Sayıştay 5. Dairesi 40499 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2013

• Daire: 5

• Dosya No: 40499

• Tutanak No: 42183

• Tutanak Tarihi: 27.09.2016

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Sosyal yardıma muhtaç kişilere verilmek üzere, belediye bütçesinden, mahalle muhtarının banka hesabına, kanuni dayanağı olmaksızın, para aktarılması.

2. 212 sayılı ilamın 6 ıncı maddesi ile;

A-) ... Mahallesinde ikamet eden sosyal yardıma muhtaç kişilere verilmek üzere, ... Belediyesi Bütçesinden, Mahalle Muhtarı ... ’ın banka hesabına, kanuni dayanağı olmaksızın, ... -TL aktarılmak suretiyle kamu zararına neden olunduğu gerekçeleriyle tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu Gerçekleştirme Görevlisi ... dilekçesinde:

… Mahallesi Muhtarı ... ’ın hesabına yatırılan para, adı geçenin muhtarlık yaptığı mahallede yaşayan yaşlı; yoksul ve başkalarının yardımıyla yaşamını sürdürebilen kimselere yapılması öngörülen yardımın yerine getirilmesi ile ilgilidir. Bilindiği gibi müstakil tüzel kişiliği bulunmayan ve 5393 sayılı yasaya göre Belediyenin temsilcisi olan Mahalle Muhtarının yoksul yurttaşlara Belediye tarafından el uzatılmasına aracı olması hukuka aykırı görülmemiştir. Öte yandan, yine 5393 sayılı yasanın 9 uncu maddesine göre mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunların çözümü için bütçe imkanları içerisinde ayni yardım ve desteği sağlar” denilmek suretiyle Belediye ile Muhtarlık arasındaki yardımlaşmanın hukuki çerçevesi belirlenmiştir. … Mahallesi Muhtarı’nın hesabına yapılan ödemeye İlişkin Muhtarlık tarafından Belediyeye verilen yardım dağıtım listesi olduğunu,

Sayıştay Başsavcılığının karşılamasında:

“6/A maddeyle ilgili olarak Daire kararında özetle, ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan Malım ut Şevket Paşa muhtarı hesabına kanuni dayanağı olmaksızın ... ,-TL tutarında para aktarılmak suretiyle, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin (c) bendi hükmü gereğince kamu zararına yol açıldığı, oluşan kamu zararının ilamda belirtilen sorumlular adına müştereken ve müteselsilen işlenecek faiziyle birlikte ödettirilmesine karar verildiği, görülmektedir.

Temyiz dilekçesinde Özetle; adı geçen mahalle muhtarının hesabına aktarılan paranın mahallede ikamet eden yardıma muhtaç kişilere verilmek üzere aktarılan para olduğu, muhtarların yoksul kişilere ulaşmada belediyenin aracı olarak kullandığı kimseler olduğu, Belediyeler ve muhtarlar arasındaki hukuki çerçevenin 5393 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle belirlendiği ve yapılan aktarmanın dayanağını da bu madde hükmünün oluşturduğu ifade edilerek, verilen tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.

5018 sayılı Kanunun 29 uncu maddesi hükmünde, gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılması, yardımda bulunulması veya menfaat sağlanmasının mümkün olmadığı,

Kanunun yetkisiz tahsil ve ödeme başlıklı 72 nci maddesi hükmünde, kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek ve tüzel kişinin kamu adına tahsilat ve ödeme yapamayacağı, 71 nci maddesinde de kamu zararı tanımı yapılarak kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler açıklanmış olup; (c) bendinde “c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması” denilmek suretiyle bu şekilde yapılan aktarmalar kamu zararı olarak belirlenmiştir.

... Belediyesi Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin 6 nci maddesinde, belediye sınırları içerisinde ikamet eden muhtaç, yoksul, kimsesiz düşkün ve engelli kişilerin ve afetlere maruz kalmış olup, ayni ve nakdi yardıma ihtiyacı olduğu tespit edilen kişilerin, belediyece yapılacak sosyal yardımlardan yararlanabilecekleri açıklanmış, 7 nci maddesinde de, bu yardımın nasıl yapılacağı ve aranan şartların neler olduğu belirtilmiştir.

