Sayıştay 5. Dairesi 441 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 14.01.2021

• Karar No: 441

• İlam No: 31

• Madde No: 7

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Vadesi geçmiş vergi borcu

Belediyenin …. sayılı harcama talimatına istinaden, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirdiği alım nedeniyle hak sahibi firmaya yaptığı ödemeden firmaya ait vadesi geçmiş vergi borçlarının mahsup edilmemesi sonucu …. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak;

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun “Amme alacağı ödenmeden yapılmayacak işlemler ile işlem yapanların sorumlulukları” başlıklı 22/A maddesinde;

“Maliye Bakanı, aşağıdaki ödeme ve işlemlerde, Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borcun bulunmadığına ilişkin belge aranılması ve yapılacak ödemelerden istihkak sahiplerinin amme borçlarının kesilerek ilgili tahsil dairesine aktarılması zorunluluğu ile kesintilere asgari tutar ve oran getirmeye, kapsama girecek amme alacaklarını tür, tutar, ödeme ve işlemler itibarıyla topluca veya ayrı ayrı tespit etmeye, zorunluluk getirilen ödeme ve işlemlerde hangi hallerde bu zorunluluğun aranılmayacağını ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.

…

2. 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumlar ile kamu tüzel kişiliğini haiz kurum ve kuruluşların (meslekî kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumlan hariç) mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle hak sahiplerine yapacakları ödemelerde

…”

denilmektedir.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun tanımış olduğu yetkiye istinaden Tahsilat Genel Tebliği (Seri: A Sıra No: 1) çıkarılmıştır. Söz konusu Tebliğin “V. Amme Alacağı Ödenmeden Yapılmayacak İşlemler ile İşlem Yapanların Sorumlulukları” başlıklı Bölümünün “Zorunluluk getirilen ödeme ve işlemler” başlıklı 2 numaralı alt Bölümünde;

“Maddenin Maliye Bakanına verdiği yetkiye istinaden;

a) 1/1/2018 tarihinden itibaren uygulanmak üzere,

…

ii) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumların, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle 2.000- liranın üzerinde yapacakları ödemeler sırasında hak sahiplerinin,

…

Bakanlığımıza bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borçlarının bulunmadığına ilişkin vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge aranılması zorunluluğu getirilmiştir. ”

hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Tebliğin “V. Amme Alacağı Ödenmeden Yapılmayacak İşlemler ile İşlem Yapanların Sorumlulukları” başlıklı Bölümünün 4 numaralı alt Bölümünde;

“6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamına girecek amme alacaklarını tür, tutar ve işlemler itibarıyla topluca veya ayrı ayrı tespit etmeye, zorunluluk getirilen işlemlerde hangi hallerde bu zorunluluğun aranılmayacağını belirlemeye Maliye Bakanı yetkili kılınmıştır.

Bu yetkiye istinaden “vadesi geçmiş borç ” olarak madde kapsamına giren amme alacakları;

i) Tür olarak; yıllık gelir, yıllık kurumlar, katma değer, özel tüketim, özel iletişim, motorlu taşıtlar, şans oyunları, damga, banka ve sigorta muameleleri vergileri, gelir ve kurumlar vergisine ilişkin tevkifatlar ve geçici vergiler ile harçlar ve bu alacaklara ilişkin vergi ziyaı cezaları, gecikme zam ve faizleri,

ii)Tutar olarak; kapsama giren amme alacaklarının toplam 2.000,- lirayı aşan tutarı, şeklinde belirlenmiştir.” denilmektedir.

Yine aynı Tebliğin “V. Amme Alacağı Ödenmeden Yapılmayacak İşlemler ile İşlem Yapanların Sorumlulukları” başlıklı Bölümünün 5 numaralı alt Bölümünde ise;

“6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi uyarınca vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge aranılması zorunluluğu getirilen ödeme/işlemler ile ilgili olarak ayrıca aşağıdaki açıklamaların dikkate alınması gerekmektedir.

