Sayıştay 5. Dairesi 48783 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2019

• Daire: 5

• Dosya No: 48783

• Tutanak No: 54990

• Tutanak Tarihi: 03.05.2023

• Konu:

KARAR

Araç kiralama bedelinin kasko sigorta değerinin yüzde 2’sini aşması

1. 31 sayılı İlamın 9/B maddesiyle; … Belediyesi ile … İmar İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş. arasında 04.01.2019 tarihinde imzalanan … TL bedelli “9 Ay Süreli 1 Adet Binek Otomobil Aracı Kiralanması İşi Hizmet Alım Sözleşmesi” ile kiralanan aracın aylık kiralama bedelinin kasko sigorta değerinin %2’sini aşması sonucu oluşan … TL kamu zararı Ahiz … İmar İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş. den tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına hükmedilmiştir.

…

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Temyize konu Daire Kararında … Belediyesi ile … İmar İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş. arasında 04.01.2019 tarihinde imzalanan … TL bedelli “9 Ay Süreli 1 Adet Binek Otomobil Aracı Kiralanması İşi Hizmet Alım Sözleşmesi” ile kiralanan aracın aylık kiralama bedelinin kasko sigorta değerinin %2’sini aşması sonucu oluşan … TL kamu zararı Ahiz … İmar İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.den tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına hükmedildiği görülmektedir.

Başsavcılık adına temyiz talebinde bulunan Savcı … temyiz dilekçesinde özetle, 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 10 uncu maddesine dayanılarak yürürlüğe konulmuş olan 17.3.2006 tarihli ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki "Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller" uyarınca belediye tarafından yabancı menşeli araç kiralanmasının mevzuata aykırı olduğunu, mevzuata aykırı olarak kiralanan yabancı menşeli araç için ödenen tutarın tamamının kamu zararı olduğunu ifade ederek Daire Kararında verilen ilişilecek bir husus kalmadığına dair hükmün bozulmasını talep etmiştir.

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” başlıklı 1 inci maddesinde;

“a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,

…

tarafından kullanılacak taşıtlar bu Kanun hükümlerine tabidir.”

“Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“…

b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,

…

ifade eder.”

“Kurumların edinebilecekleri taşıtlar” başlıklı 7 nci maddesinde;

“(Değişik birinci fıkra: 21/4/2005 - 5335/6 md.) Kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamaları esastır. Bu şekilde temini mümkün olmayan, ekonomik bulunmayan veya sağlık, savunma ve güvenlik gibi nedenlerle hizmet alımı suretiyle karşılanması uygun görülmeyen taşıtlar diğer yollarla edinilebilir.

Kullanılacak bu taşıtların, muayyen ve standart tipte, lüks ve gösterişten uzak, memleket yollarına elverişli ucuz ve ekonomik olanlarından temin olunması şarttır.

Bu taşıtlar münhasıran resmi hizmetin ifasında kullanılmak üzere daire veya kurumlarının sorumlu makamlarınca tevzi ve tahsis olunurlar.”

10 uncu maddesinde ise;

“Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve döner sermayelerin yıl içinde her ne şekilde olursa olsun edinebilecekleri taşıtların cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı yılı bütçe kanunlarına bağlı (T) işaretli cetvelde gösterilir. Yukarıda sayılanlar dışında kalan kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun gereğince taşıt edinilebilmesi, edinilecek taşıtın cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı gösterilmek suretiyle önceden alınmış Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır. (Ek cümle: 3/7/2005- 5393/85 md.) Ancak, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahallî idare birlikleri kendi meclislerinin kararı ile taşıt edinirler.

…

(Değişik beşinci fıkra: 11/2/2014-6519/21 md.) Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir

…” hükümleri yer almaktadır.

Aynı Kanun’un 12 nci maddesine dayanılarak çıkartılan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;

“Bu Esas ve Usuller, 237 sayılı Kanuna tabi olan kurumları ve taşıtları kapsar.”

“Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;

“(1) Bu Esas ve Usullerde geçen;

…

d) Taşıt: Kanun kapsamına giren motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,

e) Yabancı menşeli taşıt: Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yerli muhteva oranı % 50'nin altında kalan taşıtları,

ifade eder.”

“Genel esaslar” başlıklı 6 ncı maddesinde ise;

“(1) Temel amaç çerçevesinde hizmet alımı suretiyle taşıt edinilebilmesinin genel esasları şunlardır:

…

b) Hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesini Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen makam ve hizmetler ile sınırlı olacaktır.

c) Kanuna ekli (1) ve (2) sayılı cetvellerde yer alanlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar ve koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunan araçlar dışında kullanılacak binek ve station-wagon cinsi taşıtların motor hacmi 1600 cc'yi geçmeyecektir.

…

(2) (Ek:15/09/2014-2014/6814-BKK/2. md.) Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan ve yılı merkezi yönetim bütçe kanununa bağlı azami satın alma bedellerini gösterir (T) işaretli cetvelde belirtilen taşıtlardan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up'lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde;

a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır.

…” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre belediyeler esas ve usullerde belirtilen istisna kapsamında olmadığından belediye tarafından kiralama yoluyla edinilecek binek araçlar yabancı menşeili olamayacak ve silindir hacmi 1600 cc’yi geçemeyecektir. Öte yandan yapılan bu taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda temyize konu olay değerlendirilecek olursa;

… Belediyesi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi uyarınca doğrudan temin yöntemiyle sürücüsüz binek otomobil kiralanmıştır. Ekli belgelerden kiralanan bu aracın ... model ... 2.0 TDI (...)... modeli olduğu, silindir hacminin 1968 cc olduğu ve yerli muhteva oranının %50’nin altında kalması sebebiyle yabancı menşeli olduğu anlaşılmaktadır.

Kiralanan bu aracın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği yılın ocak ayı itibariyle uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesi’nde yer alan kasko değerinin … TL olduğu, aracın aylık kiralama bedeli üst sınırının ise kasko değerinin %2’si olan … TL (KDV hariç) olduğu yine ekli belgelerden anlaşılmaktadır.

Belediye ile yüklenici firma arasında yapılan sözleşmede ise aracın aylık kiralama bedelinin KDV hariç … TL olduğu görülmektedir.

Daire Kararında söz konusu aracın kasko değeri olan KDV hariç … TL’yi aşan ödemeler kamu zararı olarak değerlendirilmiş, oluşan … TL tutarındaki kamu zararı ahiz … İmar İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.den tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına hükmedilmiştir.

Sayıştay Başsavcılığı tarafından söz konusu araç yabancı menşeli olduğundan kiralama bedelinin tümünün kamu zararı olduğu ifade edilmişse de mevzuata aykırı olarak yabancı menşeli araç kiralanması idari soruşturma gerektirmekte olup kiralanan araç için yapılan ödemenin tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir.

Bu itibarla, yukarıda açıklanan nedenlerle Başsavcılığın temyiz talebinin reddi ile 31 sayılı İlamın 9/B maddesiyle verilen … TL ile ilgili olarak ilişilecek bir husus kalmadığına dair hükmün TASDİKİNE, (Üye …’un aşağıda yazılı farklı gerekçesi ile Üye … ve Üye …’nin aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 03.05.2023 tarih ve 54990 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Farklı gerekçe

Üye …’un farklı gerekçesi

Çoğunluk (tasdik) kararına katılmakla birlikte:

2019 yılında kiralanan araç; ... model, silindir hacmi 1968 cc ve yerli muhteva oranı ise %50'nin altında olan, yabancı menşeli AUDI A6 2.0 TDI (...) S ... marka araçtır.

