Sayıştay 5. Dairesi 41778 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İş Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2014

• Daire: 5

• Dosya No: 41778

• Tutanak No: 43665

• Tutanak Tarihi: 15.11.2017

• Konu: İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: İş akdi sona erdirilen işçilere ödenen ihbar tazminatlarının hatalı hesaplanması.

229 sayılı ilamın 5 inci maddesiyle; ... Belediyesinde iş akdi sona erdirilen işçilere ödenen ihbar tazminatlarının hatalı hesaplanması sonucunda ... TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Sorumlular Gerçekleştirme Görevlileri; (Memur) …., (Memur) …, (Memur) …, (Memur) …, (İşçi) …, (Özel Kalem Müdürü) …, (Ulaşım Hizmetleri Müdür V.) … ile Harcama Yetkilileri; (Destek Hizmetleri Müdürü …, (Ulaşım Hizmetleri Müdür V.) …, (Temizlik İşleri Müdür V.) …, (Park ve Bahçeler Müdür V.) …, (Fen İşleri Müdürü) …, (Park ve Bahçeler Müdür V.) … ve (Belediye Başkanı) göndermiş oldukları ortak temyiz dilekçesinde özetle;

Sayıştay Denetim Sorgusu ve ilamında;

“Ancak iş akdi feshedilen işçilere ödenecek ihbar tazminatının hesaplanmasın da dikkate alınacak bir günlük ücret belirlenirken, yemek ücretlerinin yıllık çalışan güne göre oranlanarak dahil edilmesi gerekirken bir günlük yemek ücretinin tamamının dahil edildiği anlaşılmıştır. Bu sebepten dolayı da ihbar tazminatına esas günlük ücret ve bu ücret kullanılarak hesaplanan ihbar tazminatı ödemesi hatalı hesaplanmıştır.”

Şeklinde yer alan iddia ve tespite aşağıdaki gerekçelerle katılmadıklarını,

4857 İş kanunu 17 maddesinde ki hükmün düzenlemesi gereğince ihbar tazminatı hesabında işçiye sağlanmış olan ücreti eki olan ve para ya da para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve kanundan doğan menfaatler göz önüne alınacağı,

Madde hükmünde ifade edildiği şekliyle; yemek ücreti ya da buna benzer adları taşıyan başka ödemelerin orantı kurmak suretiyle bir güne ilişkin tutarının hesaplanarak ihbar tazminatına dahil edileceğine dair hiçbir hükme rastlanmadığı,

Sayıştay Denetim Sorgusuna karşın yapılan yazılı savunmada da belirtilen fakat raporda ve ilamda yeterince karşılanmadığı düşünülen Toplu iş sözleşmesi 29 uncu maddesinde yemek bedelinin bir günlük tutarının hesaplanıp ihbar tazminatına dahil edileceğime dair bir hükme yer verilmediği, Sayıştay Denetim Sorgusu ve ilamında İhbar tazminatı hesabı yapılırken kanunda ve / veya toplu iş sözleşmesinde yer almadığı halde ihbar tazminatı hesabında farklı bir hesap yöntemi uygulandığı,

İhbar tazminatı hesabı yapılırken ücret ve ücretin eki niteliğinde olup da parasal olarak ölçülmesi mümkün olan bütün mali ödentilerinin ihbar tazminatı hesabında dikkate alınmasının icabedeceği, bu noktada gerek kanun ve gerekse yargı içtihatlarıda Sayıştay Denetim Sorgusu ve ilamında yeralan İhbar tazminatı hesabı şeklini değil yazılı savunma ve temyiz gerekçelerini destekler mahiyette olduğu,

Yazılı savunmalarında yer verilen ve de ihbar tazminatı ödemelerine esas günlük ücret hesabının nasıl yapılacağına dair Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesinin 01.12.2009 gün 2008/11810 E. ve 2009/32502 K. sayılı kararında ifade edildiği üzere ihbar tazminatına esas teşkil eden giydirilmiş ücretin hesabında fiilen çalışılan gün sayısı nispeten bir oranlama yapılmak suretiyle hesaplama yapılacağına dair herhangi bir ifadenin mevcut olmadığının anlaşıldığı, Mezkur karardaki;

“İşçiye, bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmamış olması, tanınan ihbar önelinin geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz İhbar tazminatının hesabında kanunun 32. maddesinde yazılı olan ücrete ek olarak, işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülebilir menfaatler de dikkate alınır. ÜCRET DIŞINDA KALAN, PARASAL HAKLARIN 1 YILDA YAPILAN ÖDEMELER TOPLAMININ 365’E BÖLÜNMESİ SURETİYLE BİR GÜNLÜK ÜCRETE EKLENMESİ GEREKEN TUTAR BELİRLENİR.”

