Sayıştay 5. Dairesi 41495 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2014

• Daire: 5

• Dosya No: 41495

• Tutanak No: 44482

• Tutanak Tarihi: 16.05.2018

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Öğrencilerin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının, staj karşılığı burs adı altında Belediye Bütçesinden ödenmesi

2. 191 sayılı ilamın 4. maddesi ile, ... Belediyesi ile ... ... Meslek Yüksekokulu arasında yapılan işbirliği protokolü hükümleri gereğince, ... Meslek Yüksekokulu’nda eğitim gören 56 öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının, staj karşılığı burs adı altında, Belediye Bütçesinden ödenmesi sonucu .... TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamda üst yönetici sıfatıyla sorumlu tutulan ... adına avukat ..., harcama yetkilisi ... ile gerçekleştirme görevlisi ...’ın göndermiş olduğu aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde;

... Belediyesi ile ... ... Meslek Yüksek Okulu arasında yapılan işbirliği protokol hükümleri gereğince ... Meslek Yüksek Okulunda eğitim gören 56 öğrencinin eğitim bedellerinin tamamını veya bir kısmının belediye bütçesinden ödenerek kamu zararına yol açtığının belirtildiğini,

İlamlar incelendiğinde özel okullarda okumayı kabul eden kimselerin bu gideri karşılayacak mali güce sahip oldukları şeklindeki kabulden hareket edildiğinin görüldüğünü, ancak böyle bir yaklaşımın gerçeği yansıtmadığını, yardım yapılan öğrencilerin genel olarak bölgedeki apartman görevlileriyle, belediye çalışanlarının çocukları olduğunu, Belediyenin desteğiyle bu okullarda eğitim görme imkânı kazanmış olduklarını, kendi maddi güçlerinin bu hizmetten yararlanmalarına imkân vermediğini,

Anayasanın 10. maddesinde; “kanun önünde eşitlik” ilkesinin, 42. Maddesinde de “Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi”nin düzenlendiğini, bu anayasal düzenlemeler çerçevesinde konu değerlendirildiğinde, eğitim ve öğrenim hakkının tüm Türk Vatandaşları için bir hak ve ödev olduğunu, devletin maddi imkanları bulunmayan öğrencilere yardım yapabileceğini, başarılı ve yardıma muhtaç öğrencilere eğitim yardımı yapılmasının esasen anayasaya aykırı bir işlem olmadığını,

Ayrıca; Sayıştay Temyiz Kurulunun 03.12.2013 tarih ve 37976 sayılı kararında;

“2547 sayılı Kanunun Ek 10. Maddesinde belirtildiği üzere mali, idari ve ekonomik konularda Yüksek Öğretim Kurulunun gözetim ve denetimine tabidirler. Ayrıca 2547 sayılı Kanunun Ek 18. Maddesinde belirtilen şartların yerine getirilmesi koşuluyla Vakıflar tarafından kurulmuş yükseköğretim kuramlarının giderlerine katkıda bulunmak amacıyla; bütçede yer alan ödenekle sınırlı olmak üzere, ilgili vakıf yükseköğretim kurumunun müracaatı, Yükseköğretim Kurulunun görüşü ve Milli Eğitim Bakanlığının teklifi üzerine Maliye Bakanlığınca Devlet yardımı da yapılabilmektedir, denilerek tanzim hükmünün kaldırıldığını, tazmin hükmünün kaldırılma gerekçeleri arasında “Özel Üniversitelere devlet yardımı yapılmasının” da belirtildiğini, yani devletin yardım yaptığı bir konuda belediyenin de yardımda bulunulmasının yerinde görüldüğünü, özel okullara eğitim desteği verilmesi konularının yasal dayanağı olan hususlar olduğunu,

Bu nedenle 5018 sayılı Kanunun 71-g maddesine göre kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün olmadığını, bu yardımların kamu hizmetinde kullanılmış olması; Belediye kamu gelirinde azalmaya neden olduğunun iddia edilemeyeceğini, eğitim hizmetinin devletin bütçesinde en büyük kaynağın ayrıldığı bir hizmet olduğunu, gerekleri ve yararlarının tartışılmaz olduğunu,

Yukarıda izah olunan nedenlerle, Sayıştay (5) inci Dairesi’nin 21.04.2016 tarih ve 191 sayılı ilamında yer verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında;

