözleşmeden doğan alacağa ilişkin 10 yıllık zamanaşımı süresinin 20.05.2020 tarihinde dolmasının, mezkur alacağa ilişkin olarak ileride yeni tarihli bir icra takibi yapılmasına engel teşkil etmeyeceği, zamanaşımı re'sen dikkate alınacak bir husus olmadığından, yapılacak icra takibine süresinde itiraz edilmemesi durumunda alacağın kesinleşerek müvekkil Belediyeden yeniden tahsili yoluna gidilmesinin mümkün olacağı,

Müvekkil Belediyenin, söz konusu borcu ileride ödeme tehdidinin devam ediyor olması ve Temyiz Kurulunun 24.04.2019 tarih ve 46146 tutanak nolu kararında da belirtildiği şekliyle “Belediye tarafından ileride ödenmesi mümkün bir kömür borcu bulunmadığı” tespit edilmediğinden, temyiz talebine konu Ek İlamın Bozulması yönünde karar verilmesinin talep edildiği,

İfade edilmiştir.

Başsavcılık Mütalaası

07.10.2021 karar tarihli ve 1913 İlam sayılı Daire Kararı ile ilgili olarak ... Belediye Başkanlığı adına vekiller Av...., Av...., Av...., Av...., Av.... tarafından temyiz başvurusunda bulunulması üzerine verilen Başsavcılık Mütalaasında:

Daire kararı ve temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar özetlendikten sonra,

“İlamda de belirtildiği üzere, ilgili firmaya herhangi bir ödeme yapılmamış olması ve alacağın 20.05.2020 tarihi itibariyle zamanaşımına uğramış olması nedeniyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı değerlendirildiğinden, temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.”

Denilmektedir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

14.07.2011 karar tarihli ve 1598 İlam sayılı Daire Kararının 4’üncü maddesiyle: “…... San. Tic. Ltd. Şti.” den yoksul ve muhtaç ailelere yardım amaçlı alınan kömürlere ilişkin giriş çıkış taşınır işlem fişlerinin düzenlenmemesi ve fakir ve muhtaç ailelere dağıtılmak üzere alınan kömürlerin dağıtımının usule aykırı olması, savunmada hibe olduğu iddia edilen kömür borcunun tahsili için icra yoluna başvurulması ve muhasebe kayıtlarında da kömür alımının halen hibe gözükmeyip Belediyenin borcu olarak gözükmesi sonucu oluşan ...-YTL.kamu zararının Harcama Yetkilisi ... (Belediye Başkanı) ve gerçekleştirme görevlisi imzası bulunmaması nedeniyle Muhasebe Yetkilisi ...’dan, müştereken ve müteselsilen … tazminen tahsiline” hükmedilmiştir.

02.02.2016 tarih ve 41411 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının 4’üncü maddesiyle: “… devredilen belediyenin muhasebe kayıtlarının, savcılığın kovuşturmaya mahal olmadığına ilişkin kararı ile firma ile belediye arasında imzalanan borç alacak ilişkisi olmadığına ilişkin yazının, icra takibine ilişkin dosyanın ve sorumluluk konusunun incelenmesi için 5.Daire tarafından 1598 sayılı ilamın 4 üncü maddesine ilişkin verilen tazmin hükmünün 832 sayılı Kanunun değişik 16.maddesi hükmü gereğince Başkanın bulunduğu taraf üstün tutulmak suretiyle bozularak DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE” hükmedilmiştir.

11.07.2017 karar tarihli ve 1907 İlam sayılı Daire Kararıyla: “… Bütün bu gelişmeler çerçevesinde Belediye tarafından ödenmiş veya ileride ödenmesi mümkün bir kömür borcu bulunmadığından; 1589 sayılı ilamın 4 üncü maddesinde bulunan tazmin hükmünün kaldırılarak sorumluların beraatına” hükmedilmiştir.