Şeklindeki ifadenin yazılı savunma ve temyiz gerekçelerinin bir tezahürü olduğu,

Belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık mütalaasında;

“…Temyiz dilekçesinde özetle, 4857 sayılı İş Kanununun 17 nci maddesinde, yemek ücreti ya da başkaca ödemelerin orantı kurmak suretiyle bir güne ilişkin tutarın hesaplanarak İhbar tazminatına dahil edileceğine dair hüküm bulunmadığı, Toplu İş Sözleşmesinin 29 uncu maddesinde de yemek ücretinin bir günlük tutarının hesaplanıp İhbar tazminatına dahil edileceğine dair bir hükme yer verilmediği halde ilamda ihbar tazminatı hesabı yapılırken farklı bir hesap yönteminin uygulandığı, İhbar tazminatı hesabı yapılırken ücret ve ücretin eki niteliğinde olup da parasal olarak ölçülmesi mümkün olan bütün mali ödentilerin ihbar tazminatı hesabında dikkate alınacağı, belirtilerek 229 no.lu ilamın 5 inci maddesiyle verilen tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 17 inci maddesinde;

“Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşİ altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşİ üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

feshedilmiş "sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. ...

Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile Ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur” hükmü yer almaktadır.

İşçilerin iş sözleşmesini derhal fesih etmek isteyen işveren ... Belediyesinin, işçinin işyerindeki mevcut hizmet süresine İlişkin ücretini esas alarak hesapladığı ihbar tazminatını peşin olarak ödediği anlaşılmaktadır.

Toplu İş sözleşmesinin 63 üncü maddesinde, Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri düzenlenerek bir işçinin bir yılda 220,5 gün çalışacağı ve İşçiye fiilen çalıştığı gün için ödenecek yemek bedelinin 2014 yılında 25,87 TL olarak belirlenmiştir.

İşçilere ödenen ücret ya da buna benzer adlan taşıyan tüm ödemelerin ihbar tazminatı hesabında dikkate alınması gerektiğinden, iş akdi feshedilen işçilere ödenecek ihbar tazminatının hesaplanmasın da dikkate alınacak bir günlük ücret belirlenirken, bir günlük yemek ücretinin tamamının dahil edildiği anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede, İş akdi feshedilen işçilere ödenen ihbar tazminatı ödemelerinin 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine ve ... Belediyesi ile ilgili sendika arasında gerçekleştirilen Toplu îş Sözleşmesine uygun olarak yapıldığı ve sorumluların yapmış oldukları açıklamalar yeterli olduğu görüldüğünden fazla ve yersiz bir Ödemenin oluşmadığı değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, temyiz talebi kabul edilerek Daire kararının kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.”

denilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

229 sayılı ilamın 5 inci maddesiyle; ... Belediyesinde iş akdi sona erdirilen işçilere ödenen ihbar tazminatlarının hatalı hesaplanması sonucunda ... TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Süreli fesih” başlıklı 17 inci maddesinde aynen;

“Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.

İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.

İşverenin bildirim şartına uymaması veya bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi feshetmesi, bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. 18 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir.

Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.”

denilmektedir.

Buna göre; 4857 sayılı Kanun’un 17 nci maddesinde her işçinin işyerindeki mevcut hizmeti süresine (kıdemine) göre verilecek ihbar (bildirim) süreleri 2 hafta ile 8 hafta arasında düzenlenmiştir. Kanun’un 17 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında ise “Bu süreler asgari olup, sözleşmeler ile artırılabilir.” denilmiş ve 4 üncü fıkrada ise bildirim şartına uymayan tarafın, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorunda olduğu ifade edilmiştir.

Kanun’un “Ücret ve ücretin ödenmesi” başlıklı 32 nci maddesinde ise:

“Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

…”

hükmü yer almaktadır.

Rapor dosyasının incelenmesinden;

İşçilerin iş sözleşmesini derhal fesih etmek isteyen işveren ... Belediyesinin, işçilerin iş yerindeki mevcut hizmet süresine ilişkin ücretini esas alarak hesapladığı ihbar tazminatını olarak peşin ödediği,

... belediyesi ve ... Sendikası arasında 01.03.2013 ve 29.02.2016 dönemini kapsayan ve 22.04.2013 tarihinde imzalanan Toplu iş sözleşmesinin 29 uncu maddesinde ihbar önelleri artırımlı olarak düzenlenmiş (10 yıldan fazla hizmeti olanlara 24 hafta), 63 üncü maddesinde Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri düzenlenerek bir işçinin bir yılda 220,5 gün çalışacağı (Çalışılmayan Gün sayısı: 144,5 gün) ve işçiye fiilen çalıştığı gün için ödenecek yemek bedelinin (01.03.2013 de geçerli net 14,90 TL her yıl enflasyona göre artırılarak) 2014 yılında 25,87 TL olarak belirlendiği,

Temyiz konusu ilam maddesi ile de; “…iş akdi feshedilen işçilere ödenecek ihbar tazminatının hesaplanmasın da dikkate alınacak bir günlük ücret belirlenirken, yemek ücretlerinin yıllık çalışılan güne göre oranlanarak dâhil edilmesi gerekirken bir günlük yemek ücretinin tamamının dâhil edildiği anlaşılmıştır…” denilerek ihbar tazminatına esas günlük ücretin ve bu ücret kullanılarak hesaplanan ihbar tazminatının hatalı hesaplandığı kabul edilmiştir.

