Sayıştay 5. Dairesi 455 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İş Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 25.02.2021

• Karar No: 455

• İlam No: 89

• Madde No: 36

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Toplu iş sözleşmesi

Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine ........................... Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (....................) ile .......................... Sendikası arasında imzalanan ve 01.03.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ödeme yapılması suretiyle .................................. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 118 inci maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Geçici 23 üncü maddesinde;

“İl özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar;

…

davalardan feragat ettiklerini tevsik eden belgeyi ve/veya icra takibine konu alacaktan feragat ettiğine dair icra müdürlüğünden alınacak belgeyi ibraz etmek,

…

sulh sözleşmesini ibraz etmek ve aynı fıkrada öngörülen şartları taşımaya devam etmek kaydıyla, sınav sonuçlarının kesinleşmesini müteakip, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılır.

Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki şirketlerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki şirketlerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.”

hükmü yer almış,

01.01.2018 tarih ve 30288 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Sözleşmeleri Kapsamında Çalıştırılmakta Olan İşçilerin Sürekli İşçi Kadrolarına Veya Mahalli İdare Şirketlerinde İşçi Statüsüne Geçirilmesine İlişkin 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 23 ve Geçici 24 üncü Maddelerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esasların “Geçici 24 üncü Maddenin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar” adlı üçüncü bölümün “İşçi statüsüne geçirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesi” başlıklı 49 uncu maddesinde ise;

“…

(2) İdarelerin şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir.

(3) Geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir”

düzenlemesi yer almaktadır.

696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile 6098 Türk Borçlar Kanunu uyarınca geçiş tarihinde (02.04.2018) yürürlükteki mevzuata uygun imzalanmış Toplu İş Sözleşmeleri, bu sözleşme bitene kadar, sözleşme kapsamındaki işçiler bakımında geçerli olmakta, bu bağlamda kapsamdaki işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal hakları söz konusu toplu iş sözleşmesine göre ödenebilecektir.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; ........................... Büyükşehir Belediyesinde geçiş tarihi olan 02.04.2018 tarihinden önce farklı ihaleler kapsamında yapılan hizmet alımları için imzalanmış toplu sözleşmelerin bulunduğu, söz konusu sözleşmelerin yürürlük sürelerinin, .......................... Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (.........................) ile ........................ Sendikası arasında imzalanan ve 01.03.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesinin imzalanma tarihi olan 06.03.2019 tarihinden önce bittiği, mevcut uygulama ile şirkete geçen personeller için Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu sözleşme hükümleri uygulandığı ancak 06.03.2019 tarihinde imzalanan ve 01.07.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayacak şekilde hazırlanan toplu sözleşme ile Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu sözleşmede yer almayan “akdi ikramiye” adı altında ödemeler yapıldığı anlaşılmıştır.

.............................. Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (...................) ile .......................... Sendikası arasında 06.03.2019 tarihinde imzalanan ve 01.03.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesinin “İkramiye ve Akdi İkramiye” başlıklı 5 inci maddesinde; yılda Ramazan Bayramı öncesinde 11, Kurban Bayramı öncesinde 11 yevmiye olmak üzere toplam 22 yevmiye tutarında akdi ikramiye ödeneceği belirtilmiştir.

Sözleşme ile yapılan düzenlemeler kanuna ve düzenleyici normlara aykırı olamayacağından, kanuna ve düzenleyici normlara aykırı olarak sözleşmede yer alan hükümlerin de geçerliliği olmayacaktır. Bu nedenle ...............................Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (....................) ile ....................... Sendikası arasında imzalanan toplu iş sözleşmesi hükümlerine istinaden belediye bütçesinden akdi ikramiye ödenmesinde mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.

