Sayıştay 5. Dairesi 49529 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2019

• Daire: 5

• Dosya No: 49529

• Tutanak No: 52025

• Tutanak Tarihi: 18.05.2022

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Kaptıkaçtı olarak değerlendirilmesi mümkün olmayan, minibüs ve otobüs vasfındaki araçlar için, piyasa araştırması yapılıp teklif alınarak Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerde yer alan kasko bedelinin % 2’sinin üzerinde ödeme yapılması.

89 sayılı ilamın 44/B Maddesi ile Kaptıkaçtı olarak değerlendirilmesi mümkün olmayan, kamyonet, pikap, minibüs vasfındaki araçlar için, piyasa araştırması yapılıp teklif alınarak Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerde yer alan kasko bedelinin % 2’sinin üzerinde ödeme yapılmasına ilişkin mevzuatına uygun olduğu anlaşılan ... TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

Maddi Olay

... İKN numaralı “2019 Yılı (1 Aylık) Yakıtsız ve Şoförsüz Merkez ve Merkez Dışı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere 148 Araç Kiralanması Hizmet Alım İşi”ne ilişkin ödeme emri belgelerinde; 237 sayılı Taşıt Kanunu uyarınca “binek”, “kaptı kaçtı” “panel” ve “pikap” kapsamında olan taşıtların kasko değerinin % 2’sinin üzerinde aylık taşıt kiralama ücreti ödenmesi hususudur.

İlgili Hukuki Düzenlemeler

237 sayılı Taşıt Kanunu;

“Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesi;,

“…

b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,

c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,

d) Kaptı kaçtı: Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıtları,

e) Arazi kaptıkaçtı: Bütün tekerlekleri muharrik olan kaptıkaçtıları,

f) Pikap: Şoför mahallinde şoför dahil 3 kişiye kadar oturacak yeri ile arkasında azami 1750 kilograma kadar yük taşımak için yeri bulunan motorlu taşıtları,

g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları,

h) Panel: Yük taşıma yeri tamamen kapalı olan pikapları, ifade eder.”

10’uncu maddesi;

“Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve döner sermayelerin yıl içinde her ne şekilde olursa olsun edinebilecekleri taşıtların cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı yılı bütçe kanunlarına bağlı (T) işaretli cetvelde gösterilir. Yukarıda sayılanlar dışında kalan kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun gereğince taşıt edinilebilmesi, edinilecek taşıtın cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı gösterilmek suretiyle önceden alınmış Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır. (Ek cümle: 3/7/2005- 5393/85 md.) Ancak, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahallî idare birlikleri kendi meclislerinin kararı ile taşıt edinirler. (1)

…

(Değişik beşinci fıkra: 11/2/2014-6519/21 md.) Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. (1)”...

01.04.2006 tarihli ve 26126 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller

“Genel esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası;

“(2) (Ek:15/9/2014-2014/6814 md.2) Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up’lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde:

a)Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği yılın ocak ayı itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmayacaktır.…”

aynı maddenin dördüncü fıkrası;

“(4) (Ek 15/9/2014-2014/6814 md.2) İkinci fıkra çerçevesinde hizmet alımı yöntemiyle edinilemeyen taşıtlar ile Kanuna bağlı (1) ve (2) sayılı cetvellerde yer alan makam ve hizmetler için edinilecek taşıtların temininde satın alma yöntemi tercih edilecektir.”

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu

“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde 01.08.2013 tarihinden önce;

“…

Otomobil: Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en çok yedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.

Minibüs: (Değişik: 16/10/1984- 3058/1 md.) Yapısı itibariyle sürücüsünden başka sekiz ila on dört oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.

…

Otobüs: (Değişik: 16/10/1984-3058/1 md.) Yapısı itibariyle sürücüsünden başka en az on beş oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa dahildir.…” hükmü yer almakta iken; 12.07.2013 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6495 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle madde hükmü,

“…

Otomobil: (Değişik: 12/7/2013-6495/13 md.) Yapısı itibarıyla, sürücüsü dahil en fazla dokuz oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.

Minibüs: (Mülga: 12/7/2013-6495/24 md.)…

Otobüs: (Değişik: 12/7/2013-6495/13 md.) Yolcu taşımacılığında kullanılan, sürücüsü dahil dokuzdan fazla oturma yeri olan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa dahildir. Sürücüsü dahil oturma yeri on yediyi aşmayan otobüslere minibüs denir.