Belediye tarafından yapılan yardımın adı geçen muhtarın hesabına yardıma muhtaç kimselere verilmek üzere aktarıldığı, aynı muhtar tarafından da fakir kimselere imza karşılığında dağıtıldığı anlaşılmaktadır. Oysa ... Belediyesi Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin ilgili maddelerinde; muhtaç, yoksul, kimsesiz düşkün ve engelli kişilerin ve afetlere maruz kalmış olup, ayni ve nakdi yardıma ihtiyacı olduğu tespit edilen kişilere yardımın nasıl ve hangi belgeler karşılığında yapılacağı açıkça belirtilmiştir. Bu yardım yapılırken yönetmeliğin bu hükümlerine hiç uyulmadığı, yardım yapılacak kişilerin, ödenecek nakdi para tutarının Belediye bünyesinde yönetmelik hükmü gereği oluşturulacak Değerlendirme Kurulu tarafından belirlenmesi ve yardımın banka aracılığıyla hak sahibin yapılması gerektiği halde bu hükümlere uyulmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, mevzuata aykırı bir şekilde yapılan bu transfer niteliğindeki harcama, 5018 sayılı Kanunun 71/c bendi gereği kamu zararını oluşturduğu değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının onanmasının, uygun olacağı düşünülmektedir.” Denilmiştir.

Gereği Görüşüldü:

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde: 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde de, Belediyenin mahalli, müşterek nitelikte olmak şartıyla sosyal hizmet ve yardım yapabileceği veya yaptırabileceği hüküm altına alınmıştır.

5393 sayılı Belediye Kanununun bahsedilen 14 üncü maddesine istinaden ... Belediye Meclisinin 05.10.2012 tarih ve 252 sayılı Kararı ile yürürlüğe giren ... Belediyesi Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliğinin Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu yönetmeliğin amacı, yoksunluk içinde olup da temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çeken dar gelirli, yoksul, muhtaç, kimsesiz ve engellilere bütçe imkanları dahilinde yapılacak ayni ve nakdi yardımlara dair usul ve esasları düzenlemektedir.” denilmektedir.

Aynı Yönetmeliğin Sosyal yardımlardan yararlanma hakkı başlıklı 6 ncı maddesinde de;

“Aşağıda belirtilen kişilerin belediyece yapılacak sosyal yardımlardan yararlanmaya hakkı vardır:

Belediye sınırları içinde ikamet eden muhtaç, yoksul, kimsesiz, düşkün ve engelli kişiler,

Afetlere maruz kalmış olup, ayni ve nakdi yardıma ihtiyacı olduğu tespit edilen kişiler,

(…)” hükmü bulunmaktadır.

Yönetmeliğin Başvuru başlıklı 7 nci maddesine göre ise, sosyal yardımlardan yararlanmak isteyen kişilerin Belediye Yazı İşleri Müdürlüğü’ne başvurması şartı aranmaktadır. Başvuru olmasa dahi, Belediye Başkan veya Başkan Yardımcısının uygun görmesi halinde, Belediye personeli marifetiyle yapılacak tahkikat sonucunda belirlenecek kişilere de ... ilçe sınırları içinde ikamet etmeleri şartıyla yardım yapılabilmesi mümkündür. Başvuran kişiler için ekonomik ve sosyal durumlarının tespitine yönelik olarak “sosyal inceleme raporu” düzenlenmesi gerekmektedir. Daha sonra evraklar ve “sosyal inceleme raporu” “Değerlendirme Kurulu” tarafından incelenerek nihai kararın verilmesi hüküm altına alınmıştır.

