Sayıştay 5. Dairesi 407 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 12.12.2019

• Karar No: 407

• İlam No: 64

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2018

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Toplu taşıma desteği ve damga vergisi

A) Şehir içi toplu taşımacılık hizmeti yapan özel halk otobüslerine, faaliyette bulunmaları ile ilgili olarak yapılan sözleşme ve şartnamelerde ücretsiz taşıma ile ilgili düzenlemeler bulunmasına rağmen, ………………… Bakanlığınca belediyeler aracılığıyla yapılan gelir desteği ödemesinde bulunulması suretiyle …………………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

4736 sayılı Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal Ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve beşinci fıkrası sırasıyla;

“(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/88 md.) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun veya 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki hizmetleri sebebiyle vatani hizmet tertibinden aylık bağlananların; 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 56 ncı maddesi ile mülga 45 inci ve 64 üncü maddelerine veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesine, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre vazife malulü sayılarak aylık bağlananların kendileri, eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış olan çocukları, anne ve babaları; yukarıda sayılan kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya devam edenler ile vazife malulü sayılarak aylık bağlananlardan, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında çalışmaya başlamaları nedeniyle ödenmekte olan aylıkları kesilenlerin kendileri ile eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları, anne ve babaları; yukarıda sayılan kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılacak şekilde hayatını kaybedenlerin ya da aynı kapsamda aylık almaktayken hayatını kaybedenlerin eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış olan çocukları, anne ve babaları; engelliler için sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere birlikte yolculuk ettikleri refakatçileri, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanırlar.

(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/88 md.) Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından ise %50 indirimli olarak yararlanırlar. Bu fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler altmış ila altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilirler.

…

24.2.1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun, 3.11.1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ücretsiz veya indirimli tarife uygulanması ile ilgili diğer hükümleri saklıdır.”

hükmüne amirdir.

Mezkur Kanunun ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri kapsamında, belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine, ………………….. Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ilgili belediyeler aracılığıyla her ay gelir desteği ödemesi yapılacağı, yapılacak aylık gelir desteği ödemesini yıllık olarak belirlemeye, bu tutarı faaliyette bulunulan yere ve belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracını taşıma kapasitesine göre farklılaştırmaya ve yapılacak ödemeye ilişkin diğer esas ve usullerin ………………….. Bakanlığı ve …………………. Bakanlığı tarafından müştereken belirleneceği belirtilerek, 1 inci maddenin son fıkrası ile de; Kanunun yayımı tarihinden önce beşinci fıkrada belirtilen kanunlar dışında; kanun, kanun hükmünde kararname, tüzük, yönetmelik, genelge ve benzeri düzenleyici işlemler ile diğer idari işlemlerle tesis edilmiş bulunan ücretsiz veya indirimli tarife uygulamalarına 31.12.2001 tarihinden itibaren son verileceği düzenlenmiştir.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

Şehir içi toplu taşıma hizmetlerinin …………………………. Belediyesi Özel Halk Otobüsü Yönetmeliği doğrultusunda Özel ve Tüzel kişilerle 2004 yılından itibaren sözleşme yapılarak yürütüldüğü, anılan sözleşmenin “Ücret ve tarifeler” başlıklı 8 inci maddesinin “b” fıkrasının; “Şehit aileleri, gaziler ve ilgili yasalar gereği belediye otobüslerinden ücretsiz faydalanması gerekenlerden ücret alınmayacaktır. Engelli Vatandaşlar için Belediye Encümeninin …………………………. tarih ve ………………… sayılı kararı doğrultusunda engelli sağlık raporlarına göre %40 ile %70 kadar indirimli, %70 ve üzeri ücretsiz tarife uygulanacaktır.” şeklinde düzenlenerek, 4736 sayılı Kanun ve 2002/3654 sayılı bakanlar kurulu kararı doğrultusunda ulaşımdan ücretsiz ve indirimli kullanacakların belirlendiği, 12.07.2013 tarihinde 4736 sayılı kanununla kanunun 1 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası gereğince %40 ve üzeri engelli ve 65 yaş ve üzeri yaştaki vatandaşların şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanmaya başladığı,

Anılan mevzuat doğrultusunda toplu taşıma faaliyetleri yürütülmekte iken ………………….. Genel Müdürlüğünün …………………… tarihli ………………………… sayılı yazısı ile Ücretsiz seyahat kapsamında ayakta yolcu taşıma hakkı bulunan toplu taşıma ile ilgili özel şahıs ve şirketlere yetki vermiş belediyelerin; araç sayıları, taşıma kapasitesi, ücretsiz seyahat ile ilgili verilmiş kart sayıları, akıllı kart sisteminin kullanılıp kullanılmadığının bilgilerinin tüm valiliklerden istendiği,

06.01.2016 tarihinde Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine ilişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik’in yürürlük tarihinden önce Bakanlık tarafından ülke genelinde konuyla ilgili araştırmaların yapıldığı,

Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine ilişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğin “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesi; “Bu Yönetmeliğin amacı, 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları kapsamında belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine belediyeler aracılığıyla yapılacak gelir desteği ödemesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” şeklinde düzenlenerek belediyelerin aracı olarak belirlendiği,

Aynı yönetmeliğin “Belediye aracılığıyla gelir desteği ödemesi yapılacak işletmeciler” başlıklı 4 üncü maddesi;“(1) İşletmecilere belediyeler aracılığıyla, 4736 sayılı Kanun kapsamında sayılan kişileri toplu taşıma hizmetinden herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep etmeyerek ücretsiz yararlandırmaları kaydıyla, Bakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ödeme yapılır.

(2) İşletmeciler şehirlerarası toplu taşıma hizmeti için bu ödemeden faydalanamazlar.

(3) Şehir içi kara ve deniz taşımacılığında taksi, taksi dolmuş, dolmuş, rekreatif, turistik ve servis amaçlı kullanılan araçlar ücretsiz seyahat ve ödeme kapsamının dışındadır.” gereğince ödeme yapılacak işletmecilere aktarılacak paranın Bakanlık bütçesine konulan ödenekten karşılanacağının belirlendiği, bunun dışında belediyelerin işlettiği veya belediyeye bağlı olan şirketlerin işletmekte olduğu toplu taşıma hizmetleri için ödeme yapılmayacağı ………………….. ve …………………. Bakanlığının ……………. - …………….. tarihli yazıları ile defaten bildirildiği,

………………….. Valiliği İl Mahalli İdareler Müdürlüğünün ………………. tarihli ………………. sayılı yazı ile Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine ilişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik’in “Başvuru ve ödeme” başlıklı 5 inci maddesinin 1 inci fıkrası; “Belediyeler, şehir içi toplu taşıma hizmeti için yetki vermiş olduğu işletmecilerin adı soyadı/unvanı, yetki belgesinin tarihi, sayısı ve süresi, araç plaka numarası (deniz araçlarında buna muadil sayı veya ayırt edici özellik), ilgili ayda aracın fiilen çalışıp çalışmadığı hususlarına dair bilgileri içeren listenin ekli olduğu yazıyı, her ayın son gününden itibaren beş iş günü içerisinde Genel Müdürlüğe gönderir.” kapsamında toplu taşıma hizmeti için yetki verilen özel işletmelerin bilgilerinin istendiği, verilen bilgiler doğrultusunda bakanlığın gelir desteği ödemesi yapılması için Belediyeye aktarılacak ödeneği gönderdiği, ayrıca ………………. Bakanlığının ………………… tarihli …………………. sayılı yazısı ile Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen bilgilerin her ayın son gününden itibaren beş iş günü içerisinde düzenli olarak gönderilmesi için belediyeyi bilgilendirdiği,

anlaşılmaktadır.

Neticeten, yukarıda açıklanan ilgili mevzuatlar ve bilgilendirme yazıları doğrultusunda ülke genelinde belediyelerce yetki verilen şehir içi yolcu taşımacılığı yapmakta olan özel halk otobüslerine, Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinin 4 ve 6 ıncı maddeleri gereğince ülke genelindeki taşımacılara destek olmak amacıyla 06.01.2016 tarihinde Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine ilişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik kapsamında gelir desteği yapılmasına karar verilmiş ve yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafınca ödenek çıkartılarak belediyelerin banka hesap numaralarına aktarılmıştır. Böylece, Yönetmelik’in 5 inci maddesinin 4 üncü bendi; “İl müdürlükleri harcama talimatı ve icmal tablosunu ödeme emri belgesine ekleyerek gelir desteği tutarını ilgili belediyelerin bildirmiş oldukları banka hesaplarına aktarır. Aktarılan bu tutarlar, ilgili belediyeler tarafından beş iş günü içerisinde işletmecilerin banka hesaplarına ödenir.” gereğince belediyelerin destek tutarlarının işletmecilerin banka hesaplarına 5 (beş) gün içerisinde yatırmakla mükellef olmaları, bu konuda belediyelerin söz konusu ödenekleri bütçe ile ilişkilendirmeyerek emanet hesaplarında tutmaları, bu tutarlar üzerinde Damga Vergisi kesintisi dışında herhangi bir inisiyatif yetkilerinin de bulunmaması hususu ile Belediyelerin yukarıda anılan mevzuat düzenlemeleri yapılmadan önce özel halk otobüsü işletmecileri ile ücretsiz ya da indirimli yolcu taşıması yapacaklarına ilişkin düzenleme yapmış olmalarının daha sonra yürürlüğe giren ve anılan mevzuat çerçevesinde taşımacılık hizmeti yapan özel halk otobüslerine yapılacak destek ödemesinden yararlanmasına herhangi bir engel bulunmaması hususu bir arada değerlendirildiğinde idarece yapılan işlemlerde mevzuata aykırı bir durumun olmadığı görülmüştür.

