Sayıştay 5. Dairesi 491 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 30.11.2021

• Karar No: 491

• İlam No: 212

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2018

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Yıllık izin ücreti

…. tarih ve …. sayılı İlamın …. inci maddesiyle; …. Belediye Başkanlığı ile Sendika arasında bağıtlanan …. ve …. tarihli Toplu İş Sözleşmesi ile Plan ve Proje Müdürlüğü’nde görevli işçilere sağlanan tüm sosyal yardımların da değerlendirilmesi ve münhasıran yıllık izin ücretlerinin ödenmesinde esas alınan günlük yevmiyelere sosyal yardımların eklenip eklenmediğinin kuşkuya yer vermeyecek şekilde tespit edilip rapordaki müphemliğin kaldırılarak konuyla ilgili ek rapor düzenlenmesinin temini için Yargılamaya Esas Raporun …. inci maddesinin hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.

Bu defa, konuyla ilgili …. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususunda ek rapor düzenlendiği görüldüğünden 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince hüküm dışı kararının kaldırılarak konunun görüşülmesinin devamına karar verildi.

4857 sayılı İş Kanununun;

“Tatil ücretine girmeyen kısımlar” başlıklı 50 nci maddesi;

“Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.”

“Yıllık izin ücreti” başlıklı 57 nci maddesi;

“İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.

Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır.

Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kâra katılma ve yüzde usulü ücret gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan işçinin izin süresi için verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığı ücretin fiili olarak çalıştığı günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanır.

Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, izin ücreti işçinin izine çıktığı ayın başı ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.

Yüzde usulünün uygulandığı yerlerde bu ücret, yüzdelerden toplanan para dışında işveren tarafından ödenir.

Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir.”

hükümlerine amirdir.

Yukarıda yer verilen 57 nci maddede yıllık izin ücretinin hesabında tatil ücretine girmeyen kısımları belirleyen 50 nci madde hükmünün uygulanacağı belirtmekte, atıf yapılan 50 nci maddede ise sosyal yardımların tatil ücretinin tespitinde hesaba katılmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Anılan Kanunun “Saklı haklar” başlıklı 45 inci maddesi ise şu şekildedir.

“Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz.

Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.”

Buna göre, tatil ve izin ücretlerinin matrahına ilişkin toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmelerinde farklı matrahlar belirlenebilir. Nitekim ….. Sendikası (….) ile ….Belediye Başkanlığı arasında akdedilmiş olan ….-…. tarihlerini kapsayan …. tarihli Toplu İş Sözleşmesi ile yine aynı sendika ile belediye arasında akdedilmiş olan …..-….. tarihlerini kapsayan …. tarihli Toplu İş Sözleşmesinde ödenecek yardımların “Sosyal Yardımlar” başlığı altında yer aldığı, …. uncu maddesinde “Ağır İşler ve Koku Primi”, … nci maddesinde “Yakacak Yardımı” ve …uncu maddesinde “Ulaşım Yardımı”nın düzenlendiği, ödenecek yardımların ve çalışılmayan günler için de belirtilen yardımların ödeneceği hükmünün bulunduğu, görülmektedir.

Yukarıda açıklanan İş Kanununun 50 ve 57 inci maddeleri ile 45 inci maddesi birlikte değerlendirildiğinde tatil ve izin ücretlerinin matrahına ilişkin sınırlandırıcı hükmü mutlak emredici kural değil işçi lehine aksi kararlaştırılabilen nispi emredici kural olarak kabul etmek ve ayrıca kuralların anlaşılmasında tereddüt oluşması durumunda işçi lehine yorumlamak gerekmektedir.

Yargı içtihatları ile de vurgulandığı üzere iş hukuku, “aksi sadece işçinin lehine kararlaştırılabilen nisbi emredici kurallar” içermekte olup, iş hukukunun yorumunda ise “işçi lehine yorum” ilkesi geçerli bulunmaktadır.

Diğer taraftan, sosyal yardımlar; belli bir hizmet karşılığı olmaksızın işçinin bazı gereksinimlerini karşılamaya yönelik ödemeler olup, sosyal yardımların; iş verimini artırmak, işçilerin düzenli beslenmelerini sağlamak, işe gidip gelmelerini kolaylaştırmak gibi amaçlarla yemek, ulaşım, yakacak, giyim, taşıt yardımı gibi temel gereksinimleri karşılama şeklinde yapılabileceği bilinmektedir. Sorguya konu yakacak yardımı, ağır işler ve koku primi ile ulaşım yardımı da niteliği gereği bir sosyal yardımdır.

Tüm bu nedenlerle, ….. Belediyesinde çalışan kadrolu işçilere izinli olunan günler için sosyal yardım niteliğinde olan yakacak yardımı, ağır işler ve koku primi ile ulaşım yardımı ödenmesinin kamu zararı oluşturmadığı değerlendirilmiştir.

Bu itibarla, …. Belediyesi Plan Proje Müdürlüğü'nde çalışan kadrolu işçilere ödenen yıllık izin ücretlerinin kapsamına sosyal hakların da dahil edilmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak yukarıda açıklanan gerekçelerle kamu zararı oluşmayan …. TL ile ilgili ilişilecek husus bulunmadığına,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye ….. ve Üye ….’un Karşı Oy Gerekçesi:

“4857 sayılı İş Kanununun yıllık izin ücretini düzenleyen ilgili maddeleri uyarınca, işçilerin yıllık ücretli izinde oldukları dönemde yakacak yardımı, paso servis taşıt ücreti ve ağır işler ve koku primi ödemelerinin kesilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, söz konusu kamu zararına ilişkin tazmin hükmü verilmesi gerekir.”