“İlamın 4 üncü maddesinde özetle, ... Belediyesi ile ... ... Meslek Yüksekokulu arasında yapılan işbirliği protokolü hükümleri gereğince, ... Meslek Yüksekokulunda eğitim gören 56 öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun Belediyelerin “Görev ve Sorumlulukları” ile “Yetkileri ve İmtiyazları” nı düzenleyen 14 ve 15 inci maddelerinde sayılmış olan belediyelerin görev, sorumluluk, yetki ve imtiyazları kapsamına girmediği ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesindeki belediyelerin görevlerini yerine getirirken yapabileceği giderleri arasında sayılmadığı halde, staj karşılığı burs adı altında, Belediye Bütçesinden ödenmesi sonucu oluşan ...-TL tutarındaki kamu zararının ilamda adı geçen sorumlular adına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, karar verilmiştir.

İlamın 4 üncü maddesinde Özetle, Anayasanın 10 uncu maddesinden bahsederek eğitim ve öğretim hakkının tüm Türk vatandaşları için bir hak ve ödev olduğu ve yapılan eğitim yardımının anayasaya aykırı olmadığı, yapılan yardımların bölgedeki ihtiyaç sahibi ve gelir düzeyi düşük olan ailelerin çocukları ve yardıma muhtaç öğrencilere yapıldığı ve belediyenin imkanlarıyla bu okullarda eğitim görme imkanı kazandırıldığı, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesine göre kamu zararı olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı İfade edilerek verilen tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.

İlamın 2 nci maddesinde belirtilen mevzuat hükümleri ve bu çerçevede yapılan açıklamalar bu madde içinde aynen geçerli olduğundan sorumlunun kamu zararının kaldırılması yönündeki talebi reddedilerek Daire Kararının onanması uygun olur.” Denilmiştir.

Duruşma talebinde bulunan ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

Gereği Görüşüldü

... Belediyesi ile ... ... Meslek Yüksekokulu arasında yapılan işbirliği protokolü hükümleri gereğince, ... Meslek Yüksekokulu’nda eğitim gören 56 öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının, staj karşılığı burs adı altında, Belediye Bütçesinden ödenmesi sonucu ...-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Belediyelerin görev ve sorumlulukları 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14 üncü, yetki ve imtiyazları 15 inci, belediyelerin giderleri de aynı Kanunun 60 ıncı maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, belediye bütçesinden yapılan harcamanın; öncelikle mahalli müşterek bir ihtiyacı karşılanmasına yönelik olması, 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde sayılmış olan belediyelerin görev ve sorumlulukları ile 15 nci maddesinde sayılmış olan belediyenin yetki ve imtiyazları arasında bulunması ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan Belediye giderleri arasında yer alması gerekmektedir.

5393 sayılı Belediye Kanunun belirtilen maddelerinde, öğrencilerin özel okullarda öğrenim görmesini sağlamak, belediyelerin görev, sorumluluk ve yetkileri arasında gösterilmediği gibi, özel okullarda öğrenim gören öğrencilerin eğitim giderleri de belediyelerin yapabileceği giderler arasında da yer almamaktadır.

Diğer taraftan; 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinde ise; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir. Genel bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, bütçenin transfer tertibinden yardım alan kuruluşlar, il özel idareleri ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme kapsam ve programına alınmış, hisselerinin yarısından fazlası kamuya ait olan özel hukuk hükümlerine tâbi kuruluşlar, fonlar, döner sermayeler, kamu bankaları, kanunlarla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kurumlar ile kurul/üst kurullar ve diğer tüm kamu kurum ve kuruluşları (…) (1) birinci fıkrada belirtilen yüksek öğrenim öğrencilerine burs, kredi ve nakdî yardım adı altında herhangi bir ödeme yapamazlar; ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yüksek öğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirirler.” düzenlemesi bulunmaktadır.

