Sayıştay 5. Dairesi 41617 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2014

• Daire: 5

• Dosya No: 41617

• Tutanak No: 43784

• Tutanak Tarihi: 29.11.2017

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

KONU: Muhtarlara nakdi yardım yapılması.

183 sayılı İlamın 16. maddesiyle; ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara Belediye Meclis kararına aykırı olarak, her ay düzenli nakdi yardım yapılması sonucu ... TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamda Muhasebe Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ... temyiz dilekçesinde özetle;

5393 sayılı Belediye Kanununun “Mahalle ve yönetimi" başlıklı 9. maddesinin üçüncü fıkrasında; “Belediyenin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli aynî yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışacağı", hükme bağlandığını,

5393 sayılı Kanununun yukarıya alınan 9. maddesinin 3. fıkrasında, muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması hususunda belediyelere, aynî yardımın yanı sıra, bütçe imkânları ölçüsünde gerekli desteği sağlama görev ve yetkisinin de verildiğini, bu duruma göre belediyelerin, muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması hususunda, ayni yardımın dışında gerekli desteği de sağlayabildiğini,

Diğer taraftan, 4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanunun 21. maddesindeki; “Harçlar münhasıran muhtarlara aittir. Muhtarlık işlerinin tedviri için lüzumlu kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi masraflar bu harçlardan ödenir." hükmünden, söz konusu giderlerin muhtarlık harçlarından karşılanması gerektiği düşünülebilirse de, sorumlularca yapılan savunmalardan da anlaşılacağı üzere; İçişleri Bakanlığınca uygulamaya geçirilen MERNİS (Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi) ile muhtarların önemli gelir kaynaklarından olan ikametgâh belgesi ve nüfus sureti belgesi verme işlemlerinin, İlçe nüfus müdürlüklerince yapılmasının, ayrıca daha evvel muhtarlıklar vasıtasıyla yapılan ve muhtarların harç aldıkları birçok işlemin (https://www.turkîve.iiov.tr/) üzerinden vatandaşlar tarafından doğrudan yapılabilir hale gelmesinin, muhtarların harç alarak giderlerini karşılayabilecekleri alanları daralttığını ve elektrik, doğalgaz, su, iletişim, ulaşım, kira v.b. mecburi giderlerini dahi karşılayamaz duruma getirdiğini, bu durum karşısında, zorunlu giderlerini dahi karşılamakta güçlük çeken muhtarlıkların, Belediyeden destek talebinde bulunduğunu, Belediyenin de, muhtarlıkların, elektrik, doğalgaz, su, iletişim, ulaşım, kira v.b. giderlerini karşılamak maksadıyla yardımda bulunduğunu, ödemelerin muhtarlara maaş ödemesi olmadığını, muhtarlıkların zorunlu giderlerinin karşılanması maksadıyla destek sağlandığını,

Konuyla ilgili olarak Sayıştay 5. Dairesinin (Karar No:173, İlam No:171, Tutanak Tarihi:21.04.2016) (dilekçe eki 2), muhtarlara yapılan nakdi ödemelerin yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı uygun olacağı görüşünün bulunduğunu,

Yukarıda bilgi ve belgelerle açıklanan nedenlerden dolayı tarafına verilen tazmin kararının kaldırılmasını ve duruşmalı yargılama talep ettiğini belirtmiştir.

Başsavcılık mütalaasında;

“5393 sayılı Belediye Kanununun “Mahalle ve yönetimi” başlıklı 9’uncu maddesinde; “... Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.” denilmektedir.

Belediye Meclisinin 01.02.2012 tarihli kararında muhtarlara aylık ... TL ayni yardım yapılmasının kararlaştırıldığı, 15.11.2013 tarih ve ...sayılı karar ile de ayni yardımın miktarının ...TL olarak güncellendiği, uygulamada ise söz konusu yardımların ayni olarak yapılmak yerine her ay düzenli olarak muhtarlar adına açılmış hesaplara para aktarılmak suretiyle nakdi olarak gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu yardımların dayanağı olan Belediye Meclisi kararlarında yardımın ayni olarak yapılması kararlaştırıldığı için uygulamada da ayni olarak yapılması gerekirdi. Belediye Meclisi kararlarına aykırı olarak nakdi olarak yapılması mümkün değildir.