Kamyonet: Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır. Sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik kamyonetlere panelvan denir…”

Maddi Unsurları Bağlamında Konunun Esastan İncelenmesi

01.04.2006 tarihli ve 26126 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Genel Esaslar” başlıklı 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasında;

“(2) (Ek: 15/9/2014 - 2014/6814 md. 2) Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up’lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde;

a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği yılın ocak ayı itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır

…” hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda belirtilen Esas ve Usullerin 6 ncı maddesinin (2) nci fıkrasında hizmet alımı yöntemiyle edinilebilecek araçlar binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up şeklinde sınırlı olarak sayılmıştır. Söz konusu araçların vasıfları, taşıma ve yolcu kapasiteleri ve ayrıntılı tanımları ise güncel mevzuatta farklı Kanunlarda yer almaktadır. Şöyle ki:

12.01.1961 tarih ve 10705 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 237 sayılı Taşıt Kanununun “Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“…

b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,

c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,

d) Kaptı kaçtı: Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıtları,

e) Arazi kaptıkaçtı: Bütün tekerlekleri muharrik olan kaptıkaçtıları,

f) Pikap: Şoför mahallinde şoför dahil 3 kişiye kadar oturacak yeri ile arkasında azami 1750 kilograma kadar yük taşımak için yeri bulunan motorlu taşıtları,

g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları,

h) Panel: Yük taşıma yeri tamamen kapalı olan pikapları,

ifade eder” hükümleri yer almaktadır.

18.10.1983 tarih ve 18195 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“…

Otomobil : (Değişik: 12/7/2013-6495/13 md.) Yapısı itibarıyla, sürücüsü dahil en fazla

dokuz oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.

Minibüs : (Mülga: 12/7/2013-6495/24 md.)

Kamyonet : (Değişik: 12/7/2013-6495/13 md.) Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır. Sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik kamyonetlere panelvan denir.

Kamyon : İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3 500 Kg'dan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır.

Otobüs : (Değişik: 12/7/2013-6495/13 md.) Yolcu taşımacılığında kullanılan, sürücüsü dahil dokuzdan fazla oturma yeri olan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa dahildir. Sürücüsü dahil oturma yeri on yediyi aşmayan otobüslere minibüs denir.

…” hükümlerine yer verilmiştir.

Son olarak 18.02.1963 tarih ve 11342 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, Rapora konu edilen taşıtlar;

“…

2. Otomobil: Yapısı itibarıyla, sürücüsü dahil en çok sekiz oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu araçtır.

…

4. Minibüs: Yapısı itibarıyla sürücüsü dahil dokuz ile onyedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu araçtır. (1)

5. Otobüs: Yapısı itibarıyla sürücüsü dahil en az onsekiz oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu araçtır. Troleybüsler de bu sınıfa dahildir. (1)

6. Kaptıkaçtı: Şoföründen başka, oturmaları şartıyla en çok yedi yolcu alabilen, insan taşımak için imal edilmiş olan ve bu maksatla kullanılan, yerle temas halinde dört tekerleği bulunan, şekil ve yapılışı itibarıyla otomobilden farklı olan motorlu taşıtlardır (Carry. all, Travel. all, Jeep. station ve benzerleri bu sınıfa dahildir.).

7. Arazi taşıtı: Karayollarında yolcu veya yük taşıyabilecek şekilde imal edilmiş olmakla beraber bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilen motorlu araçtır.

8. Panel van: Azami toplam ağırlığı 3500 kilogramı geçmeyen, kapalı kasalı (yandan camlı olanlar dahil), sürücü kısmından başka tek veya daha fazla sıralı oturma yeri bulunan, insan ve yük taşımak için imal edilmiş olan taşıtlardır” şeklinde tanımlanmıştır.

Minibüs ve otobüs tipi araçlar, Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerde aynı isimle yer almamakla birlikte, Yargılamaya Esas Raporda bunlar kaptıkaçtı olarak değerlendirilerek söz konusu araçlar için Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri tarafından yayınlanan kasko bedellerinin %2’sinin üzerinde aylık kira bedeli ödenmesi suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddia edilmektedir.

Bununla birlikte kaptıkaçtı tanımı 237 sayılı Kanunda “Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıt” olarak yapılmışken, 197 sayılı Kanunda daha detaylı olarak “Şoföründen başka, oturmaları şartıyla en çok yedi yolcu alabilen, insan taşımak için imal edilmiş olan ve bu maksatla kullanılan, yerle temas halinde dört tekerleği bulunan, şekil ve yapılışı itibarıyla otomobilden farklı olan motorlu taşıtlar” şeklinde tanımlanmıştır.