Mevzuatında, istisnai haller dışında idarelerin, silindir hacmi 1600 cc'yi geçen veya yabancı menşeli olan taşıtların hizmet alımı suretiyle edinmelerine hukuken imkân bulunmadığı açık ve net bir şekilde kurala bağlanmıştır. Bu durumda, 237 sayılı Kanun’a ekli (1) ve (2) sayılı Cetvellerde yer alanlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar ve koruma altına alınanlarla ilgili Yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar dışında kullanılmak üzere kiralanacak binek ve station-wagon cinsi taşıtların yabancı menşeli araç kapsamında olmaması ve silindir hacminin 1600 cc'yi geçmemesi gerektiğinde kuşku yoktur.

İlçe belediye başkanının 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun ekli (1) ve (2) sayılı Cetvellerinde yer almaması ve kiralanan mezkûr aracın güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar ve koruma altına alınanlarla ilgili Yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunan araçlar kapsamında sayılmaması sebebiyle, anılan İdare tarafından 1968 cc silindir hacimli yabancı menşeli taşıtın ister ihale usullerinden biriyle isterse de doğrudan temin usulüyle kiralanması mevzuata aykırıdır. Ancak, İdarenin iradesi kurumsal ihtiyaç nedeniyle araç kiralanması yönünde olduğu ve esasında kiralama işlemine mani bir hukuki kural bulunmadığı için, mevzuatına aykırı olarak yabancı menşeli araç kiralanmış olsa bile, kira bedeli olarak ödenen tutarın tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi de mümkün olmayacaktır.

Somut olayda, denetçi incelemesi ve değerlendirmesi 1968 cc silindir hacimli yabancı menşeli aracın kasko değeri üzerinden yapılmış, sorgu ve yargılamaya esas rapor da bu minvalde düzenlenmiş ve hesaplanan kamu zararı ise İdarece ahizden tahsil edilmiştir. Bu doğrultuda olmak üzere; Daire Kararında da, mevzuatına aykırı olarak mezkûr araç kiralanmış olsa bile, kiralanan aracın aylık kiralama bedelinin kasko sigorta değerinin %2'sini aşması nedeniyle aşan kısım için kamu zararı oluştuğu belirtilmiş ve sınır değeri aşan tutarın ahizden tahsil edilmiş olması nedeniyle “ilişilecek bir husus kalmadığı”na hükmedilmiştir.

Daire Kararına temel olan hesaplama tarzı bir ölçüde kamu zararını telafi edici gözükse de, hesaplama mevcut yabancı menşeli aracın kasko değeri üzerinden yapıldığı için hatalı uygulamalara da yol açabilecektir. Somut olayda olduğu gibi, mevzuata aykırı olarak kiralanan yabancı menşeli aracın kendi kasko değeri üzerinden kıyas yapılmış olması, yabancı araçların kiralanmış olmasının sadece idari bir soruşturma konusu olarak görülmesine ve aynı zamanda bu araçların kiralanabilmesinin meşru kabul edilmesine neden olabilecektir.

Kamu yönetiminde asıl olan kanuni idaredir. Bu anlamda, idarelerin yasa koyucu tarafından çizilen sınırları kendilerine tanımlanmamış yetkiyle aşmaları, idari eylem ve işlemlerinde mevzuatta tanımlanmamış usul oluşturmaları hukuk düzeni açısından kabul edilebilir değildir. Bu bağlamda, İdarenin araç kiralama hizmetini mevzuatına uygun alması bir tercih olmayıp yasal bir zorunluktur. Ayrıca, mevzuatın açık düzenlemesine uyulmaması halinde, idarenin karar, işlem ve eylemlerinin idari ve/veya cezai yaptırımlara konu edilmesi mümkündür. Nitekim, somut olaydaki uygulamayı da bu kapsamda değerlendirmek mümkündür.

Diğer yandan, kamu zararına konu edilen karar, işlem ve eylemlerin mevzuatın işaret ettiği gerçek duruma uygun olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Araç kiralama hizmet alımına ilişkin mevzuatın amir hükmü; 237 sayılı Kanun’a ekli (1) ve (2) sayılı Cetvellerde yer alanlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar ve koruma altına alınanlarla ilgili Yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar dışında kullanılmak üzere kiralanacak binek ve station-wagon cinsi taşıtların yabancı menşeli araç kapsamında olmamasını ve silindir hacminin 1600 cc'yi geçmemesini kural olarak belirlemiştir. Bu durumda, idarelerin kiralanan araç için ödeyebileceği azami kira bedelinin bu kurala göre tespit edilmesi mevzuatın amacına da uygun olacaktır.