Yönetmeliğin 13 üncü maddesine göre yapılacak nakdî yardımların miktarı ve süresi Yazı İşleri Müdürlüğü’nün teklifi üzerine veya re’sen Değerlendirme Kurulu tarafından belirlenir ve belirlenen miktar ilgililer adına çek düzenlenmek suretiyle bankadan ödenir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ile, ... Belediyesi tarafından yapılacak olan sosyal yardım niteliğindeki nakdi yardımların usul ve esasları belirlenmiştir. İlişikli tutulan ödeme emri ve eki belgelerinin incelenmesinde, Mahmut Paşa Mahallesinde ikamet eden sosyal yardıma muhtaç kişilere verilmek üzere mahalle muhtarının banka hesabına ... -TL aktarıldığı ve bu tutarın da aynı muhtar tarafından düzenlenen fakirlik belgesi sahibi kişilere imza karşılığında dağıtıldığı tespit edilmiştir. Oysa, ... Belediyesi Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliği hükümlerine göre, hak sahibi kişilere ödenecek nakdi yardımın tutarı ve süresinin Değerlendirme Kurulu tarafından belirlenmesi ve hak sahibine banka kanalıyla ödeme yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla, belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olduğu halde, ... Belediyesi tarafından mahalle muhtarının hesabına doğrudan sosyal yardım olarak nakdi para aktarılmak suretiyle toplam ... -TL tutarında yersiz harcamada bulunulmak suretiyle kamu zararına yol açılmıştır.

Sorumlular, gönderdikleri savunmalarında, her ne kadar; ... Mahallesi Muhtarı ... ’ın hesabına yatırılan paranın, adı geçenin muhtarlık yaptığı mahallede yaşayan yaşlı; yoksul ve başkalarının yardımıyla yaşamını sürdürebilen kimselere yapılması öngörülen yardımın yerine getirilmesi ile ilgili olduğunu, müstakil tüzel kişiliği bulunmayan ve 5393 sayılı Yasaya göre Belediyenin temsilcisi olan Mahalle Muhtarı’nın yoksul yurttaşlara Belediye tarafından el uzatılmasına aracı olmasının hukuka aykırı olarak görülmemesi gerektiğini, öte yandan, yine 5393 sayılı Yasanın 9 uncu maddesinde; belediyelerin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkanları içerisinde ayni yardım ve desteği sağlayacağının belirtildiğini ve böylece Belediye ile Muhtarlık arasındaki yardımlaşmanın hukuki çerçevesinin belirlendiğini, ... Mahallesi Muhtarı’nın hesabına yapılan ödemeye ilişkin Muhtarlık tarafından ... Belediyesine verilen yardım dağıtım listesinin savunma ekinde sunulduğunu ifade etmiş iseler de, yapılan bu savunmanın kabulüne imkan bulunmamaktadır.

5393 sayılı Kanunun Mahalle ve yönetimi başlıklı 9 uncu maddesinde; “Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir. Belediye sınırları içinde mahalle kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi, bölünmesi, adlarıyla sınırlarının tespiti ve değiştirilmesi, belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü üzerine valinin onayı ile olur.

Muhtar, mahalle sakinlerinin gönüllü katılımıyla ortak ihtiyaçları belirlemek, mahallenin yaşam kalitesini geliştirmek, belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkilerini yürütmek, mahalle ile ilgili konularda görüş bildirmek, diğer kurumlarla iş birliği yapmak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yapmakla yükümlüdür. (Ek cümle: 12/11/2012-6360/15md.) Belediye sınırları içinde nüfusu 500’ün altında mahalle kurulamaz.

Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.” denilmektedir.

5393 sayılı Kanunun 9 uncu maddesindeki düzenlemeye göre; muhtar, belediye ile mahalle sakinleri arasındaki ilişkilerin yürütülmesi, mahallenin ihtiyaçlarının belediyeye bildirilerek giderilmesi konusunda aracı olarak faaliyet göstermekle görevlendirilmiştir. Bahse konu hükmün, ihtiyaç sahiplerine aktarılmak üzere muhtarın şahsına kamu kaynağı aktarılmasının dayanağı olarak gösterilmesi hem 5018 sayılı Kanunun 29 uncu maddesine hem de ... Belediye Meclisinin 05.10.2012 tarih ve 252 sayılı Kararı ile yürürlüğe giren ... Belediyesi Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine aykırıdır.