Her iki Kanunda da kaptıkaçtı cinsi araçlar insan taşımaya mahsus taşıt olarak belirtilmişken 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununda “şoförden başka en çok yedi yolcu alabilen taşıttır” denilmek suretiyle kaptıkaçtı cinsi aracın şoför dahil en çok 8 kişilik olduğu ifade edilmektedir. Diğer taraftan minibüs cinsi aracın tanımı 237 ve 2918 sayılı Kanunlarda yer almamışken 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununda “Yapısı itibarıyla sürücüsü dahil dokuz ile onyedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu araç” olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla minibüs, mevzuatımızda şoför dahil en az 9 en fazla 17 kişi kapasiteli insan taşımak için kullanılan kara taşıtı olarak ifade edilmektedir. Benzer şekilde otobüs, 197 sayılı Kanunda şoför dahil en az 18 oturma yeri olan taşıt olarak tanımlanmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde, Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin 6 ncı maddesinin (2) nci fıkrasında sayılmayan minibüs ve otobüsün, aynı fıkrada yer alan kaptıkaçtı cinsi olarak değerlendirilerek, minibüs ve otobüs cinsi araçların da kasko bedellerinin % 2’sinin üzerine aylık kira bedeli ödenmesi zorunluluğu bulunmamaktadır; zira kaptıkaçtı mevzuatımızda en fazla 8 kişi alabilen araç olarak belirtilmişken, minibüs en az 9, otobüs ise en az 18 kişi alabilen araç olarak tanımlanmaktadır.

Diğer taraftan söz konusu hizmet alımına ilişkin teknik şartnamede mezkur araçların 8 kişiden fazla taşıma kapasitelerinin bulunduğu görülmektedir. Dolayısıyla bu araçların kaptıkaçtı olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Sonuç olarak, ilgili mevzuatta tanımı yapılan minibüs ve otobüsler Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerde sayılmadığından, ... Büyükşehir Belediyesince yapılan hizmet alımı ihalesinde olduğu gibi, Belediyelerin bu taşıtlara ihtiyaç duymaları halinde, gerçekleştirecekleri ihalelerde, kasko bedelinden bağımsız olarak teklif alma ve ekonomik açıdan en düşük teklifi değerlendirmelerinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

HÜKÜM

Kaptıkaçtı olarak değerlendirilmesi mümkün olmayan, kamyonet, pikap, minibüs vasfındaki araçlar için, piyasa araştırması yapılıp teklif alınarak Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerde yer alan kasko bedelinin % 2’sinin üzerinde ödeme yapılmasına ilişkin mevzuatına uygun olduğu anlaşılan ... TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığı kararına karşın Savcılık temyiz dilekçesinde yer verilen itirazların REDDİNE ve 89 sayılı ilamın 44/B maddesi ile verilen kararın TASDİKİNE

(Üye ..., Üye … ve Üye … ve Üye …’ın ayrışık görüşüne karşı) oyçokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 18.05.2022 tarih ve 52025 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı Oy Gerekçeleri

Üye ..., Üye … ve Üye … ve Üye …’ın karşı oy gerekçesi;

Sorumlularca hizmet alımı suretiyle kiralanması gerçekleştirilen minibüs ve kamyonet tipi taşıtların Esas ve Usullere eklenen maddede belirtilen binek, station- wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtlar sınıfına girmediği temeli üzerine kurulmuş ve bu noktada 237 sayılı Taşıt Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunundaki (Genel Tebliğ dâhil) ve Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün 2015 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun eki (T) cetvelindeki bazı tarif ve tanımlar dayanak gösterilmiştir.

Öncelikle, Usul ve Esaslara eklenen maddedeki araç tiplerinin salt 237 sayılı Taşıt Kanununun "Tarifler" başlıklı 3'üncü maddesine bağlı kalınarak yapıldığı görülmekte olup, minibüs ve kamyonetin isim olarak sayılmamış olması bu araçların Usul ve Esaslar kapsamında olmadığı manasına gelmemektedir. Kaldı ki, temel amacı kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu bir biçimde kullanımının sağlanması olan kanun koyucunun bu araçları kapsam dışında bırakması kanunun ruhuna ters düşecektir.

Ayrıca, gerek 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununda gerekse de 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununda bu araçların ayrı tarif ve tanımlarla yer almış olmaları, sadece (yer aldıkları) ilgili bu kanunlar özelinde önem arz etmekte olup, bu yönüyle ilama konu olayı birebir ilgilendiren bir husus değildir. Şöyle ki; 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu kapsamında binek-ticari araç ayrımına binaen minibüs, ticari araç olarak nitelendirilmekte ise de; resmi bir kurum olarak üniversitede personel taşımacılığında kullanılan minibüsün ticari araç olarak kullanılmasından söz edilemeyeceğinden; ilama konu olay açısından bu araçların binek araç statüsünde, aynı şekilde kamyonetin de panel ve pick-up tipi araçlar statüsünde değerlendirilmesi gerekir. Diğer taraftan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uygulaması için de benzer durumdan söz edilebilir.

Tüm bu sebeplerle, Sayıştay Savcılığınca temyiz dilekçesinde belirtilen gerekçeler doğrultusunda, 237 sayılı Taşıt Kanunu uyarınca kasko bedelinin yüzde ikisinin üzerinde aylık kiralama bedeliyle taşıt kiralanması neticesinde kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından ilamın 44 üncü maddesiyle verilen ilişkin ilişilecek husus bulunmadığı kararının bozulmasına karar verilmesi gerekir.