Kiralanan yabancı menşeli aracın model yılının daha yeni olması durumunda, kasko değerinin yüksek olması nedeniyle kasko değerinin %2’sinin daha fazla bir tutarı teşkil edeceği/edebileceği ve kamu idaresine kira bedeli olarak daha fazla bir yük getireceği/getirebileceği aşikârdır. Dolayısıyla, mevzuatına aykırı olarak yabancı menşeli araç kiralanmış olsa bile, kira bedeli olarak ödenen tutarın tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmemesi hakkaniyet ilkesine uygun iken; kamu zararı hesaplamasının yabancı menşeli aracın kasko değerinin %2’sinin aşılıp aşılmamış olmasına göre yapılması, gerçek kamu zararının ortaya çıkarılmasını sağlamamaktadır. Bu durum ise, kamu zararının tazmin edilmesi yaptırımının eksik kalmasına neden olabilecektir.

Somut olayda, İdareye yüklenen haksız mali külfetin ya da kamu zararının ortaya çıkarılmasında, hesaplamanın; yabancı menşeli aracın kendi kasko değerinin %2’sinin aşılıp aşılmamasına göre değil, aynı yıl modelli yabancı menşeli olmayan ve silindir hacmi 1600 cc’nin altında olan bir aracın kasko değerine göre yapılması daha isabetli olurdu. Dolayısıyla, kiralanan ... model yabancı menşeli araç nedeniyle ödenen kira bedeli ile mevzuatına göre kiralanabilir ... model aracın kasko değerinin %2’sinin arasındaki farka göre kamu zararının hesaplanması mevzuata uygun olacaktı.

Ancak, kamu zararı olarak hesaplanan tutarın ahizden tahsil edilmiş olması ve kiralanan araç sayısının da 1 adet olması gerekçeleriyle; “kamu zararının tahsil edilmesi nedeniyle ilişilecek bir husus kalmadığı” yönündeki Daire Kararının bozulmasında hukuki yarar görülmemektedir.

Bu itibarla, çoğunluk (tasdik) kararına katılmaktayım.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye … ve Üye …’nin karşı oy gerekçesi

… Belediyesi’nce “9 Ay Süreli 1 Adet Binek Otomobil Aracı Kiralanması İşi Hizmet Alım Sözleşmesi” ile kiralanan aracın aylık kiralama bedelinin kasko sigorta değerinin %2’sini aşması sonucu oluşan … TL kamu zararı Ahizden tahsil edildiğinden ilgili Sayıştay Dairesince ilişilecek husus kalmadığına hükmedilmiştir.

Başsavcılık tarafından kiralanan aracın yabancı menşeli olması sebebiyle kiralamanın mevzuata aykırı olduğu ve kiralama bedelinin tamamının kamu zararı olması gerektiği gerekçesiyle söz konusu Daire kararının temyizen bozulması talep edilmiştir.

Başsavcılık temyiz talebi doğrultusunda mevzuata aykırı yabancı menşeli araç kiralanması ile kamu zararı oluştuğuna ve Daire kararının bozulması gerektiğine katılmakla birlikte; kamu zararının hesabında, mevzuata uygun olarak yerli menşeli araç kiralanabilecek olması sebebiyle kiralanabilecek yerli menşeli araçlardan kasko değeri en yüksek olan aracın kasko değerinin %2’si ile sözleşme ile ödenen bedelin arasındaki fark kamu zararı olarak hesaplanarak tahsil edilen miktar düşüldükten sonra kalan kısmın tazminine hükmedilmesi gerektiğinden Daire kararının bu gerekçeyle bozulması gerekir.