Yukarıdaki madde metninin ikinci fıkrasının ilk halinde yer alan “ … (belediyeler hariç) …” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 20/11/2008 tarihli ve E.: 2004/24, K.: 2008/165 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi iptale ilişkin gerekçeli kararında; “(…) Öte yandan, dava konusu kurallarla çeşitli kurum ve kuruluşlarca verilen burslarda, mükerrerliğin önlenmesi; adil ve dengeli bir dağılım sağlanarak daha çok sayıda öğrenciye ulaşılması amacıyla, burs ve kredilerin tek elden verilmesi esasına dayanan bir sistem oluşturulduğu, ancak belediyelerin bundan istisna tutulduğu anlaşılmaktadır. Hukukun üstünlüğü esasını benimseyen bir devlette, genel kurala bu tür bir istisna getirilebilmesi için işin doğasından veya ayrıcalık tanınanların özel durumlarından kaynaklanan zorunluluklar bulunması gerekir. Aksi halde, yasama yetkisinin kullanılmasında, hizmetin gereği değil, yasa koyucunun hukuk sınırlarını aşan öznel iradesi belirleyici olur. Böyle bir durumu ise eşitlik temelinde, adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdürmekle yükümlü olan hukuk devleti anlayışı ile bağdaştırma olanağı bulunmadığından belediyelerin, dava konusu düzenleme ile getirilen yeni sistemin dışında tutulması Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.” denilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin belirtilen Kararından sonra, 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesi gerekçe gösterilmek suretiyle, belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi verebilmesi mümkün değildir. Belediyeler ancak ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yükseköğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirebilirler.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; ... Meslek Yüksekokulu’nda eğitim gören 56 öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının ... Belediyesi bütçesinden karşılandığı görülmüştür. Ancak yukarıda bahsedilen 5393 sayılı Kanunun 14, 15 ve 60 ıncı maddeleri ile Anayasa Mahkemesinin 20/11/2008 tarihli ve E: 2004/24, K: 2008/165 sayılı “Belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi veremeyeceği” hakkındaki Kararı karşısında söz konusu ödemelerin dayanaktan yoksun olduğu anlaşılmıştır.

Diğer taraftan; ilgili öğrencilere belirtildiği şekilde eğitim yardımında bulunulmuş olması, aynı zamanda ... Belediyesi Eğitim Yardımı Yönetmeliği hükümlerine de aykırılık teşkil etmektedir. Söz konusu Yönetmeliğin;

“Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; bu Yönetmeliğin ... Belediyesi sınırlan içerisinde ikamet eden ve yine ... Belediyesi sınırları içerisindeki ilköğretim ve ortaöğretim okullarında eğitim veya ... ilinde bulunan üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğretimi alan yardıma muhtaç ailelerin öğrencileri ile şehit çocuğu, yetim, öksüz, ve özürlü (engelli) öğrencileri kapsadığı,

5 inci maddesinde; öğrencilere tahsis edilecek eğitim yardımlarının bütçe imkanları ve ... İlçesi sınırları içindeki öğrenci sayısı dikkate alınarak Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu tarafından belirleneceği ve Belediye Başkanının uygun görüşü ile kesinleşeceği, 6 ncı maddesinde; eğitim yardımı kontenjanları ve müracaat tarihlerinin, ilan, afiş. pankart, basın yayın araçları ve internet yoluyla okul, öğrenci ve ailelerine duyurulacağı,

7 inci maddesinde; her kademedeki öğrenci burslarının, ödenek imkanları doğrultusunda, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu tarafından belirleneceği ve Belediye Başkanının onayı ile kesinleşeceği,

8 inci maddesinde; eğitim yardımının başlangıcının, yardımdan yararlanacak öğrencinin okuduğu okulun öğretime başladığı tarihte başlayacağı ve öğretim yılı sonunda kesileceği,

9 uncu maddesinde; eğitim yardımı için müracaat eden öğrencilerden; İlköğretim ve ortaöğretim okullarında okuyan öğrenciler için; Ailesinin ... Belediyesi sınırları içerisinde ikamet ediyor olması, ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan ilköğretim veya ortaöğretim okullarında okuyor olması ve İhtiyaç sahibi olması şartlarının aranacağı, Üniversitede okuyan öğrenciler için; öğrencinin veya ailesinin ... Belediyesi sınırları içerisinde ikamet ediyor olması, ... il sınırları içerisindeki üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görmesi ve ihtiyaç sahibi olması şartlarının aranacağı,

11 inci maddesinde; eğitim yardımı başvurularında istenilecek belgelerin; form dilekçe, nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi, aile gelir beyanı ve öğrenim görülen okul ve öğretim kurumlarından alınacak öğrenim belgelerinden oluştuğu,

12 inci maddesinde; Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun Belediye Başkanının olurlarıyla, bir Başkan Yardımcısının başkanlığında, birim amirlerinin arasından görevlendirilmiş toplam beş kişiden oluşacağı,

