Sayıştay 5. Dairesi 40029 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 5

• Dosya No: 40029

• Tutanak No: 41935

• Tutanak Tarihi: 31.05.2016

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Personelinin spor yapması için; spor tesisi ve komplekslerinden yararlanması maksadıyla hizmet alımı yapılması ve masraflarının bütçeden ödenmesi.

1. 307 sayılı ilamın 3 üncü maddesinde, … personelinin spor yapması için; spor tesisi ve komplekslerinden yararlanması maksadıyla … A.Ş. den hizmet alımı yapılması ve masraflarının bütçeden ödenmesi nedeniyle … - TL. ye tazmin hükmolunmuştur.

Kurum adına temyiz başvurusunda bulunan Av. … ile sorumlular aynı mahiyetteki dilekçelerinde, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında devletin temel niteliklerinden birinin "sosyal devlet" ilkesi olup, yine Anayasanın sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler başlıklı üçüncü bölümde yer alan "Sporun geliştirilmesi ve tahkim" başlıklı 59. maddesinde yer alan "Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder" şeklindeki hüküm uyarınca; vatandaşlara spor yapma imkânı sağlamanın devletin temel görevlerinden biri, vatandaşlar için de sosyal haklardan biri olarak belirlendiğini,

Yine 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun "Sosyal Haklar ve Yardımlar" başlıklı IV. kısmının "Memurların sosyal tesis ihtiyaçları" başlıklı 191 inci maddesinin "Devlet memurları için lüzum ve ihtiyaç görülen yerlerde çocuk bakımevi ve sosyal tesisler kurulabilir" şeklinde olduğunu,

Konuya ilişkin işçiler ile ilgili, 4857 sayılı İş Kanunu ile işverene verilen işçinin beden ve ruh sağlığını koruma görevinin yanı sıra, … Genel Müdürlüğüne ait işyerlerinde geçerli Toplu İş Sözleşmesinin 87. maddesinde işverene sosyal tesis kurma görevi yüklediğini,

… Genel Müdürlüğünün, kanunla yüklendiği toplu ulaşım görevini yaklaşık 860 memur ve 8000 işçisi ile yerine getirmekte olup, toplu ulaşım hizmeti yerine getirilirken zaman zaman travma niteliğindeki psikolojik baskı ve stresin neden olduğu olumsuzlukların, çalışanların iş verimini önemli ölçüde azalttığını, Keza kurum çalışanlarının büyük çoğunluğu işçi olup, bunların da büyük çoğunluğunun şoför olduğunu, şoför personelin gün boyu uzun oturmaya bağlı olarak hareketsizlikten kaynaklı rahatsızlıklar yaşayabildiğini,

… Genel Müdürlüğünün, bugün birçok kamu kurumunun büyük yatırım masraflarına girerek kurdukları sosyal tesisleri bizzat kuramadığı için hizmet satın alma yoluyla temin ettiği hizmetin; Anayasa, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, İş Güvenliği Mevzuatı, İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesine dayalı olarak yapıldığını, bütün kamu kurum ve kuruluşlarının çalışanlarının yararlanabileceği sosyal tesis yapmasının fiilen mümkün olmadığı gibi ekonomik de olmadığını,

657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 191. maddesindeki düzenlemenin, kamu kurum ve kuruluşlarına sosyal tesis yapma yanında çocuk bakımevi ve kreş yapma ödevi de yüklediğini, Bu nedenle bünyelerinde çocuk bakımevi veya kreş açamayan kurum ve kuruluşların, çocuk bakımevi ve kreş hizmetini satın alma suretiyle temin ederek kanunla kendilerine verilen çocuk bakımevi veya kreş açma ödevini yerine getirdiğini, Aynı kanunun aynı maddesinde yasa koyucunun kamu kurum ve kuruluşlarına çocuk bakımevi ve kreş açmak gibi aynı zamanda sosyal tesis kurma görevi de verdiğini,

Ayrıca ilama konu spor hizmetlerinin, Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre yapılan satın alma ile yapılmış olup. işbu hizmetin İstanbul Büyükşehir Belediyesi iştiraki olan Spor A.Ş. den alındığını, … A.Ş.nin gerek hizmetleriyle, gerekse tesisleriyle İstanbul halkına en ucuz imkânlarla spor hizmetleri sağlayan bir kamu iştiraki olduğunu,

Çalışanların spor yapma ve sosyal tesis ihtiyacının hizmet alım suretiyle verine getirilmesinde gerek alımdaki ekonomik avantajlar, gerekse kullanıcı çalışanların memnuniyeti ve çalışma hayatlarına olan katkısı nazara alındığında, ilam konusu harcamanın anayasa ve kanunlar gereği olduğu, kamu zararına neden olunmadığı gibi çalışanların ruhsal ve fiziksel korunmasına katkı sağladığı hususlarının da dikkate alınarak tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Sayıştay Başsavcılığı;”…