24.04.2019 tarih ve 46146 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararıyla: “Buna göre; Temyiz Kurulunun bozma gerekçesi doğrultusunda gerekli inceleme yapılması, bu incelemeler neticesinde Belediye tarafından ödenmiş veya ileride ödenmesi mümkün bir kömür borcu bulunmadığı tespit edilirse, takipsizlikle kapanması nedeniyle harç ve masrafları yatırıldığı takdirde yenilenebilir nitelikte olması ve Belediyenin söz konusu borcu ileride ödeme tehdidi altında olması nedeniyle icra dosyasının zamanaşımına uğramasına değin yargılamanın bekletilmesini teminen 1907 sayılı Ek İlam ile; 1589 sayılı ilamın 4’üncü maddesinde tazmin hükmünün kaldırılarak sorumluların beraatına şeklindeki hükmün BOZULARAK Dairesine gönderilmesine” hükmedilmiştir.

07.10.2021 karar tarihli ve 1913 İlam sayılı Daire Kararıyla: “... San. Tic. Ltd. Şti.’den yoksul ve muhtaç ailelere yardım amaçlı alınan kömürlere ilişkin giriş çıkış taşınır işlem fişlerinin düzenlenmemesi, fakir ve muhtaç ailelere dağıtılmak üzere alınan kömürlerin dağıtımının usule aykırı olması, savunmada hibe olduğu iddia edilen kömür borcunun tahsili için icra yoluna başvurulması ve muhasebe kayıtlarında da kömür alımının halen hibe gözükmeyip Belediyenin borcu olarak gözükmesi hususuna ilişkin ... TL ilgili olarak; ilgili firmaya herhangi bir ödeme yapılmamış olması ve alacağın 20.05.2020 tarihi itibariyle zamanaşımına uğramış olması nedeniyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığından ilişilecek husus bulunmadığına” hükmedilmiştir.

Usul yönünden inceleme

6085 sayılı Kanunun geçici 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasında: “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce başlanmış seçim, denetim ve hükme bağlama işlemleri 832 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılır” denilmektedir.

5018 sayılı Kanunun “Dış denetim” kenar başlıklı 69’inci maddesi ile “Kamu zararı” kenar başlıklı 71’inci maddesi 01.01.2005 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

Buna göre, Belediyenin 2008 yılı hesabına ilişkin 1913 İlam sayılı Daire Kararına konu uygulamanın hükme bağlanmasının mülga 832 sayılı Kanun ile 5018 sayılı Kanuna göre sonuçlandırılması gerektiği anlaşılmıştır.

Esas yönünden inceleme

Somut uygulama

... ... ... Belediyesinin 2008 yılı hesabının Sayıştay tarafından denetlenmesi neticesinde 17.04.2008 tarih ve 639 numaralı belge ve 04.12.2008 tarih ve 2126 numaralı belge ve eklerinde yer alan iş ve işlemlerle ilgili olarak:

... San. Tic. Ltd. Şti.’den yoksul ve muhtaç ailelere yardım amaçlı kömür alındığı,

Alınan kömürle ilgili olarak giriş çıkış taşınır işlem fişlerinin düzenlenmediği,

Fakir ve muhtaç ailelere dağıtılmak üzere alınan kömürlerin dağıtımının usule aykırı olduğu,

İlgili harcama yetkilisi Belediye Başkanı ve muhasebe yetkilisi tarafından yapılan savunmada söz konusu kömürün hibe olduğunun iddia edildiği,

Belediyenin muhasebe kayıtlarında ise kömür bedelinin hibe değil Belediyenin borcu olarak gözüktüğü,

Firma tarafından söz konusu kömür borcunun tahsili için icra yoluna başvurulduğu,

tespit edilmiştir.

Yüklenicinin Belediyeye kömür bedelini hibe ettiğini bildirmesi üzerine ilgili alacak Belediyenin muhasebe kayıtlarından ters kayıt yapılmak suretiyle kaldırılmıştır.