13 üncü maddesinde; Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun görev ve yetkilerinin, a) Eğitim yardımı müracaat şartlarını, süresini ve ödeme şeklini belirleyerek karar altına almak ve ilan etmek. b) Eğitim yardımı verilecek ihtiyaç sahibi öğrencilerin belirlenmesini sağlayacak Öğrenci Bilgi Değerlendirme Formunu hazırlamak. c) İlgili makamlara sunulmak üzere, bütçe imkanları doğrultusunda asgari ve azami olmak üzere eğitim yardımından yararlandırılacak öğrenci sayılarını ve eğitim yardımı miktarlarını belirlemek. d) Eğitim yardımı kontenjanlarını esas alarak en çok ihtiyaç sahibi öğrencilerden başlamak üzere, eğitim yardımı başvurularım bu yönetmelik hükümleri doğrultusunda incelemek, eğitim yardımı alması yerinde bulunan öğrencileri belirlemek ve elverişli araçlarla duyurmak. e) Eğitim yardımı verilmesi sisteminin gerektirdiği, birimler arası koordinasyonu sağlamak olduğu,

16 ncı maddesinde; eğitim yardımı almaya hak kazanan her öğrenci için bir dosya açılacağı ve eğitim yardımı numarası verileceği belirtilerek eğitim yardımının kapsamı, kontenjanı, duyuru şekli, yardım miktarı, öğrencilerden aranacak nitelikler, yardımdan yararlanmak için yapılacak başvuru şekli, istenecek belgeler, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun kuruluş şekli, Komisyonun görev ve yetkileri ve eğitim yardımının kayıt altına alınması kurallarının neler olduğu,

18 inci maddesinde de; eğitim yardımı almaya hak kazananlara yapılacak ödemelerin, aylık periyotlar halinde ve Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun uygun göreceği şekillerden biriyle (Belediye Veznelerinden veya Banka Hesabından) nakit olarak ödeneceği,

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

Yönetmeliğin yukarıda belirtilen maddelerinde, özel üniversitelerde okuyan öğrencilerin eğitim öğretim giderlerinin Belediye bütçesinden karşılanmasına cevaz veren bir hükme yer verilmemiştir.

Yönetmeliğin zikredilen hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, Yönetmelikte belirtilen eğitim yardımının Devlete ait ilköğretim ve ortaöğretim okullarında ya da üniversitelerde okuyup Yönetmelikte belirtilen diğer şartları taşıyan öğrencilere eğitim yardımı niteliğinde yapılan ödemelerle sınırlı olduğu anlaşılmakta olup, eğitim yardımı için konulan ödeneğin özel bir üniversitede okuyan öğrencilerin eğitim bedellerinin karşılanması için kullanılması mümkün değildir. Yine anılan Yönetmelikte yardımın öğrencilere ödeneceği belirtildiği halde, bahse konu ödemeler sözü edilen ... Meslek Yüksekokulu’na yapılmıştır.

Yönetmelikte öngörülen kurallara uyulmadığı için eğitim yardımı ödemesi yapılan öğrencilerin hangi kriterlere göre seçildikleri de anlaşılamamaktadır. Öğrencilerin dar gelirlilik durumu resmi belgelerle de ispat edilmiş değildir. Eğitim yardımı için konulan ödeneğin özel bir okul için kullanılması mümkün görünmemektedir. Mevcut durumda, belirli bir okulla protokol yapılması her türlü sübjektif değerlendirmeye açık olduğu gibi kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasını teminden de uzaktır.

Sonuç olarak, Belediye bütçesinden yapılan harcama, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin g) bendi hükmü gereğince, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması anlamında kamu zararı niteliğindedir.

Bu itibarla; 191 sayılı ilamın 4. maddesiyle ... -TL’ye ilişkin verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, (Üye ...’ın farklı gerekçesi ile Üyeler ... ile ...’nün aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğu ile,

16.05.2018 tarihinde karar verildi.

Farklı gerekçe

Üye ...’ın farklı gerekçesi;

Belediyelerin görev ve sorumlulukları 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14 üncü, yetki ve imtiyazları 15 inci, belediyelerin giderleri de aynı Kanunun 60 ıncı maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, belediye bütçesinden yapılan harcamanın; öncelikle mahalli müşterek bir ihtiyacı karşılanmasına yönelik olması, 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde sayılmış olan belediyelerin görev ve sorumlulukları ile 15 nci maddesinde sayılmış olan belediyenin yetki ve imtiyazları arasında bulunması ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan Belediye giderleri arasında yer alması gerekmektedir.

5393 sayılı Belediye Kanunun belirtilen maddelerinde, öğrencilerin özel okullarda öğrenim görmesini sağlamak, belediyelerin görev, sorumluluk ve yetkileri arasında gösterilmediği gibi, özel okullarda öğrenim gören öğrencilerin eğitim giderleri de belediyelerin yapabileceği giderler arasında da yer almamaktadır.