İlamın 3 üncü maddesiyle ilgili olarak Temyiz dilekçesinde özetle; Anayasada belirtilen devletin temel ilkelerinden birinin "sosyal devlet" ilkesi olduğu ve 59 uncu maddesi hükmü uyarınca sporun kitlelere yaygınlaştırılmasını teşvik etmenin Devletin görevlerinden biri olduğu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 191 inci maddesinde Devlet memurları için spor tesislerinin kurulabileceği hükmüne yer verildiği, bu çerçevede … Genel Müdürlüğüne ait iş yerlerinde geçerli Toplu İş Sözleşmesinin sosyal tesis kurma görevini Kuruma verdiği, sayılan mevzuat çerçevesinde … Genel Müdürlüğünün çalışanların ruh ve beden sağlığını korumak için spor ve sosyal tesislerin hizmet satın almak suretiyle temin edildiği, bu çerçevede yapılan bu harcamaların mevzuata uygun olarak yapıldığı ifade edilerek, tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

Dilekçi savunmasında ileri sürdüğü gerekçelerin tamamını Yargılamaya Esas Rapora vermiş olduğu cevapta da ileri sürmüş olup, ileri sürülen bu gerekçeler Yargılamaya Esas Raporda ve Savcılığımızın Daireye sunmuş olduğu görüş yazısında açıklanmış ve Daire kararında da konu ayrıntılı bir şekilde değerlendirilerek kamu zararının oluştuğuna hükmedilmiş ve tazmin kararı verilmiştir.

Görüşümüzü değiştirecek yeni bir gerekçe ileri sürülmediğinden, yapılan harcamaların 5018 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan Kamu Gideri tanımına uymadığı ve Genel Müdürlüğe ait bir vazifenin ifası niteliğinde olmayan bir harcama olduğu ve kamu zararını oluşturduğu şeklindeki görüşümüz devam etmektedir.

… Genel Müdürlüğü personeline çeşitli spor tesis ve komplekslerinden yararlandırılarak spor yaptırılması için hizmet alımı suretiyle Genel Müdürlük bütçesinden ödeme yapılmasının kamu gideri olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bu itibarla, temyiz talebinin reddedilerek Daire Kararının onanmasının, uygun olacağı” şeklinde görüş belirtmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden ve Dairesi adına Hukuk Müşaviri …, sorumlu … ile Sayıştay Savcılığının sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü:

22.06.1939 tarih 4239 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3645 sayılı İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İdareleri Teşkilat ve Tesisatının İstanbul Belediyesine Devrine Dair Kanunun 3 üncü maddesinde;

“ Umum Müdürlüğün vazifeleri:

A. Kendisine intikal eden menfaatleri istifa ve tahmil edilen vecibeleri ifa etmek,

B. (03.03.2006 tarih ve 26097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5466 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle değişen şekli.) İstanbul'un Rumeli ve Anadolu yakaları ile civarında ve Adalarda elektrik kudreti tevzi etmek üzere elektrik tesisatını ve elektrikli tramvay şebekesini ve tünel tesisatını ihtiyaca göre tanzim, ıslah, tadil ve tevsi etmek ve bu işler için muktezi gayrimenkulleri istimlak etmek ve işletmelerine hadim bütün muameleler ve teşebbüslerde bulunmak ve lüzum görülürse troleybüs ve otobüs servisleri ihdas etmek, işletmek ve işlettirmek suretiyle münakalatı temdit ve takviye etmektir” denilmektedir.

06.05.1941 tarih 43 sayılı Belediye Meclis Kararı ile yürürlüğe giren İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü Talimatnamesinin Umum Müdürlüğün Vazifeleri başlıklı 3,4,5,6. Maddelerinde sırasıyla;

“MADDE 3- Elektrik, Tramvay ve Tünel İdarelerinin satın alma mukavelelerini tasdik eden 3480, 3642, 3643 numaralı kanunlarla bu idarelerinin İstanbul Belediyesine devrine müteallik ve 3645 numaralı Kanunla idareye intikal eden hak ve menfaatları istifa ve kendisine tahmil edilen vecibeleri ifad ile beraber İstanbul’un Rumeli ve Anadolu yakalarile civarında ve Adalarda kudreti elektrikiye tevzi ve bunu temin için elektrik tesisatını ve elektrikli tramvay şebekesile tünel tesisatını, ihtiyaca göre tanzim, islah, tadil ve tevsi eylemek ve bu işler için iktiza eden emvali gayri menkuleyi istimlak etmek ve işletmelerine hadim bütün muamele ve teşebbüsleri yapmak ve lüzum görülen mahallerde otobüs, troleybüs servisleri ihdas ve işletmek suretile şehir münakalatını temdit ve takviye etmektir.

MADDE 4- Umum Müdürlük her takvim yılına ait idare ve işletme masraflarını ihtiva eden bütçesile kadrosunu ve Umumi Meclis kararına iktiran edip üç yüz pasonun kimlere verildiğine dair olan cetveli İstanbul Umumi Meclisinin Teşrinisani ve hesabı kat’ileriyle bilançolarını da müteakip sene Nisan toplantılarında tetkik ve tasdik edilmek üzere Belediye riyasetine gönderir.