…

6183 sayılı Kanunun 22/A maddesinin Malîye Bakanına verdiği “yapılacak ödemelerden istihkak sahiplerinin amme borçlarının kesilerek ilgili tahsil dairesine aktarılması zorunluluğu getirme” yetkisine istinaden, Tebliğin bu bölümünün “4/i ” alt bölümünde belirlenen alacak türlerinden yine aynı bölümün “4/ii” alt bölümünde belirlenen tutarın üzerinde vadesi geçmiş borcun bulunması halinde, borçlunun talebinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın ödenecek tutardan, vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgede belirtilen borç tutarını aşmamak üzere kesinti yapılarak ilgili tahsil dairesi hesabına aktarılması zorunluluğu getirilmiştir. ” ifadesine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumlara, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle …. TL’nin üzerinde yapacakları ödemeler sırasında, hak sahiplerinin Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borcunun bulunup bulunmadığını gösteren “Vadesi Geçmiş Borç Durumunu Gösterir Belge”yi arama zorunluluğu getirilmiştir. Ayrıca mezkûr belgede hak sahibinin …. TL’nin üzerinde vadesi geçmiş borcunun bulunması halinde ise söz konusu borç tutarı “Vadesi Geçmiş Borç Durumunu Gösterir Belgede” belirtilen borç tutarını aşmamak üzere hak sahibinin ilgili kamu idaresinden olan alacağından kesinti yapılarak ilgili tahsil dairesi hesabına aktarılması gerekmektedir.

Yapılan incelemelerde, …. sayılı harcama talimatına istinaden Belediye tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca doğrudan temin yöntemiyle yaptırılan yapım işinin en avantajlı teklifi veren ….. Şirketi üzerinde kaldığı ve söz konusu iş karşılığında Belediye tarafından mezkûr şirkete KDV dâhil ….. TL ödemede bulunulduğu ve anılan şirketin Belediyeye ibraz ettiği “Vadesi Geçmiş Borç Durumunu Gösterir Belgede” şirketin vadesi geçmiş borç tutarı toplamının …. TL olduğu görülmüştür.

Belediyenin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği yapım işi karşılığında ….. Şirketine yaptığı KDV dâhil …. TL tutarındaki ödemeden şirketin vadesi geçmiş borç tutarının kesilmesi gerekirken herhangi bir kesinti yapılmadan anılan şirkete ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde, kamu zararı; “Kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” hususu da kamu zararının belirlenmesine esas teşkil eden kriterler arasında sayılmıştır.

Bu durumda hak sahibi şirketin Belediyeden olan alacağından şirketin vadesi geçmiş borç tutarının kesilmemesi sonucu “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” hali vukuu bulmuş ve dolayısıyla kamu zararı oluşmuştur.

Sorumlular savunmalarında, şirketin Belediyeye ibraz ettiği belgede vadesi geçmiş borcunun bulunduğunu, söz konusu şirketin işçilerine acilen ücretlerini vermesi gerektiğini ifade etmesi sebebiyle işlerin bir an önce yapılması ve diğer işlerin takibi için insiyatif alarak borcunu ödediklerini ifade etmişlerdir.

Sorguda yer verilen mevzuat hükümleri gereği Belediyenin mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle hak sahiplerine yapacakları ödemelerde vadesi geçmiş vergi borcunun bulunup bulunmadığını gösteren belgeyi araması ve hak sahiplerinin …. TL’nin üzerinde borçlarının bulunmasında halinde ise yapılacak ödemelerden amme borçlarının kesilerek ilgili tahsil dairesine yatırılması zorunluluğu getirildiğinden, şirketin bünyesinde çalıştırdığı işçilerine acilen ücretlerini vermesi gerektiği gibi bir gerekçeyle şirketin alacağından vergi borcu kesilmeden ödeme yapılması hukuken mümkün değildir.

Oluşan kamu zararından kimin sorumlu olduğu noktasında ise; 5018 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde harcama yetkililerin sorumluluğu hakkında, 33 üncü maddesinde gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu hakkında düzenlemeler bulunmaktadır. Ayrıca, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı ile 5018 sayılı Kanun çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililer belirlenmiş, söz konusu Kararla harcama yetkililerinin; harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına, gerçekleştirme görevlilerinin ise, gerçekleştirme belgelerinin ödeme emri belgesine doğru aktarılması yanında, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına karar verilmiştir. Bu nedenlerle meydana gelen kamu zararından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi birlikte sorumludur.

Bu itibarla; Belediyenin …. sayılı harcama talimatına istinaden, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirdiği alım nedeniyle hak sahibi firmaya yaptığı ödemeden firmaya ait vadesi geçmiş vergi borçlarının mahsup edilmemesi sonucu oluşan …. TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ….. ile Gerçekleştirme Görevlisi …..’e, müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

Sorgu konusu hususa ilişkin olarak; ilgili vergi dairesine bildirilmesine gerek bulunmadığına;

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.