... Belediyesinin … tarih ve ... sayılı yazısı ve yargılamaya esas rapora göre firmanın Belediyeden olan söz konusu alacağı 20.05.2020 tarihinde zamanaşımına uğramıştır.

... Belediyesinin … tarih ve ... sayılı yazısına göre icra müdürlüğü tarafından icra dosyası … tarihinde takipsizlikle kapatılmıştır. Yazıya göre ayrıca bu icra dosyası … tarihi itibarıyla imhaya gönderilecek dosyalardandır.

... Belediyesinin … tarih ve ... sayılı yazısına göre firma tarafından Belediye aleyhine söz konusu kömür alımıyla ilgili olarak yeni bir icra takibinde bulunulması mümkündür.

27.09.2022 tarihi itibarıyla ... ... 24.Asliye Hukuk Mahkemesinde davacı ... Belediye Başkanlığı ile davalılar ..., ..., ..., ... Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi arasında haksız eylemden kaynaklanan zarar nedeniyle itirazın iptali davası devam etmektedir.

Nihai olarak fiili durumda Belediye tarafından firmaya söz konusu kömür bedeli ödenmemiştir.

Mevzuat

5018 sayılı Kanunun “Kamu zararı” kenar başlıklı 71’inci maddesinde:

“Madde 71- (Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,

b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,

c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,

d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,

e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,

f) (Mülga: 22/12/2005-5436/10 md.)

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,

esas alınır.

…”

Denilmektedir.

27.09.2006 tarih ve 2006/11058 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki olan Kamu Zararının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Kamu zararının oluştuğu tarih” kenar başlıklı 17’nci maddesinde:

“MADDE 17- (1) Kamu zararı;

a) Vezne ve ambar açıkları ile diğer muhasebe yetkilisi mutemetlerinin açıklarında, açığın meydana geldiği tarihte, bu tarihin bilinmediği durumlarda olayın tespit edildiği tarihte,

b) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak ilgili mevzuatında belirlenen veya mevzuatında öngörülen karar, onay ya da sözleşmesinde belirlenen tutardan fazla yapılan ödemeler ile transfer niteliğindeki giderlerde yapılan yersiz ve fazla ödemelerde, ödemenin yapıldığı tarihte,

c) Kayıtlı olsun veya olmasın, kamu idaresinin yönetim ve kullanımında olan ya da kullanıcılarına teslim edilen taşınırların kaybedilmesi, çalınması veya zarar görmesi hallerinde olayın meydana geldiği tarihte; bu tarihin bilinmediği durumlarda olayın tespit edildiği tarihte,

ç) İş yaptırılmadan, mal veya hizmet alınmadan ya da mevzuatında öngörülmediği halde yapılan yersiz ödemelerde, ödemenin yapıldığı tarihte,

d) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması hallerinde, söz konusu işlemin zaman aşımına uğradığı tarihte,

e) Hakedişlerden kesinti suretiyle yapılan gelir tahsilatının eksik yapılması hallerinde, tahsilat tutarının gelir kaydedilmesi gerektiği tarihte,

oluşmuş kabul edilir.”

Denilmektedir.

Somut uygulamanın mevzuat kapsamında incelenmesi

Somut uygulama ile ilgili olarak, Daire Karar tarihi olan 07.10.2021 tarihi itibarıyla Belediye tarafından ilgili firmaya kömür alım bedeli ödenmemiştir.

Ayrıca 27.09.2022 tarihi itibarıyla ... ... 24.Asliye Hukuk Mahkemesinde davacı ... Belediye Başkanlığı ile davalılar ..., ..., ..., ... Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi arasında haksız eylemden kaynaklanan zarar nedeniyle itirazın iptali davası devam etmektedir. Buna göre 27.09.2022 tarihi itibarıyla da Belediye tarafından firmaya söz konusu kömür alım bedeli ödenmediği anlaşılmaktadır.

Kamu idaresi tarafından yapılan temyiz başvurusunda da Belediye tarafından ilgili firmaya söz konusu kömür alım bedelinin ödendiği veya ödenmek durumunda kalındığına dair bir husus öne sürülmemiştir.