Diğer taraftan; 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinde ise; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir. Genel bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, bütçenin transfer tertibinden yardım alan kuruluşlar, il özel idareleri ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme kapsam ve programına alınmış, hisselerinin yarısından fazlası kamuya ait olan özel hukuk hükümlerine tâbi kuruluşlar, fonlar, döner sermayeler, kamu bankaları, kanunlarla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kurumlar ile kurul/üst kurullar ve diğer tüm kamu kurum ve kuruluşları (…) (1) birinci fıkrada belirtilen yüksek öğrenim öğrencilerine burs, kredi ve nakdî yardım adı altında herhangi bir ödeme yapamazlar; ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yüksek öğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirirler.” düzenlemesi bulunmaktadır.

Yukarıdaki madde metninin ikinci fıkrasının ilk halinde yer alan “ … (belediyeler hariç) …” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 20/11/2008 tarihli ve E.: 2004/24, K.: 2008/165 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi iptale ilişkin gerekçeli kararında; “(…) Öte yandan, dava konusu kurallarla çeşitli kurum ve kuruluşlarca verilen burslarda, mükerrerliğin önlenmesi; adil ve dengeli bir dağılım sağlanarak daha çok sayıda öğrenciye ulaşılması amacıyla, burs ve kredilerin tek elden verilmesi esasına dayanan bir sistem oluşturulduğu, ancak belediyelerin bundan istisna tutulduğu anlaşılmaktadır. Hukukun üstünlüğü esasını benimseyen bir devlette, genel kurala bu tür bir istisna getirilebilmesi için işin doğasından veya ayrıcalık tanınanların özel durumlarından kaynaklanan zorunluluklar bulunması gerekir. Aksi halde, yasama yetkisinin kullanılmasında, hizmetin gereği değil, yasa koyucunun hukuk sınırlarını aşan öznel iradesi belirleyici olur. Böyle bir durumu ise eşitlik temelinde, adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdürmekle yükümlü olan hukuk devleti anlayışı ile bağdaştırma olanağı bulunmadığından belediyelerin, dava konusu düzenleme ile getirilen yeni sistemin dışında tutulması Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.” denilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin belirtilen Kararından sonra, 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesi gerekçe gösterilmek suretiyle, belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi verebilmesi mümkün değildir. Belediyeler ancak ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yükseköğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirebilirler.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; ... Meslek Yüksekokulu’nda eğitim gören 56 öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının ... Belediyesi bütçesinden karşılandığı görülmüştür. Ancak yukarıda bahsedilen 5393 sayılı Kanunun 14, 15 ve 60 ıncı maddeleri ile Anayasa Mahkemesinin 20/11/2008 tarihli ve E: 2004/24, K: 2008/165 sayılı “Belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi veremeyeceği” hakkındaki Kararı karşısında söz konusu ödemelerin dayanaktan yoksun olduğu anlaşılmıştır.

Bu itibarla verilen tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesi gerekir.

Karşı oy gerekçesi

Üye ...’nın karşı oy gerekçesi;

5393 sayılı Belediye Kanununun Hemşehri Hukuku başlıklı 13 üncü maddesinde de, “Herkes ikamet ettiği beldenin hemşehrisidir. Hemşehrilerin, belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma hakları vardır.” denildikten sonra, aynı Kanunun 14 üncü maddesinde, belediyenin mahalli, müşterek nitelikte olmak şartıyla sosyal hizmet ve yardım yapabileceği hüküm altına alınmış ve belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı, 60. maddesinde belediyenin giderleri arasında, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımların da yer aldığı görülmektedir.

Bu itibarla, yardım yapılan öğrencilerin muhtaçlık durumunun araştırılmasını teminen verilen tazmin hükmünün bozularak dairesine tevdiine karar verilmesi gerekir.