Bu itibarla, Şehir içi toplu taşımacılık hizmeti yapan özel halk otobüslerine …………………….Bakanlığınca gelir desteği ödemesinde bulunulmasıyla ilgili olarak; Belediyelerin yukarıda anılan mevzuat düzenlemeleri yapılmadan önce özel halk otobüsü işletmecileri ile ücretsiz ya da indirimli yolcu taşıması yapacaklarına ilişkin düzenleme yapmış olmalarının daha sonra yürürlüğe giren ve mevzuat çerçevesinde taşımacılık hizmeti yapan özel halk otobüslerine yapılacak destek ödemesinden yararlanmasına herhangi bir engel bulunmamakla birlikte belediyelerin ilgili bakanlıkça aktarılan destek tutarlarını işletmecilerin banka hesaplarına 5 (beş) gün içerisinde yatırmakla mükellef olmaları ve bu konuda belediyelere herhangi bir takdir yetkisi tanınmaması hususları bir arada değerlendirildiğinde mevzuatına uygun olduğu anlaşılan ………………………. TL ile ilgili ilişilecek husus bulunmadığına,

İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,

karar verildi.

B) …………………… Bakanlığınca, Şehir içi toplu taşıma faaliyetinde bulunan işletmelere yapılan gelir desteği ödemelerinden Damga Vergisi kesilmemesi suretiyle …………………….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 1 inci maddesinde, Kanuna ekli 1 sayılı tabloda yer alan kağıtların Damga Vergisine tabi olduğu; kağıt teriminin yazılıp imzalamak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade ettiği belirtilmiştir.

Kanuna ekli 1 sayılı Tablonun “IV Makbuzlar ve Diğer Kağıtlar” başlığı altında;

“-Resmî daireler tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler (avans olarak yapılanlar dahil) nedeniyle kişiler tarafından resmî dairelere verilen ve belli parayı ihtiva eden makbuz ve ibra senetleri ile bu ödemelerin resmî daireler nam ve hesabına, kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesini veya emir ve havalelerine tediyesini temin eden kâğıtlar (binde 9,48)

-Maaş, ücret, gündelik, huzur hakkı, aidat, ihtisas zammı, ikramiye, yemek ve mesken bedeli, harcırah, tazminat ve benzeri her ne adla olursa olsun hizmet karşılığı alınan paralar (avans olarak ödenenler dahil) için verilen makbuzlar ile bu paraların nakden ödenmeyerek kişiler adına açılmış veya açılacak carî hesaplara nakledildiği veya emir ve havalelerine tediye olunduğu takdirde nakli veya tediyeyi temin eden kâğıtlar (Binde 7,59)” hükmüne yer verilmiştir.

Bu hükümlere göre, 4736 sayılı Kanun’un ek 1 inci maddesi gereğince ücretsiz taşımalar karşılığı olarak maktuen yapılan gelir desteğine ilişkin ödemeler Damga Vergisine tabi olup, söz konusu ödemelerden Binde 9,48 oranında Damga Vergisi kesilmesi gerekmektedir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe Hizmeti ve Muhasebe Yetkilisinin Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 61 inci maddesi;

“…

Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde;

a) Yetkililerin imzasını,

b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,

c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,

d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,

Kontrol etmekle yükümlüdür.

Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.

…”

hükmü gereği Muhasebe Yetkilileri ……………… ve …………………….’ya Damga Vergisinin kesilmemesi nedeniyle 61 inci madde kapsamında sorumluluk atfedilmesi mümkün değildir.

Bu itibarla, 4736 sayılı Kanun’un ek 1 inci maddesi gereğince ücretsiz taşımalar karşılığı olarak maktuen yapılan gelir desteğine ilişkin ödemeler Damga Vergisine tabi olup, söz konusu ödemelerden Binde 9,48 oranında Damga Vergisi kesilmemesi sonucu oluşan …………………….. TL kamu zararının;

Gerçekleştirme Görevlisi …………………… ve Harcama Yetkilisi …………………..’a

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oyçokluğuyla,

karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye …………………………’in karşı oy gerekçesi;

“488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na ekli 1 sayılı Tablonun; “IV Makbuzlar ve Diğer Kağıtlar” başlıklı “-Resmî daireler tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler (avans olarak yapılanlar dahil) nedeniyle kişiler tarafından resmî dairelere verilen ve belli parayı ihtiva eden makbuz ve ibra senetleri ile bu ödemelerin resmî daireler nam ve hesabına, kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesini veya emir ve havalelerine tediyesini temin eden kâğıtlar” hükmü gereğince söz konusu ödemelerden Binde 9,48 oranında Damga Vergisi kesilmesi gerekmekle birlikte bu kesintinin ilgili bakanlık tarafından yapılması gerektiğinden tazmin hükmüne ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyorum.”