Sayıştay 5. Dairesi 43735 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2015

• Daire: 5

• Dosya No: 43735

• Tutanak No: 45377

• Tutanak Tarihi: 28.11.2018

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Belediye Başkanı için mevzuatın öngördüğü gerekli izinler alınmadan konut kiralanması

198 sayılı İlamın 1. maddesiyle, Belediye Başkanı için mevzuatın öngördüğü gerekli izinler alınmadan konut kiralanarak kira bedelinin bütçeden karşılanması sonucu oluşan ...TL kamu zararı ile ilgili olarak, Belediye Başkanından bütçe kayıtlarına intikal eden ne miktarda tahsilat yapıldığının açıklığa kavuşturulması ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22-e maddesine göre kiralama işlemini gerçekleştiren ihale komisyonu üyeleri ile ihaleyi onaylayan kişinin konuya ilişkin savunmasının alınmasına değin hüküm dışı bırakılan konuya ilişkin olarak;

273 sayılı EK ilam ile, Belediye Başkanı için bağlı ve ilgili bulunulan Bakanlığın teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınmadan eşyalı konut kiralanarak kira bedelinin bütçeden karşılanması sonucu ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dairesi adına ...ile harcama yetkilileri ..., Nurten AYDIN ile gerçekleştirme görevlileri ...ile …’nın aynı mahiyetteki temyiz dilekçelerinde özetle;

... Belediye Başkanlığı’nın konut olarak kullanabileceği herhangi bir taşınmazı bulunmadığından ve acilen konut olarak kullanacağı bir taşınmaza ihtiyaç olduğundan Özel Kalem Müdürlüğü tarafından 12.05.2014 tarih ve 425 sayılı yazı ile Emlak İstimlak Müdürlüğünden talepte bulunulduğunu, (Ek-l)

Özel Kalem Müdürlüğü’nün talebine istinaden 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu’nun ilgili maddeleri gereği gerekli iznin temini hususunda, 12.05.2014 tarih ve 506 sayı ile İçişleri Bakanlığına gönderilmek üzere Kaymakamlık Makamına yazıldığını, (Ek- 2)

Belediye Başkanlığı’na ait Belediye Başkanının konut olarak kullanacağı herhangi bir taşınmazı bulunmadığından 4734 sayılı K.İ.K’ in 22-e maddesine göre uygun bir taşınmazın kiralanması işinin, Emlak İstimlak Müdürlüğünce 14.05.2014 tarih ve 530 sayılı İhale onayı ile ihaleye başlanılarak sonuçlandırıldığını,(Ek-3 İhale onay belgesi ve ekleri 9 sayfa)

Ayrıca bundan önceki Belediye Başkanına konut kiralanmasına dair gerekli izin için 20.04.2012 tarih ve 608 sayılı yazı ile İçişleri Bakanlığına talepte bulunulmuş olup, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nün 09.05.2014 tarih ve 10049 sayılı cevabi yazısında taşınmaz kiralama ihtiyacı halen devam ediyorsa talebin yenilenmesi hususunun belirtildiğini, (Ek-4 ve eki 5 sayfa)

Mevcut Belediye Başkanı için 12.05.2014 tarih ve 506 sayılı yazı ile İçişleri Bakanlığı’ndan tekrar talepte bulunulmuş olup bugüne kadar olumsuz cevap gönderilmediğini,

2015 yılında kiralama yöntemi ile kiralanmış lojman ödemesinin stopaj ve damga kesintisi dahil …-TL olup, Belediye Başkanının maaşından aylık … *12 olmak üzere …TL, 2015 yılında kesilerek gelir kaydı yapıldığını, bu durumda kiralama yöntemi ile lojman karşılığı ödenmiş tutarın, damga vergisi kesintisi ve stopaj dahil …TL olduğunu,

Geçmiş yıllardan beri yapılan kiralama işlemleri ile ilgili olarak İçişleri Bakanlığından olumsuz yanıt gelmemesi sebebiyle kiralama işlemi yapıldığını,

Daha önceki yazıları ile Belediye Başkanının konut olarak kullanabileceği bir taşınmazın kiralanmasıyla ilgili olarak izin talep edildiğini, ancak bugüne kadar söz konusu taleple ilgili herhangi bir cevap verilmediğini, ihtiyacın halen devam etmesi ve talep yazısına cevap verilmemesi nedenleri ile talebin yenilemesinin gerektiğini, izin talep yazısının İçişleri Bakanlığına gönderilmek üzere ... Kaymakamlık Makamına elden teslim edildiğini,

Yapılan işlemlerin yasal olduğunu, ancak Sayıştay 5. Dairesinin bu itirazları olumlu değerlendirmeyerek tazmin hükmü vermesi sonucunda, ... Belediye Başkanı ...tarafından 15.03.2018 tarih ve 749556 sayılı makbuz ile …TL’nin gecikme faizi ile birlikte ödendiğini, (Ek-5) belirterek verilen tazmin hükmünün bozulmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında;

