Sayıştay 5. Dairesi 484 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 02.11.2021

• Karar No: 484

• İlam No: 12

• Madde No: 31

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2020

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Yiyecek yardımı

Büyükşehir Belediyesi itfaiye personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine ayni gıda kolisi verilmek suretiyle ...................................... TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yiyecek Yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde; "Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur." denilmiş, bu hükme istinaden 11.12.1986 gün ve 19308 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.

10.02.2018 gün ve 30328 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2017/11180 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin maddelerinde değişiklik yapılmıştır.

Yönetmeliğin; “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde; "Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fiş ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz.

Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.”

“Yemek Sevisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; "Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır."

“Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde; "Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.

Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.

Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz. "

hükmü bulunmaktadır.

657 sayılı Kanun’un 212 inci maddesine dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği'nde yemek yardımı yapılmasının esas ve usulleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Yemek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılmalıdır. Bu bağlamda, ayni gıda yardım kolisi şeklinde yardım yapılması mümkün değildir. Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlara ödenecek, yiyecek yardımının gerektirdiği giderler de sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılacaktır.

Mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 657 sayılı Kanun’a tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının, yemek verme haricinde nakit para ve para temsili araçlar vasıtasıyla yapılması, civardaki lokantalardan bedeli ödenerek temin edilmesi veya gıda kolisi dağıtılması şeklinde yapılması mümkün değildir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda hizmetin tanımı yapılırken, "yemek hazırlama ve dağıtım " ifadelerine yer verilmiştir. Bu ifadeden mal alımı olarak değerlendirilmesi gereken gıda kolisi alımının değil, yukarıda anılan yönetmelik hükümleri çerçevesinde yemeğin hazırlatılmasının ve dağıtım hizmetinin alınmasının kastedildiği anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan yönetmeliğin 4 üncü maddesinde belirtildiği üzere yemek yardımı tutarı hiçbir halde bütçeden yapılan giderin %50'sini geçemez. Büyükşehir Belediyesi tarafından gıda kolisi dağıtılması şeklinde yapılan yardımda tutarın %50’sini geçen ödeme yapılmıştır.

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 4 üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin “Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü Bölümünün “İtfaiye ve zabıta personeline yiyecek yardımı” başlıklı 13 üncü maddesinde; “19/11/1986 tarihli ve 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi kapsamında görev yapan itfaiye ve zabıta teşkilatı personelinden, anılan Yönetmelik hükümlerine göre öğle yemeği verilen ve öğle yemeği dışındaki yemek saatlerini de kapsayacak şekilde kesintisiz olarak görevlerine devam edenler, aynı Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ve öğle yemeği hariç olmak kaydıyla, iki öğüne kadar ücretsiz olarak yemek yardımından yararlandırılır.” denilmiştir.

Bu hükümden yararlanabilmek için personelin günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışıyor olması gerekir. Bu nedenle vardiya olarak çalışmayan yani normal mesaide çalışan personel bu hükümden yararlanamaz. Ancak personelin günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde (vardiyalı) çalışıyor olması da yeterli değildir. Bu hükümden yararlanabilmek için Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmelik hükümlerine göre öğle yemeği verilmesi gerekir. Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığında personele yemek yardımı öğle yemeği verilmek suretiyle yapılması yerine gıda kolisi verilmek suretiyle yapıldığından dolayı bu hükümden yararlanılması mümkün değildir.

Büyükşehir Belediyesi, .......................................Tarım Kredi Kooperatifi ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri İktisadi İşletmesinden doğrudan temin yoluyla gıda kolisi temin etmekte ve bunları itfaiye personeline imza karşılığı teslim etmektedir. Gıda paketi alım işine ait Teknik Şartnamenin “Gıda Paketi Listesindeki Malzemelerin Teknik Özellikleri” başlıklı 3 üncü maddesinde kahvaltı, öğle ve akşam yemekleri için temin edilecek gıda maddelerinin listesi belirlenmiş, “Teslimat Şekli ve Dağıtım” başlıklı 4 üncü maddesinde öğle yemeği için dağıtılacak gıda malzemeleri bedelinin yarısının personelden toplanacağı ve fatura kesileceği belirtilmiştir. Nitekim, ............................ Tarım Kredi Kooperatifinden temin edilen gıda kolilerinde bulunan gıda malzemelerinden, Teknik Şartnamenin 3 üncü maddesinde öğle yemeği için tedarik edileceği belirtilenler için Kooperatif tarafından mutemet adına ayrıca fatura kesildiği, kesilen fatura tutarlarının gıda kolilerinin personele teslimi sırasında nakden tahsil edilerek Kooperatife ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır. ................................ Tarım Kredi Kooperatifinden temin edilen ve ayrıca mutemet adına fatura kesilmemiş gıda malzemeleri ile Damızlık Sığır Yetiştiricileri İktisadi İşletmesinden temin edilen gıda malzemelerinin öğle yemeği haricindeki öğünler için verildiği varsayılmış ve bunlara ilişkin maliyet Kurum bütçesinden karşılanmıştır. İdarenin uygulamasında fiilen yemek verilmediğinden, varsayımsal bir yaklaşımla öğün maliyetlerinin doğru bir şekilde hesaplanabilmesi mümkün görünmemektedir. Bunun yanında, vardiyalı çalışmayan bazı personele de gıda kolisi dağıtımı yapıldığı anlaşılmış olup, bunların öğle yemeği dışındaki diğer öğünlerden 7/24 esasına göre çalışan personel gibi ücretsiz olarak yararlanabilmeleri de mümkün değildir.

