Sayıştay 5. Dairesi 46397 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2016

• Daire: 5

• Dosya No: 46397

• Tutanak No: 55008

• Tutanak Tarihi: 10.05.2023

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Sosyal Denge;

3. 187 sayılı Ek İlamın 3. maddesiyle; … Belediye Başkanlığı ile … Sendikası (…) arasında imzalanan, yürürlük tarihi 01.04.2016 olan ve belediye çalışanlarını kapsayan sosyal denge sözleşmesine 30.06.2016 tarihinde yapılan ek protokol ile eklenen Ek Madde 1 ile emekli olan personele emekli ikramiyesi adı altında ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir. {93 sayılı (Asıl) İlamın 11. maddesiyle aynı konu için kamu zararına sebebiyet verildiği hususunda; Belediye iles arasında 11.04.2016 tarihinde imzalanan ve 01.04.2016–31.03.2018 tarihlerini kapsayan sözleşmeye, mevzuata aykırı ek hükümler getiren 30.06.2016 tarihinde imzalanan ek protokolü imza edenler arasında yer alan Belediye Başkanı …, Belediye Başkan Yardımcısı …, Hukuk İşleri Müdürü …, Mali Hizmetler Müdürü … ve İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü …’nun, imzaladıkları ek protokolde yer alan ödemelerden dolayı savunmaları alınarak ek rapor düzenlenmesinin temini için 2 adet ödeme emri belgesi toplamı … TL’lik işlem hüküm dışı bırakılmış, bu ilam maddesine karşı (işbu dosyayla temyiz talep eden) sorumlu tarafından temyiz talep edilmesi üzerine Temyiz Kurulunun 27.03.2019 tarihli ve 45956 tutanak sayılı Kararı (3. maddesi) ile; “Daire tarafından hüküm dışı bırakılmış, yani hakkında henüz hüküm tesis edilmemiş husus hakkında temyize gidilemeyeceğinden ilgilinin dilekçesi üzerine Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA” (bu madde için temyiz talep eden diğer tüm sorumlular için de aynı karar verilmiş olmakla birlikte) oy birliğiyle karar verilmiş, bu Karara karşı karar düzeltilmesi talebinde de bulunulması üzerine de Temyiz Kurulunun 18.12.2019 tarihli ve 47046 tutanak sayılı Kararı (3. maddesi) ile yine aynı gerekçeyle “YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA” (bu madde için karar düzeltilmesi talep eden diğer tüm sorumlular için de aynı karar verilmiş olmakla birlikte) oy birliğiyle karar verilmiş, sonrasında Sayıştay 5. Dairesi, yukarıda adı geçenlerin savunmalarını alması üzerine de hüküm dışı kararını kaldırarak 187 sayılı Ek İlamın 3. maddesiyle yeniden aynı tutar için işbu tazmin hükmünü vermiştir.}

Tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiş, bu hükme karşı yapılan temyiz itirazı üzerine ise Temyiz Kurulunun 29.12.2021 tarihli ve 50657 tutanak (34510 ilam) sayılı Kararında (3. maddesi) özetle; “Belediye ile sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesi ile Belediyede çalışan memurlara Kanunla belirlenen sınırlara uyulmaksızın sosyal denge tazminatı ödenmesinin kamu zararına sebebiyet verdiği” belirtilerek verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE karar verilmiştir.

Sorumlu (aynı ilam maddesi ile ilgili olarak karar düzeltilmesi talebinde bulunan diğer tüm sorumluların kendi gündem sıralarında görüşülen dosyalarındaki karar düzeltilmesi dilekçelerinde de tamamen aynı mahiyette olmak üzere), söz konusu Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddelerinin karar düzeltilmesi kanun yolu ile incelenerek kaldırılmasını talep etmişse de; 26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10 uncu maddesinde:

“25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“GEÇİCİ MADDE 16- Konusu suç teşkil etmemek kaydıyla; bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu Kanun veya 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı ödediği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin yetkili veya görevli olan sorumluları hakkında yapılan bu ödemeler nedeniyle idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz; başlamış olanlar işlemden kaldırılır.”

Hükmü yer almaktadır.

Bu hüküm karşısında … Belediyesi 2016 yılı hesabı ile ilgili olarak Sayıştay 5. Dairesince çıkarılan 187 sayılı Ek İlamın 3. maddesinde yer alan tazmin hükmünün tasdikine ilişkin 29.12.2021 tarihli ve 50657 tutanak (34510 ilam) sayılı Temyiz Kurulu Kararının, 7421 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi kapsamında bulunduğu anlaşılan 3. maddesi hakkında mali yargılama ve takibat yapılamayacağından ve başlamış olanlar işlemden kaldırılacağından; karar düzeltme konusu dosyanın ilgili maddesinin İŞLEMDEN KALDIRILMASINA, (Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 10.05.2023 tarih ve 55008 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

Emekli olan personele yapılan ikramiye yardımı ile ilgili olarak;

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği; ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olduğu,

Anayasanın 53 üncü maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin, toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde tarafların Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabileceği, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin ve toplu sözleşme hükmünde olduğu, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği,

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 28 inci maddesinde toplu sözleşmenin; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı,