Üye ...’nün karşı oy gerekçesi;

Yurt içinde ve dışında yüksek öğrenim gören öğrencilere burs, kredi ve nakdî yardım verilmesiyle ilgili esas ve usulleri düzenlemek amacıyla çıkartılan 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir” denildikten sonra devamında, yüksek öğrenim öğrencilerine burs, kredi ve nakdî yardım adı altında herhangi bir ödeme yapamayacak kurumlar tadat edilmiş, ancak bu kurumlar arasında belediyelere yer verilmemiştir. Aynı Kanunun “Diğer kuruluşlarca yapılacak işlemler” başlıklı 3. maddesinde de “Bu Kanunun yayımı tarihinden sonra belediyeler tarafından, yüksek öğrenim öğrencilerine burs, kredi verilmesi veya nakdî yardım yapılması halinde, yapılan yardımların türü, miktarı ve kaç öğrenciye ne kadarlık süre için verildiğine ilişkin bilgiler üçer aylık dönemler itibarıyla Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirilir” denilerek belediyelere, öğrencilere verdikleri burs ve yardımları Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirme yükümlülüğü getirilmiştir. Her ne kadar kanunun 2. maddenin ikinci fıkrasında yer alan “ … (belediyeler hariç) …” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 20/11/2008 tarihli ve E.: 2004/24, K.: 2008/165 sayılı Kararı ile iptal edilmiş ise de yukarıda zikredilen 3. maddede bir değişikliğe gidilmemiştir. Yani mevcut durumda Anayasa Mahkemesi Kararının gerekçesi dışında, belediyelerin yüksek öğrenim öğrencilerine burs vermesini yasaklayan bir mevzuat düzenlemesi bulunmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi Kararının gerekçesinin bağlayıcılığına gelince, Anayasamızın 153’üncü maddesinin son fıkrasına göre “Anayasa Mahkemesi kararları... yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar”. Ancak AYM’nin norm denetimine ilişkin karar gerekçelerinin bağlayıcılığı konusu literatürde tartışmalıdır. AYM kararlarının gerekçe kısmında, kanunun Anayasanın hangi maddesine, nasıl aykırı olduğu açıklanmaktadır. Anayasa Mahkemesi de 14.12.2006 tarih ve K.2006/40 sayılı Kararında;

“Başta yasama organı olmak üzere yasama ve yürütme, kararların yalnız sonuçları ile değil, bir bütünlük içinde gerekçeleri ile de bağlıdır. Gerekçeleriyle birlikte kararlar, yasama işlemlerini değerlendirme ölçütlerini içerirler ve yasama etkinliklerini yönlendirme işlevi de görürler. Bu nedenle, yasama organı düzenlemelerde bulunurken, iptal edilen yasaya ilişkin kararların sonuçları ile birlikte gerekçelerini de göz önünde bulundurmak zorundadır” diyerek, kararların gerekçelerinin bağlayıcılığı hususunda, yasama ve yürütme organını zikretmiş, yargı organlarını bağlaması hususunu ise meskut geçmiştir. Bunun bilinçli bir tercih olduğu açıktır. Zira, Anayasa Mahkemesinin kararının gerekçesine yargı organları için bağlayıcılık gücü atfedilmesi, Anayasa Mahkemesinin, diğer yargı organlarına emir ve talimat verebileceği anlamına gelir. Böyle bir durum, yargı organlarının her konuyu Anayasa Mahkemesinin yorumladığı şekilde yorumlamasını zorunlu kılar ki mevzuatta böyle bir hüküm yoktur. Aksine Anayasamızın 138. maddesinde “Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz” denilmektedir. Ayrıca Anayasa Mahkemesi diğer mahkeme kararların temyiz mercii de değildir. Bu nedenle belediyelerin yüksek öğrenim öğrencilerine burs vermesi hususunda hüküm verirken Anayasa Mahkemesi kararı tazmin hükmünün gerekçesi olmamalıdır.

5393 sayılı Belediye Kanununun Hemşehri Hukuku başlıklı 13 üncü maddesinde de, hemşehrilerin, belediye idaresinin yardımlarından yararlanma hakları olduğu belirtildikten sonra, aynı Kanunun 14 üncü maddesinde, belediyenin mahalli, müşterek nitelikte olmak şartıyla sosyal hizmet ve yardım yapabileceği hüküm altına alınmış ve belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı, 60. maddesinde de belediyenin giderleri arasında, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlara da yer verildiği görülmektedir.

Her ne kadar belediyece çıkartılan yönetmeliğin lafzına aykırı olan uygulamalar yapılmış ise de, dar gelirli, yoksul ve muhtaçlara yardım etmek belediyenin asli görevlerindendir.

Bu itibarla duruşma sırasında sorumluların sözlü ifadelerinde belirttikleri bu yardımların öğrencilerin ihtiyaç sahipliği konusunda gerekli araştırma yapılarak verildiği iddialarının araştırılmasını teminen verilen tazmin hükmünün bozularak dairesine tevdiine karar verilmesi gerekir.