Memurlara yapılacak yiyecek yardımının, gıda kolisi temin edilmesi ve personele dağıtılması şeklinde yapılması, 4734 ve 657 sayılı Kanunlar ile Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine aykırı olduğundan, bu kapsamda yapılan ödemeler kamu zararını oluşturmaktadır.

Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;

Yukarıda esası yönünden değerlendirilen hukuki işlem 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71 inci maddesinde düzenlenen kamu zararının unsurları ile fiil ve netice arasındaki illiyet bağı çerçevesinde değerlendirilecektir.

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde, kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır, şeklinde tanımlanmıştır. Mevzuata aykırı işlem veya eylemlerin neticesinde ortaya çıkan bu zararı; kamu zararının objektif unsuru olarak kavramsallaştırılabiliriz. Kamu görevlilerinin varlığı, mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemlerin varlığı ve kusur derecesinin belirlenmesine ilişkin hususları da kamu zararının sübjektif unsurları kapsamında değerlendirmek gerekmektedir.

Nitekim, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” denilerek sorumluların tazmin yükümlülüğü kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri arasında illiyet bağının varlığına bağlanmıştır.

Bahse konu mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde; hesap yargılamasında kamu zararına birden fazla sorumlunun sebep olduğunun tespiti halinde oluşan bu zarardan söz konusu sorumluların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmaları gerektiği de açıktır.

Kural olarak bir mali karar, işlem veya eylemin yapılmasında görev alanlardan her birinin işlemi diğer işlemlerin nedeni olduğu takdirde herkes ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulacaktır. Bu kapsamda, somut olayda 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31 inci maddesinde; “… Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur…” hükmü gereği, personele yiyecek yardımının yemek verme yerine ayni olarak gıda kolisi dağıtımı yapılmak suretiyle alım yapılmasına ilişkin hükümlere ve sonuçlara izin veren komisyon ve bu süreçte yer alan diğer sorumluların da mevzuata aykırı ödemelerde sorumlulukları bulunmaktadır. Bundan dolayı, Yönetmeliğe aykırı olarak yemek yardımının yemek verme şeklinde değil, gıda kolisi hazırlanarak personele dağıtılması şeklindeki ibarelerden dolayı sözleşmede imzaları bulunan; Şef ................................, Doğrudan Temin Şube Müdürü ............................, Destek Hizmetleri Daire Başkanı .......................... ve İdare adına sözleşmeyi imzalayan; İtfaiye Dairesi Başkanı ................................, teknik şartnamede imzaları bulunan; İtfaiye İdari İşler Amiri ................................. ile İtfaiye Müdahale Şube Müdürü ............................., satın alma talep belgesinde imzaları bulunan; İtfaiye İdari İşler ................................, İtfaiye Müdahale Şube Müdürü ............................, İtfaiye Dairesi Başkanı .......................... ve olur veren; Genel Sekreter Yardımcısı ............................ ile doğrudan temin belgesinde imzaları bulunan İtfaiye Müdahale Şube Müdürü ............................. ve İtfaiye Dairesi Başkanı .............................., Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile birlikte oluşan kamu zararından sorumludurlar.

Bu itibarla, Büyükşehir Belediyesi itfaiye personeline yiyecek yardımının Yönetmeliğe aykırı olarak ayni gıda kolisi dağıtılması şeklinde verilmesi sonucu oluşan .......................... TL kamu zararının;

............................ TL’sinin Harcama Yetkilisi ............... (...................), Gerçekleştirme Görevlisi .................. (.....................) ile Diğer Sorumlular; .................... (....................), ............... (...... .), ............ (..............), ............ (................) ve ...................’a (..............),

.................... TL’sinin Harcama Yetkilisi ................... (...................), Gerçekleştirme Görevlisi ................... (...................) ile Diğer Sorumlular................ (..............), ................ (...............), ................ (...............), ................., .................. (.............) ve ..............’a (...............),

................ TL’sinin Harcama Yetkilisi ............... (.................), Gerçekleştirme Görevlisi .................. (................) ile Diğer Sorumlular; ............... (..............), ............ (.............), ........(............), ............’e (...............),

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,

karar verildi.