Aynı Kanunun 32 nci maddesinde 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, ilgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamayacağı, sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalacağı,

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği,

Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklara Dair Toplu Sözleşmenin 5’nci maddesinde Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 100'ü olduğu, sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği,

6 ncı maddesinde 3/1/2012 tarihli ve 2012/2665 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan "Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Karar"ın 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında yer alan sözleşmeli personele yapılmakta olan ek ödeme, sözleşmeli çalıştırılmasına esas alman kadro unvanında sözleşmeli personel olarak geçen hizmet süresine göre aynı kadro unvanı için 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı Cetvelde belirlenen ek ödeme oranları üzerinden, meclis ve yönetim kurulu kararı aranmaksızın anılan Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ödeneceği,

8 nci maddesinde 1/1/2013 tarihinden geçerli olmak üzere, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 22 nci maddesinin son fıkrası, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 36 ncı maddesinin son fıkrası ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinin son fıkrasında yer alan “20.000” gösterge rakamlarının “25.000”, “30.000” gösterge rakamlarının “36.000” olarak uygulanacağı,

Hükümleri yer almaktadır.

Yukarıdaki mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, emekliliğe ayrılan kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyelerinin 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 89 uncu maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi başta olmak üzere bu kanunların ilgili maddelerinde düzenlendiği ve meri mevzuatımızda bu düzenlemelere kapsamında geçen emeklilere ilişkin ödemelerin kanunlarla düzenlendiği ve bu düzenlemeye yalnızca 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 24 üncü maddesi gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlarda 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığına tabi personelden; T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre, hizmet süresi itibariyle emeklilik hakkını kazananlara bu ilgili kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarihten itibaren iki ay içinde emekli olmayı istemeleri halinde, emeklilik ikramiyelerinin % 30 (Yüzde otuz) fazlasıyla ödeneceği, emeklilik ikramiyesine ilave olarak ödenecek % 30 (Yüzde otuz) tutarındaki miktarın, ödemeyi müteakip T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Özelleştirme Fonundan karşılanacağına ilişkin bir istisna getirildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan düzenlemeler çerçevesinde sosyal denge sözleşmelerinde emekliye ayrılan kamu görevlilerine ilave emekli ikramiyesine ilişkin herhangi bir düzenleme yapılması veya bu kapsamda ödeme yapılmasına imkân bulunmamaktadır.

Oysa, temyize konu edilen … Belediye Başkanlığı ile … Sendikası (…) arasında imzalanan ve yürürlük tarihi 01.04.2016 olan belediye çalışanlarını kapsayan sosyal denge sözleşmesine 30.06.2016 tarihinde yapılan ek protokol ile eklenen Ek Madde 1’de aynen; “… Belediyesinde görev yapan memurlardan işbu sözleşme dönemi içinde emekli olmak isteyenlere bir kereye mahsus olmak üzere almış olduğu emekli ikramiyesine ek olarak emeklilik sosyal destek yardımı kapsamında net 25.000,00 TL ek ödeme yapılır.” denilmiştir.

4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesine göre, 2012 yılında yürürlükte olan sözleşmedeki ortalama aylık tavan tutarın ödenebilecek üst limit olarak alınabileceği belirtilmektedir. Bir defaya mahsus olmak üzere yapılan bu 25.000 TL’lik emeklilik yardımının, ortalama aylık tavan tutar olarak veya kazanılmış hak olarak kabul edilmesi için herhangi mevzuat hükmü bulunmamaktadır.

Yasalarla düzenlenmiş bulunan sosyal denge sözleşmesi ile verilen sosyal denge tazminatı aynı zamanda Kamu İşveren Heyeti ve Kamu Görevlileri Sendikaları arasında düzenlenen Toplu Sözleşme hükümlerine tabidir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin dördüncü bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmenin sosyal denge tazminatı başlıklı 1 inci maddesinde; “Belediyeler ile bağlı kuruluşları ve il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan esas ve usuller çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesine yönelik yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro ve görev unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir. Bu hükümde sosyal denge tazminatının çalışanlara ve aylık olarak verileceği belirtilmiş, emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödemeden bahsedilmemiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin Genel Hükümler başlıklı 1 inci kısmında ve Kamu Görevlilerinin Geneline Yönelik Mali ve Sosyal Haklar başlıklı 2 nci kısmında da emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödeme yer almamaktadır.

Emekliliğe ilişkin ödemeler kanunlarla düzenlendiğinden bu ödemelerin sosyal denge tazminatı ödemelerine konu edilmesi (ve dolayısıyla dâhil edilmesi) açıkça mevzuata aykırıdır. Nitekim Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında da; “Bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” denilerek, toplu sözleşmede emeklilik ile ilgili hüküm bulunmadığından, emeklilik konusundaki düzenlemelerin ancak ilgili mevzuat hükümleriyle yapılabileceği belirtilmiştir.

Dolayısıyla, söz konusu sosyal denge sözleşmesiyle personele yapılan emeklilik yardımının tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, yukarıda bahsi geçen sözleşmeye ek protokole istinaden yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri sosyal denge sözleşmesine konu edilemeyeceği için 26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10 uncu maddesi kapsamında değerlendirilmemeli ve verilen tazmin hükmü de tasdik edilmelidir.