“Temyiz dilekçesinde özetle; geçmiş yıllardan beri yapılan kiralama işlemleri ile ilgili olarak İçişleri Bakanlığından herhangi olumsuz bir yanıt gelmemesi sebebiyle kiralama işleminin yapıldığı, daha önceki yazıları ile tarafının konaklayabileceği ve konut olarak kullanabileceği bir taşınmazın kiralanmasıyla ilgili olarak izin talep edildiği ancak, bugüne kadar söz konusu taleple ilgili herhangi bir cevap verilmediği, ihtiyacın halen devam etmesi ve talep yazısına cevap verilmemesi nedenleri ile taleplerini yenileme zarureti hasıl olduğu, yapılan işlemlerin yasal ve yerinde olmasına rağmen, Sayıştay 5. Dairesinin bu itirazlarını olumlu değerlendirmeyerek tazmin çıkartması üzerine ... Belediye Başkanı ...tarafından 15/03/2018 tarihli ve 749556 sayılı makbuz ile ...-TL’nın gecikme faizi ile birlikte ödendiği,

ifade edilerek, temyize konu Ek İlamda belirtilen tazmin hükmünün bozulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

Bahse konu Ek İlamın 1 inci maddesinde, temyiz dilekçesinde ileri sürülen ve açıklanan hususların değerlendirilerek karşılandığı görülmüş olup, Savcılığımızca yapılan açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.

Kamu Konutları Yönetmeliğinin 4/h maddesinde; bütçelerinde yeterli ödeneğin bulunması kaydıyla, bağlı ve ilgili bulunulan Bakanlığın teklifi, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınması suretiyle kamu kurum ve kuruluşlarının diğer personeli için konut kiralanabileceği hükme bağlanmıştır. Bu hükme göre, bütçede yeterli ödeneği olsa bile İlçe Belediye Başkanına konut kiralanabilmesi için, İçişleri Bakanlığının teklifi, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınması zorunludur.

Bu nedenle; gerekli izin alınmaksızın konut kira bedelinin bütçeden karşılanması Kamu Konutları Yönetmeliği hükümlerine aykırılık teşkil ettiğinden; sorumluların, 273 sayılı Ek İlamın 1 inci maddesindeki tazmin kararının bozulması yönündeki talebinin reddedilerek Daire kararının bozulması yönündeki talebinin reddedilerek Daire kararının onanmasının olacağı düşünülmektedir.

Arz ederim.” Denilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra;

Gereği Görüşüldü

273 sayılı EK İlam ile, Belediye Başkanı için bağlı ve ilgili bulunulan Bakanlığın teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınmadan eşyalı konut kiralanarak kira bedelinin bütçeden karşılanması sonucu ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde;

“Bu Kanun;

a) Genel bütçeye giren daireler, katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler, il özel idareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar,

…….

Tarafından yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma, kiralama suretiyle temin olunan ve bu kurum ve kuruluşlar personelinin yararlanması için ayrılan kamu konutlarını kapsar. Ancak kiralama zaruri hallerde ve kısıtlı olarak yapılabilir. Bunun uygulaması yönetmelikte belirtilir.” denilmektedir.

Anılan Kanuna dayanılarak çıkarılan Kamu Konutları Yönetmeliği’nin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde;

“Bu Yönetmelik, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 2 nci maddesinde sayılan kamu kurum ve kuruluşları personelinin yararlanması için yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle sağladıkları kamu konutlarını kapsar.

Kurum ve kuruluşlarınca bir bölümü kamu konutuna tahsis edilen hizmet binalarındaki konutlar hakkında da bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

Bu hükümlere göre, belediyeler 2946 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılmış olan Yönetmelik hükümlerine tabidirler.

Yine aynı Yönetmeliğin “Kiralama suretiyle konut sağlanması” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“……..

h) (Ek: 15/1/1991 - 91/1391 K.) Bütçelerinde yeterli ödeneğin bulunması kaydıyla, bağlı ve ilgili bulunulan Bakanlığın teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınması suretiyle kamu kurum ve kuruluşlarının diğer personeli,

İçin konut kiralanabilir” denilmektedir.

Anılan Yönetmelik hükmünden anlaşılacağı üzere, Belediye Başkanına konut kiralanması ancak; İçişleri Bakanlığının teklifi, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınması suretiyle mümkündür.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; Belediye Başkanına konut kiralanması için 12.05.2014 tarih ve 506 sayılı yazı ile İçişleri Bakanlığı’ndan talepte bulunulduğu, Maliye Bakanlığı’nın uygun görüşü ile Başbakanlığın izni alınmadan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22-e maddesine göre konut kiralandığı ve kira bedelinin bütçeden ödendiği görülmüştür.