Başka bir husus da muhasebe yetkilisi tarafından bir ödemenin yapılabilmesi İçin ödeme emri belgesinin gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisi tarafından imzalanması gerekir. Oysa muhtarlara yapılan nakdi yardımlara ilişkin ödeme meri belgelerinin harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlileri tarafından imzalanmadığı anlaşılmaktadır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinin üçüncü fıkrasında;

“Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde;

a) Yetkililerin imzasını,

b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,

c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,

d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,

Kontrol etmekle yükümlüdür.” hükmü yer almaktadır.

Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara Belediye Meclisi kararlarına aykırı olarak aylık düzenli olarak nakdi yardım yapılması sonucu oluşan ... TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin ödeme belgeleri üzerinde imzalarının bulunmaması sebebiyle yukarda zikredilen 5018 sayılı Kanunun 61’inci maddesi hükmü uyarınca “yetkililerin imzasını” kontrol yükümlülüğü bulunan Muhasebe Yetkilisi adına tazmin kararı verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, sorumlunun kararın kaldırılması yönündeki talebi reddedilerek Daire kararının onaylanması uygun olur.”

denilmiştir.

Muhasebe Yetkilisi ... duruşma sırasında; muhtarlık hizmet binalarında kullanılmakta olan elektrik, su, doğalgaz, telefon ve internet gibi hizmetler için gereken harcamaları karşılamak amacıyla ... Belediye Meclisi tarafından muhtarlara her ay yardım yapılma kararının alındığını, Belediye Meclisinin aldığı söz konusu kararın kendisi için emir niteliğinde olduğunu, aksine davranmasının mümkün olmadığını, söz konusu ödemelere ilişkin ödeme emri belgelerine Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin imza atmaktan kaçındığını, o yüzden tek başına ödeme belgelerini imzalamak zorunda kaldığını, Meclis kararında “ayni yardım” yapılacağı yazılmasına rağmen muhtarlık hizmet binalarında kullanılmakta olan elektrik, su, doğalgaz, telefon ve internet gibi hizmetler için gereken harcamalara katkıda bulunmak amacıyla bu yardım yapıldığından nakdi olarak muhtarlara ödeme yapıldığını, Meclis kararına istinaden ödemeler gerçekleştirildiğinden tek başına sorumlu olmaması gerektiğini ifade etmiştir.

Savcı duruşma sırasında; Belediye Meclisi kararlarında açıkça ayni yardım denmesine rağmen bu kararlara aykırı olarak Belediye sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara nakdi yardım yapıldığından Daire kararının onaylanmasının uygun olacağına ilişkin görüş bildirmiştir.

Duruşma talebinde bulunan ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara Belediye Meclis kararına aykırı olarak, her ay düzenli nakdi yardım yapıldığı görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanununun “Mahalle ve yönetimi” başlıklı 9. maddesinin dördüncü fıkrasında;

“Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.”

hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Kanunun yasalaşması sürecinde, tasarı olarak hükümetin teklif ettiği metinde söz konusu fıkra, “Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.” şeklinde düzenlenmiş iken, tasarının görüşüldüğü TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, sunulan bir önerge ile fıkra metnine “ayni” kelimesi eklenerek fıkra metni; “Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır” şekline dönüştürülmüş ve madde bu haliyle yasalaşmıştır. Dolayısıyla, Kanun koyucunun iradesinin ve amacının, yardım ve desteğin “ayni” olarak yapılması gerektiği şeklinde ortaya çıktığına kuşku bulunmamaktadır.

Anılan hüküm uyarınca, Belediye bütçesinden mahallelerin ve muhtarlıkların ihtiyaçları için yapılabilecek yardım ayni yardım ve destekle sınırlı tutulmuş, nakdi yardım yapılması öngörülmemiştir. Nitekim, ... Belediye Meclisinin 01.02.2012 tarihli kararında muhtarlara aylık ... TL “ayni” yardım yapılması kararlaştırılmıştır. 15.11.2013 tarih ve ...sayılı karar ile de “ayni” yardımın miktarı ...TL olarak güncellenmiştir. Uygulamada ise söz konusu yardımlar Meclis kararında öngörüldüğü üzere ayni olarak yapılmak yerine, her ay düzenli olarak muhtarlar adına açılmış hesaplara para aktarılmak suretiyle “nakdi” olarak gerçekleştirilmiştir. Söz konusu yardımların dayanağı olan Belediye Meclisi kararlarında yardımın ayni olarak yapılması kararlaştırıldığı için uygulamada da yardımın ayni olarak yapılması gerekmekte olup, Yasanın yukarıda yer alan hükmüne ve Belediye Meclisi kararlarına aykırı olarak nakdi olarak yapılması mümkün değildir.