Belirtildiği üzere, Belediye tarafından dağıtılan sosyal yardımlardan yararlanmak isteyen kişilerin Belediye Yazı İşleri Müdürlüğü’ne başvurması gerekmektedir. Başvuru olmasa dahi, Belediye Başkan veya Başkan Yardımcısının uygun görmesi halinde, belediye personeli marifetiyle yapılacak tahkikat sonucunda belirlenecek kişilere de ... ilçe sınırları içinde ikamet etmeleri şartıyla yardım yapılabilmesi mümkündür. Başvuran kişiler için ekonomik ve sosyal durumlarının tespitine yönelik olarak “sosyal inceleme raporu” düzenlenmesi, akabinde ise, hazırlanan evrakların ve “sosyal inceleme raporu”nun “Değerlendirme Kurulu” tarafından incelenerek nihai kararın verilmesi gerekmektedir.

Yönetmelik hükümlerinden anlaşılacağı üzere, hak sahibi kişilere ödenecek nakdi yardımın tutarı ve süresinin Değerlendirme Kurulu tarafından belirlenmesi ve hak sahibine banka kanalıyla ödeme yapılması Yönetmeliğin amir hükmü konumundadır. Mahalle muhtarı kanalıyla yapılacak transfer neticesinde ise, her bir hak sahibine ne kadar ödeme yapıldığının, hatta hak sahibine gerçekten bir ödeme yapılıp yapılmadığının dahi belirlenememe riski bulunaktadır. Nitekim, Zeynep Gül DOMAÇ tarafından dilekçe eki olarak gönderilen ve ... Mahallesi Muhtarı ... tarafından imzalanan yazıda 05.01.2013-10.02.2013 tarihleri arasında ihtiyaç sahibi kişiler için yapılan yardımlar listelenmiştir. Oysa, Ödeme Emri eki belgede yardım yapılan kişilerin listesinin tarihi, yine aynı muhtarın imzası ile 04.03.2013 olarak belirtilmiştir. Ayrıca yardım yapıldığı iddia edilen kişilerin isimleri her iki listede farklı olarak yer almaktadır. Diğer taraftan, bu listelerde yardım yapıldığı belirtilen kişilerin gerçekten yardım almaya hak sahibi olup olmadıkları ve bunlara yapıldığı belirtilen yardımın geçekten verildiğini ispatlayabilecek (imza, vs.) vesikalara da yer verilmemiştir.

İhtiyaç sahibi kişilere dağıtılmak üzere muhtara para aktarılmasının Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırılığı bir yana, gerçekleştirildiği ifade edilen yardımların tarihleri konusunda dahi Belediye ile muhtarlık arasında mutabakat sağlanamadığı aşikârdır. Bahse konu yardım dağıtma yöntemi, ihtiyaç sahibi olduğu iddia edilen kişilerin gerçekten ihtiyaç sahibi olup olmadığının belirlenmesinde, bunlara yardımların gerçekten yapılıp yapılmadığı ve yardım tutarı hakkında birbiriyle çelişen belgeler mevcuttur.

Bu itibarla; 5.Daire tarafından 212 sayılı ilamın 6 ncı maddesine ilişkin Mahalle Muhtarı ... ’ın banka hesabına, kanuni dayanağı olmaksızın, ... -TL aktarılmak suretiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oyçokluğuyla,

(Üyeler ... ile ...’ın muhtarlık yaptığı mahallede yaşayan yaşlı; yoksul ve başkalarının yardımıyla yaşamını sürdürebilen kimselere yapılması öngörülen yardımın yerine getirildiği, müstakil tüzel kişiliği bulunmayan ve 5393 sayılı yasaya göre Belediyenin temsilcisi olan Mahalle Muhtarının yoksul yurttaşlara Belediye tarafından el uzatılmasına aracı olmasının hukuka aykırı görülemeyeceği, öte yandan, yine 5393 sayılı yasanın 9 uncu maddesine göre mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunların çözümü için bütçe imkanları içerisinde ayni yardım ve desteği sağlar” denilmek suretiyle Belediye ile Muhtarlık arasındaki yardımlaşmanın hukuki çerçevesi belirlendiği gerekçesiyle tazmin hükmünün kaldırılması gerektiği yönündeki azınlık görüşlerine karşı,)

İlamın B fıkrası ile ilgili olarak;

İlamın B fıkrası ile ilgili olarak bir itiraz söz konusu olmadığından Kurulca YAPILACAK BİR İŞLEM BULUNMADIĞINA, oybirliğiyle,