Sorumlular temyiz dilekçesinde; geçmiş yıllardan beri yapılan kiralama işlemleri ile ilgili olarak İçişleri Bakanlığı’ndan olumsuz yanıt gelmemesi sebebiyle kiralama işleminin yapıldığını, daha önceki yazıları ile belediye başkanının konut olarak kullanabileceği bir taşınmazın kiralanmasıyla ilgili olarak izin talep edildiğini ancak, bugüne kadar söz konusu taleple ilgili herhangi bir cevap verilmediğini, ihtiyacın halen devam etmesi ve talep yazısına cevap verilmemesi nedenleri ile yapılan işlemlerin yasal ve yerinde olduğunu belirtilmişlerse de, mezkur Yönetmelik hükümlerine göre belediye başkanına kiralama suretiyle konut sağlanmasının; ancak İçişleri Bakanlığının teklifi, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınarak yapılabileceği açıktır. Temyiz dilekçesinde sunulan eklerden görüleceği üzere; lojman kiralanması için gereken usul yerine getirilmemiş, sadece İçişleri Bakanlığına yazı yazılmış; ancak Bakanlıktan da cevap gelmemiştir.

Bu itibarla, Belediye Başkanı için mevzuatın öngördüğü gerekli izinler alınmadan konut kiralanarak kira bedelinin bütçeden karşılanması ile ilgili olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, ancak 273 sayılı EK ilam ile tazmin hükmü verilen ...TL kamu zararının gecikme faizi ile birlikte, ... Belediye Başkanı ...’dan 15.03.2018 tarih ve 749556 sayılı makbuz ile tahsil edildiği bildirilmekte ise de, hükümden sonra yapılan bu işlem ilam hükmünün infazı mahiyetinde olduğundan, Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA( Üyeler ...ile ...’in karşı oy gerekçesine karşı) oyçokluğu ile,

28.11.2018 tarihinde karar verildi.

Karşı oy gerekçesi

Üyeler ...ile ...’in karşı oy gerekçesi;

Esas yönünden verilen kurul kararına katılmakla birlikte sorumluluk yönünden;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk“ başlıklı 32. maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33.maddesinde ise;

“Madde 33- Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

(Ek üçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.

(Ek son fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderin çeşidine göre aranacak gerçekleştirme belgelerinin şekil ve türleri; kamu borç yönetimine ilişkin olanlarda Hazine Müsteşarlığının uygun görüşünün alınması kaydıyla, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığınca, mahallî idareler için İçişleri Bakanlığınca, sosyal güvenlik kurumları için de bağlı veya ilgili oldukları bakanlıklar tarafından, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.” Denilmiştir.

Rapor Dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; Belediye Başkanına konut kiralanması için 12.05.2014 tarih ve 506 sayılı yazı ile İçişleri Bakanlığı’ndan talepte bulunulduğu, Maliye Bakanlığı’nın uygun görüşü ile Başbakanlığın izni alınmadan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22-e maddesine göre konut kiralandığı ve kira bedelinin bütçeden ödendiği, ilamda ihale yetkilisi, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin söz konusu ödemeden birlikte sorumlu tutulduğu görülmüştür.

Harcama sürecinde ihale yetkilisince ihale onay belgesi düzenlenmesi ve bu ihale ile ilgili sözleşmenin imzalanması işlemi 5018 sayılı Kanun’un yukarıya alınan hükmü çerçevesinde harcama talimatıdır. Harcama yetkilileri harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından sorumludur. Gerçekleştirme görevlileri ise İhale yetkilisince verilen harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler ve görevlerinin icrası sırasında kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun davranmaktan sorumludur. Dolayısıyla burada, kamu zararına sebep olan olay, konut kiralama sürecinde yapılan hata değil, mevzuatın öngördüğü gerekli izinler alınmadan konut kiralamaya ilişkin talimatların verilmesidir. Dolayısıyla kamu zararı, henüz harcama talimatı verilmeden önceki sürece ilişkin işlemlerde ortaya çıkan eksiklikler nedeniyle doğmuş bulunmaktadır. Bu nedenle bu sürecin tek sorumlusu olan harcama yetkilisinin (ihale yetkilisinin) tek başına sorumlu olduğu, harcama talimatından sonra gerekli işlemleri yürüten gerçekleştirme görevlilerinin ise sadece verilen talimatları mevzuata uygun olarak yerine getirdikleri, gerekli izinleri almama konusunda ise herhangi bir illiyet bağları bulunmadığı anlaşıldığından, kiralama işleminden ihale yetkilisinin tek başına sorumlu tutulması gerekmektedir. Bu itibarla, sorumluluğa ilişkin yukarıdaki hususların değerlendirilmesini teminen, verilen tazmin hükmünün bozularak dairesine tevdiine karar verilmesi gerekir.