Bir diğer yönden:

Denetimler sırasında tespit edilen alınan kömürle ilgili olarak giriş çıkış taşınır işlem fişlerinin düzenlenmemesi, fakir ve muhtaç ailelere dağıtılmak üzere alınan kömürlerin dağıtımının usule aykırı olması iddiaları idari iş ve işlemin usulüne dönük iddialardır. Usule ilişkin bu hususlar kamu zararı oluşmasını her durumda sonuç vermeyebilir. Somut uygulamayla ilgili olarak idari iş ve işlemlerin maddi gerçekliğinin ortaya konulmasının ardından kamu zararının oluşmuş olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, bir idari iş ve işlemdeki usule aykırılık halinin kamu zararını sonuç vermesi için, bu usule aykırılığın idari iş ve işlemin esasına etkili olması ve 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararını sonuç vermesi gerekir. Ancak rapor dosyası ve ekleri incelendiğinde, belirtilen usule ilişkin hukuka aykırılık hallerinin fiili durumda neyi sonuç verdiği hususu 1598 ilam sayılı Daire Kararı, 1907 İlam sayılı Daire Kararı ve 1913 İlam sayılı Daire Kararının her üçündeki Sayıştay muhakemesi sırasında da ortaya koyulmamıştır.

Konuyla ilgili olarak, Belediyenin ilgili firmadan kömür alımı işlemi ve bu kapsamdaki işlerine dair ... ... 47.Asliye Ceza Mahkemesinin Kararı (Dosya no: ... Esas; Karar no: ...; C.Savcılığı Esas no: ...)’nın gerekçesinde:

… mahkememizce dinlenen mahalle muhtarlarının olay tarihinde belediyeye alınan kömürlerin mahalle halkına dağıtıldığına yönelik yeminli beyanları, ... Nak. İnş Gıda Madencilik Tur San Tic Ltd Şirketi yetkilisi ...’nın belediyeden alacağı olmadığına yönelik belediyeye vermiş olduğu 27/05/2009 tarihli dilekçesi ve belediye aleyhine açılan icra dosyasının kapatılmış olduğu, söz konusu kömür bedellerinin sanık ...’in tarafından ödediği hususu da gözetildiğinde ortada belediyenin oluşmuş bir zararı bulunmadığından sanıkların üzerlerine atılı suçun yasal unsurları oluşmadığından CMK’nun 223/2-a maddesi gereğince ayrı ayrı beraatlerine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

…

denilmektedir. Yani ceza mahkemesi tarafından kömürlerin mahalle halkına dağıtıldığı tespit edilmiştir. Buna göre, taşınır işlem fişleriyle ilgili usule aykırılığın kömür alım ve dağıtımının esasını etkilemediği, taşınır işlem fişleri mevzuatına uygun düzenlenmemiş olsa da 5018 sayılı Kanun kapsamında kamu zararı oluşmadığı anlaşılmıştır.

Ayrıca 5393 sayılı Kanunun 13’üncü maddesi gereği herkes ikamet ettiği beldenin hemşehrisidir ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma hakları vardır. Kanunun 14’üncü maddesinde, Belediyenin mahalli, müşterek nitelikte olmak şartıyla sosyal hizmet ve yardım yapabileceği veya yaptırabileceği hüküm altına alınmıştır.

Dolayısıyla somut uygulamada 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı anlaşılmıştır. İlişilecek husus bulunmadığı hükmünü içeren 1913 İlam sayılı Daire Kararı hukuka uygundur.

BU İTİBARLA, 17.10.2021 karar tarihli, 12429 tutanak sayılı, 04.11.2021 ilam tarihli ve 1913 ilam sayılı Daire Kararında verilen ilişilecek husus bulunmadığı yönündeki hüküm hukuka uygun olduğundan, Daire Kararının TASDİKİNE, oybirliğiyle,

6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 21.12.2022 tarih ve 52630 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.