MADDE 5- Umum Müdürlüğün yapacağı yeni inşaat, tesisat, tevsiat, islahat ve tecrit işleri her sene umumi bir programla tesbit ve Belediye riyasetinin tasvibine arz olunur. Tali ve mevzii mahiyetteki inşa, tesis, tevsi, islah ve tecdit işlerini Umum Müdürlük yapar. Belediye riyasetince tasdik olunacak programda yapılması zaruri görülecek cüz’i tadilatla herhangi bir sebeple o sene zarfında yapılamayan işler sene nihayetinde esbabı mucibesile beraber Belediye riyasetine arz olunur.

MADDE 6- Tarifeler ve alelumum halk ile idare arasındaki münasebetlere ait mevcut usullerde icrası icab edebilecek esaslı tadilat da Belediye riyasetince tasvip edildikten sonra Nafia Vekaletinin tasdikine arz olunur.” Hükümleri yer almaktadır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun Tanımlar başlıklı 3. maddesinin (h) bendinde Kamu Gideri tanımlanmış olup madde hükmüne göre; “Münhasıran bu Kanunun uygulanmasında; h) Kamu gideri: Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri,……… ifade eder” denilmektedir.

… Genel Müdürlüğünün görevleri, hizmet birimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında spor faaliyetlerine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla, … Genel Müdürlüğünde çalışan personelin spor yapması için spor tesisi ve komplekslerinden yararlanması maksadıyla … A.Ş.’ den hizmet satın alınması mümkün değildir.

Sorumlular savunmalarında, Anayasada Devletin her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alması gerektiğini, sporun kitlelere yayılmasını teşvik etmesi gerektiğini, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun “Memurların sosyal tesis ihtiyaçları” başlıklı 191. maddesinde “Devlet memurları için lüzum ve ihtiyaç görülen yerlerde çocuk bakımevi ve sosyal tesisler kurulabilir” hükmünün yer aldığını, Toplu İş Sözleşmesinin işverene sosyal tesis kurma görevini yüklediğini, bu sebeplerle çalışanların spor yapma ihtiyacını hizmet alımı suretiyle yerine getirdiklerini belirtmişlerse de; 5018 sayılı Kanunda belirtildiği şekilde kamu gideri ile bağdaşmayan ve Genel Müdürlüğe ait bir vazifenin ifası niteliğinde olmayan personele spor yaptırılması için spor tesisi ve komplekslerinden yararlanması hizmet alımı bedelinin Genel Müdürlük bütçesinden ödenmesinin bir kamu gideri olarak değerlendirmesi mümkün görülmemiştir.

Bunun yanı sıra 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda, idarelerin devlet memurları için lüzum ve ihtiyaç görülen yerlerde sosyal tesisler kurabilecekleri hüküm altına alınmıştır. Yani idarelerin bu hizmetleri satın almasına değil, bu yerleri kurmalarına izin vermiştir.

Ancak, İlamda kamu zararından ödeme emri belgesi üzerinde imzaları bulunan gerçekleştirme görevlileri ile harcama yetkililerinin sorumlu tutulduğu görülmektedir. 4734 sayılı Kanun’un 60 ıncı maddesinde, ihale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyelerinin; görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanacağı, ayrıca, fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılacağı ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyanın genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirileceği hükme bağlanmıştır.

Öte yandan 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde; “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır…” denilmektedir.

Bu hükümler gereğince, mevzuata aykırı olarak spor hizmeti satın alınmasına ilişkin olarak; ihaleye çıkılmasına karar verenlerin ve ihale sürecinde yer alanların tamamının da sorumlulukları söz konusu olduğundan, ihaleye çıkılmasına karar veren üst yönetici, ihale komisyonu üyeleri ve ihale yetkilisinin de sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.

Buna göre, 307 sayılı ilamın 3 üncü maddesiyle … - TL. ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün BOZULARAK, sorumluluğun genişletilmesini teminen dosyanın kararı veren DAİREYE TEVDİİNE,

(.. Daire Başkanı … ile Üye …’ in;

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 191 inci maddesinde Devlet memurları için spor tesislerinin kurulabileceği hükmüne yer verildiği, … Genel Müdürlüğüne ait iş yerlerinde geçerli Toplu İş Sözleşmesinin sosyal tesis kurma görevini Kuruma verdiği görülmektedir.

… Genel Müdürlüğünce, gerekli spor tesislerinin bulunmayışı nedeni ile çalışanların ruh ve beden sağlığını korumak için spor ve sosyal tesislerin hizmet satın almak suretiyle temin edildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, spor tesislerinin … tarafından yapılması halinde maliyeti çok fazla olacağı için, hizmet satın alma şeklinde yapılan uygulamanın kurumun menfaatine olduğu görülmektedir.

Bu nedenlerle tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir” şeklindeki ayrışık görüşleri ile;

Üye …’ ın; “ilam hükmü yerinde olduğundan tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesi gerekir” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı), Oyçokluğu ile,