Ayrıca, muhtarlara yapılan nakdi yardımlara ilişkin ödeme emri belgelerinin harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından imzalanmadığı görülmüştür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, muhasebe yetkililerinin ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde “yetkililerin imzasını” kontrol etme yükümlülüğü bulunduğundan, mevzuata ve Belediye Meclisi kararına aykırı olarak muhtarlara nakdi yardım yapılması sonucu oluşan kamu zararından muhasebe yetkilisi tek başına sorumlu tutulmuştur.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek 183 sayılı İlamın 16. maddesiyle ... TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oy çokluğuyla,

Karşı oy gerekçesi

Temyiz Kurulu Başkanı ve .. Daire Başkanı ... ve .. Daire Başkanı ... ’nin karşı oy gerekçesi:

... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara Belediye Meclisinin 01.02.2012 tarihli kararı ile aylık ... TL ayni yardım yapılması kararlaştırılmış ve Belediye Meclisinin 15.11.2013 tarih ve ...sayılı kararı ile de ayni yardımın miktarı ...TL olarak güncellenmiştir.

5018 sayılı Kanunun “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31. maddesinde yer alan; “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” hükmü gereği, ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara her ay düzenli nakdi yardım yapılması Belediye Meclisi kararları ile yapılan bir uygulama olması sebebiyle, Belediye Meclisi kararlarında imzası bulunan Belediye Meclis Üyelerinin muhtarlara yapılan nakdi yardımdan sorumlu tutulması gerekmektedir.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçelerle Belediye Meclisi Kararlarında imzası bulunan Belediye Meclis Üyelerinin sorumluluğa dâhil edilmesi suretiyle yeniden hüküm tesisini teminen 183 sayılı İlamın 16. maddesiyle verilen tazmin hükmünün Bozularak dosyanın ilgili Dairesine Tevdiine karar verilmesi gerekir.

Üye ...’nın karşı oy gerekçesi:

... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtara, muhtarlık hizmet binalarında kullanılmakta olan elektrik, su, doğalgaz, telefon ve internet gibi hizmetler için gereken harcamalara katkıda bulunmak amacıyla her ay düzenli nakdi yardım yapıldığı görülmüştür. Her muhtarlık için muhtarlık hizmet binalarına ilişkin elektrik, su, doğalgaz, telefon ve internet gibi hizmetlerin fatura toplamları farklı olacağından, her muhtarlık için yapılan nakdi yardımdan söz konusu fatura toplamları düşülerek kalan tutarın kamu zararı olarak hesaplanması suretiyle ilam hükmünün Düzeltilerek Tasdiki gerekir.

Üyeler ... ve ...’ın karşı oy gerekçesi:

5393 sayılı Belediye Kanununun;

“Mahalle ve yönetimi” başlıklı 9. maddesinin dördüncü fıkrasında,

“Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.”,

“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15. maddesinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır:

a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak…”

hükümleri yer almaktadır.

Anılan hükme göre, muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması hususunda belediyelere ayni yardımın yanı sıra, bütçe imkanları ölçüsünde gerekli desteği sağlama görev ve yetkisi de verilmiştir. Bu duruma göre belediyeler, muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması için ayni yardımın dışında gerekli desteği de sağlayabilirler.

Bahse konu olayda ise, ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan mahallelerde görevli 24 muhtarın muhtarlık hizmet binalarının ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla, ... Belediye Meclisinin 01.02.2012 tarihli kararı ile muhtarlara aylık ... TL ayni yardım yapılması kararlaştırılmış, 15.11.2013 tarih ve ...sayılı kararı ile de ayni yardımın miktarı ...TL olarak güncellenmiştir. Söz konusu yardımın, muhtarlık hizmet binalarında kullanılmakta olan elektrik, su, doğalgaz, telefon ve internet gibi hizmetler için gereken harcamalara katkıda bulunmak amacını taşıyan bir destek ödemesi niteliğinde olduğu görülmektedir.

Bu itibarla, destek niteliğinde olan ödeme kamu zararı oluşturmadığından 183 sayılı İlamın 16. maddesiyle verilen tazmin hükmünün Kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

Karar verildiği 29.11.2017 tarih ve 43784 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.