İhbar tazminatı; belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde, fesheden tarafın diğer tarafa, çalışma süresini dikkate alarak ödemekle yükümlü olduğu bir tazminat türüdür.

4857 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen 17 nci maddesinin 5 inci fıkrasında “İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.” denilerek aynı madde de ifade olunan bildirim sürelerine isabet eden ücretin peşin olarak ödeneceğini ifade etmiştir.

Fıkra da net ya da bürüt ücret denilmemekle birlikte maddenin devamında son fıkrada ise; “Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.” denilerek işçiye ödenecek ihbar tazminatının hesabında; çıplak ücret dışında ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanun’dan doğan menfaatlerin de göz önünde tutulacağı açıkça ifade edilmiştir.

Temyize konu uyuşmazlıkta konu edinilen yemek bedelinin; ücret dışında, ek olarak işçiye sağlanmış para ile ölçülmesi mümkün bir menfaat olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Ancak ücret dışında kalan parasal hakların, ihbar tazminatı kapsamında hesaplanıp ödenmesinde 1 yılda yapılan ödemeler toplamının 365’e bölünmesi suretiyle bir günlük ücrete eklenmesi gereken tutarın belirlenmesi gerekmektedir. Bir başka ifadeyle; iş akdi feshedilen işçilere ödenecek ihbar tazminatının hesaplanmasında dikkate alınacak bir günlük ücret belirlenirken, yemek ücretlerinin yıllık çalışılan güne göre oranlanarak dâhil edilmesi gerekmektedir.

Nitekim Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesinin 01.12.2009 gün 2008/11810 E. ve 2009/32502 K. sayılı kararında da bu husus aşağıdaki şekilde teyit edilmiştir.

“İşçiye, bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmamış olması, tanınan ihbar önelinin geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz İhbar tazminatının hesabında kanunun 32. maddesinde yazılı olan ücrete ek olarak, işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülebilir menfaatler de dikkate alınır. Ücret dışında kalan, parasal hakların 1 yılda yapılan ödemeler toplamının 365’e bölünmesi suretiyle bir günlük ücrete eklenmesi gereken tutar belirlenir.”

Açıklanan nedenlerle, temyiz talebinin reddi ile 229 sayılı ilamın 5 inci maddesiyle ... TL için verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oy çokluğuyla,

Karşı oy gerekçesi

Temyiz Kurulu ve . Daire Başkanı … ve Üyeler …, …, … ile …’ın karşı oy gerekçesi:

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Süreli fesih” başlıklı 17 inci maddesinde aynen;

“Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.

İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.

…

Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.”

denilmektedir.

Kanun’un “Ücret ve ücretin ödenmesi” başlıklı 32 nci maddesinde ise:

“Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

…”

hükmü yer almaktadır.

İhbar tazminatı; belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde, fesheden tarafın diğer tarafa, çalışma süresini dikkate alarak ödemekle yükümlü olduğu bir tazminat türüdür.

4857 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen 17 nci maddesinin 5 inci fıkrasında “İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.” denilerek aynı madde de ifade olunan bildirim sürelerine isabet eden ücretin peşin olarak ödeneceğini ifade etmiştir.

Fıkra da net ya da bürüt ücret denilmemekle birlikte maddenin devamında son fıkrada ise; “Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.” denilerek işçiye ödenecek ihbar tazminatının hesabında; çıplak ücret dışında ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanun’dan doğan menfaatlerin de göz önünde tutulacağı açıkça ifade edilmiştir.

İş Kanunu’nun hiçbir maddesinde, ihbar tazminatı matrahının hesaplanması sırasında, ücret dışında ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanun’dan doğan ve Kanun’un açık hükmüyle hesaplamaya dâhil edilmesi gereken menfaatlerin, sadece fiilen çalışılan günlerin göz önüne alınarak hesaplanmasını öngören bir düzenleme bulunmamaktadır. çoğunluğun tasdik kararı herhangi bir Kanun ya da mevzuat hükmüne dayanmayıp sadece soyut bir yoruma dayalıdır. Bu bakımdan kamu zararı kamu zararı söz konusu değildir. İlam hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

Karar verildiği 15.11.2017 tarih ve 43665 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.