Sayıştay 5. Dairesi 44420 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2016

• Daire: 5

• Dosya No: 44420

• Tutanak No: 54655

• Tutanak Tarihi: 29.03.2023

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Sosyal denge tazminatı sözleşmesi ile emekli olan personele ikramiye ödenmesi.

5. 111 İlam sayılı Daire Kararının 4’üncü maddesiyle, 15. 03. 2016 tarihinde yürürlüğe giren sosyal denge tazminatı sözleşmesi ile emekli olan personele ikramiye ödenmesi sonucu oluşan . . . TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir.

Belediye adına Belediye Başkanı ... ile muhasebe biriminden ... (Mali Hizmetler Müdürü, Muhasebe Yetkilisi) tarafından ortak dilekçeyle 111 İlam sayılı Daire Kararının 4’üncü maddesine karşı temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

4688 sayılı Kanunun geçici 16’ncı maddesi, Daire Kararının 1’inci maddesiyle ilgili olarak yukarıda yer almaktadır.

Buna göre, ... ... Belediyesi 2016 yılı hesabına ait 111 İlam sayılı Daire Kararının 4’üncü maddesine konu sosyal denge tazminatı ödemeleri 4688 sayılı Kanunun Geçici 16’ncı maddesi kapsamında bulunduğundan ve söz konusu sosyal denge tazminatı ödemeleri hakkında mali yargılama ve takibat yapılamayacağından Daire Kararının 4’üncü maddesiyle ilgili olarak temyiz başvurusuna esas DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASINA (Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., ….Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ...’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,

Karar verildiği 29.03.2023 tarih ve 54655 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

(Karşı oy gerekçesi

Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., 2.Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ...’in karşı oy gerekçesi

Emekli olan personele yapılan ikramiye yardımı ile ilgili olarak;

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 128’nci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olduğu,

Anayasası’nın 53’ncü maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin, toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabileceği, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin ve toplu sözleşme hükmünde olduğu, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği,

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 28’nci maddesinde toplu sözleşmenin; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı,

Aynı Kanun’un 32’nci maddesinde 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamayacağı, sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalacağı,

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme’nin 1’nci maddesinin 2’nci fıkrasında bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği,

Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklara Dair Toplu Sözleşmenin 5’nci maddesinde Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'ü olduğu, sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği,

6’ncı maddesinde 3/1/2012 tarihlî ve 2012/2665 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan "Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Karar"ın 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında yer alan sözleşmeli personele yapılmakta olan ek ödeme, sözleşmeli çalıştırılmasına esas alman kadro unvanında sözleşmeli personel olarak geçen hizmet süresine göre aynı kadro unvanı için 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı Cetvelde belirlenen ek ödeme oranları üzerinden, meclis ve yönetim kurulu kararı aranmaksızın anılan Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ödeneceği,

8’nci maddesinde 1/1/2013 tarihinden geçerli olmak üzere, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 22 nci maddesinin son fıkrası, 5302 sayılı îl Özel İdaresi Kanununun 36 ncı maddesinin son fıkrası ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinin son fıkrasında yer alan "20.000" gösterge rakamları "25.000", "30.000" gösterge rakamları "36.000"olarak uygulanacağı,

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıdaki mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, emekliliğe ayrılan kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyelerinin 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 89’ncu maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi başta olmak üzere bu kanunların ilgili maddelerinde düzenlendiği ve meri mevzuatımızda bu düzenlemelere kapsamında geçenlerden emekli ilişkin ödemelerin kanunlarla düzenlendiği ve bu düzenlemeye yalnızca 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 24’ncü maddesi gereğince Özelleştirme programına alınan kuruluşlarda 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığına tabi personelden; T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre, hizmet süresi itibariyle emeklilik hakkını kazananlara bu ilgili kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarihten itibaren iki ay içinde emekli olmayı istemeleri halinde, emeklilik ikramiyeleri %30 (Yüzde otuz) fazlasıyla ödeneceği, emeklilik ikramiyesine ilave olarak ödenecek %30 (Yüzde otuz) tutarındaki miktar, ödemeyi müteakip T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Özelleştirme Fonundan karşılanacağına ilişkin bir istisna getirildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan düzenlemeler çerçevesinde sosyal denge sözleşmelerinde emekli ayrılan kamu görevlilerine ilave emekli ikramiyesine ilişkin herhangi bir düzenleme yapılması veya bu kapsamda ödeme yapılmasına imkan bulunmamaktadır.

Yasalarla düzenlenmiş bulunan sosyal denge sözleşmesi ile verilen sosyal denge tazminatı aynı zamanda Kamu İşveren Heyeti ve Kamu Görevlileri Sendikaları arasında düzenlenen Toplu Sözleşme hükümlerine tabidir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarım Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin dördüncü bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmenin “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde: “Belediyeler ile bağlı kuruluşları ve il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan esas ve usuller çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro ve görev unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir. Bu hükümde sosyal denge tazminatının çalışanlara ve aylık olarak verileceği belirtilmiş, emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödemeden bahsedilmemiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin Genel Hükümler başlıklı 1’inci kısmında ve Kamu Görevlilerinin Geneline Yönelik Mali ve Sosyal Haklar başlıklı 2’nci kısmında da emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödeme yer almamaktadır.

Emekliliğe ilişkin ödemeler kanunlarla düzenlendiğinden bu ödemelerin sosyal denge tazminatı ödemelerine konu edilmesi (ve dolayısıyla dâhil edilmesi) açıkça mevzuata aykırıdır. Nitekim Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında: “Bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunur" denilerek, toplu sözleşmede emeklilik ile ilgili hüküm bulunmadığından, emeklilik konusundaki düzenlemelerin ancak ilgili mevzuat hükümleriyle yapılabileceği belirtilmiştir.

Dolayısıyla, söz konusu sosyal denge sözleşmesiyle personele yapılan emeklilik yardımının tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

İlgili belediye ile yetkili sendika arasında imzalanan ve 15.03.2016 - 31.12.2017 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge sözleşmesinin 15/1-f maddesinde yer alan hükme istinaden yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri sosyal denge sözleşmesine konu edilemeyeceği için 26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’uncu maddesi kapsamında değildir. Bu nedenle 297 Karar – 111 İlam sayılı Daire Kararının 4’üncü maddesiyle verilen tazmin hükmünün Tasdiki gerekir.)