Sorumlular savunmalarında; Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve bakanlığın yayınlamış olduğu toplu iş sözleşmesi emsal alınarak çerçeve sözleşmenin hiçbir değişikliğe uğratılmadan sadece akdi ikramiye adı altında düzenleme yapıldığını ve 2019 yılı için asgari ücrete yapılan %26,05‘lik zam oranı yansıtılamaması nedeniyle bir nebze olsun bu süreçte kaybettikleri ücret farklarından dolayı çalışanların performans ve refah seviyelerini rahatlatmak için akdi ikramiye ödendiğini ifade etmişler ise de; söz konusu ödeme sözleşme ile getirilmiş bir düzenleme olup, öncesinde 696 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararname ile getirilen daha sonrasında ise 8 Mart 2018 tarihli ve 30354 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak kanunlaşan 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’a ve düzenleyici normlara aykırılık teşkil etmektedir. Bu bağlamda mevzuatın öngörmediği bir ödemeyi idarenin inisiyatif alarak çalışanlara ödemesi kamu zararına neden olmaktadır.

Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;

Yukarıda esası yönünden değerlendirilen hukuki işlem 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71 inci maddesinde düzenlenen kamu zararının unsurları ile fiil ve netice arasındaki illiyet bağı çerçevesinde değerlendirilecektir.

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde, kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır, şeklinde tanımlanmıştır. Mevzuata aykırı işlem veya eylemlerin neticesinde ortaya çıkan bu zararı; kamu zararının objektif unsuru olarak kavramsallaştırılabiliriz. Kamu görevlilerinin varlığı, mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemlerin varlığı ve kusur derecesinin belirlenmesine ilişkin hususları da kamu zararının sübjektif unsurları kapsamında değerlendirmek gerekmektedir.

Nitekim, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” denilerek sorumluların tazmin yükümlülüğü kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri arasında illiyet bağının varlığına bağlanmıştır.

Bahse konu mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde; hesap yargılamasında kamu zararına birden fazla sorumlunun sebep olduğunun tespiti halinde oluşan bu zarardan söz konusu sorumluların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmaları gerektiği de açıktır.

Kural olarak bir mali karar, işlem veya eylemin yapılmasında görev alanlardan her birinin işlemi diğer işlemlerin nedeni olduğu takdirde herkes ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulacaktır. Bu kapsamda, somut olayda Belediye şirketi olan .......................... Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (.........................) ile ......................... Sendikası arasında mevzuata aykırı imzalanan sözleşmede şirket adına ......................Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (.....................) Yönetim Kurulu Başkanı .......................... ile Yönetim Kurulu Üyesi .........................’ın imzasının olması ve yapılan ödemelerin bu sözleşmeye istinaden yapılması nedeniyle nedeniyle Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri ile birlikte sorumludur.

Nitekim, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur” denilmekle birlikte,

“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler”

hükümlerine yer verilmiştir.

5018 sayılı Kanun uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar.

Bu itibarla, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine ..........................Mesleki Eğitim ve Kültür A.Ş. (........................) ile ......................... Sendikası arasında imzalanan ve 01.03.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ödeme yapılması sonucu oluşan ............................ TL kamu zararının;

..............................TL’sinin Harcama Yetkilisi ......................., Gerçekleştirme Görevlisi ........................ ile sözleşmede imzaları olan ......................... ile .......................’a,

.........................TL’sinin Harcama Yetkilisi ........................., Gerçekleştirme Görevlisi ........................ ile sözleşmede imzaları olan ..........................ile .......................’a,

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla,

karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye ...................................’in karşı oy gerekçesi;

“Yüksek Hakem Kurulu Tarafından Karara Bağlanan Toplu İş Sözleşmesi Hükümleri Yerine .......................... Turizm İnşaat Spor Etkinlikleri Sanayi Ve Ticaret Aş. ........................ Sendikası arasında İmzalanan 01.07.2019-30.06.2020 Tarihlerini Kapsayan Toplu İş Sözleşmesi Hükümlerine Göre 4048 kişiye yapılan akdi ikramiye ödemesi toplu iş sözleşmesi kapsamında yapıldığından kamu zararı oluşmamıştır.”