Sayıştay 5. Dairesi 39890 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2013

• Daire: 5

• Dosya No: 39890

• Tutanak No: 42210

• Tutanak Tarihi: 04.10.2016

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Araç kiralama fazla mesai ücreti.

79 sayılı ilamın 1’inci maddesi ile; … İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından Yüklenici … Ltd. Şti’ne ihale edilen 05.12.2011 sözleşme tarihli ve … TL. sözleşme bedelli “Araç Kiralama Hizmet Alım İşi”nde; kiralık araçlara yapılan aylık fazla mesai ödemelerinin sözleşme eki teknik şartnamede yer alan hükme uygun olarak yapılmaması nedeniyle … TL.ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlular … (harcama yetkilisi), … (harcama yetkilisi), … (gerçekleştirme görevlisi) ve … (gerçekleştirme görevlisi) temyiz dilekçesinde özetle;

Yükümlülükler ile ilgili “Koşullar" başlıklı 3. bölümünün 3 numaralı bendinin yorum farklılığının tazmin hükmüne yol açmış bulunduğunu,

Söz konusu madde uyarınca;

"Araçların aylık kullanım limitleri her araç sınıfı için ayrı olmak üzere belirtilmiştir. Bu kilometreler idare işi için fiili olarak yapılan kilometre olup, kilometre başlangıcı idare personelinin araca bindiği yerden başlayacak indiği yerde bitecektir.

Her araç sınıfı için ayrı bir havuz oluşturulacak, hesaplanan toplam aylık kilometre aşıldığı taktirde fazla yapılan her kilometre için aşağıda belirtilen formüle göre km fazlası ve fazla mesai ödenecektir.

Fazla mesai formülü = Günlük kiralama bedeli/8 saat

Fazla km formülü = Günlük kiralama bedeli/Araç için belirlenen günlük kilometre " Tazmin hükmünün gerekçesinde;

"..her bir araç sınıfı için ayrı ayrı oluşturulacak havuzlarda yer alan araçların bulundukları havuzda aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmaları halinde fazla yapılan her kilometre için fazla mesai formülüne göre kendilerine fazla mesai ödenmesi gerekmektedir. Diğer bir ifade ile fazla mesai ödenebilmesinin koşulu her bir araç sınıfı için belirlenen havuzda yer alan araçların aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmalarıdır. Uygulamada kilometre fazlası için yapılan ödemelerin hatasız bir şekilde yapıldığı ancak fazla mesai ödemelerinin teknik şartnamenin belirtilen bu hükmüne göre değil kiralık araçlara yerleştirilen araç takip sisteminden alınan fazla çalışma saat sürelerine göre ödendiği görülmüştür. Yani araç havuzlarında yer alan araçların aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşıp aşmadıkları dikkate alınmamış, günlük çalışma süresinin (8 saat) aşılması halinde fazla mesai ücret ödemesi yapılmıştır.

Sözleşme eki teknik şartnamedeki hükme göre araç sınıfları dikkate alınarak oluşturulacak havuzlarda yer alan araçların, bulundukları havuzlarda aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmaları halinde bu araçlara fazla mesai formülüne göre fazla mesai ödemesi yapılacaktır. Teknik şartnamede "Fazla mesai formülü = Günlük kiralama bedeli/8 saat" olarak belirlenmiştir. Yani saat başına fazla mesai ödemesi günlük kiralama bedelinin sekizde biri olacaktır.

Sorguda açıkça belirtildiği üzere araçlara koşulu sağlandığında fazla mesai ödenmesinde herhangi bir sıkıntı bulunmamaktadır. Bu koşul ise sözleşme eki teknik şartnamenin 3.bölümünün 3 numaralı bendinde açıkça ifade edilen, her bir araç sınıfı için belirlenen havuzda yer alan araçların aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreleri aşmaları gerektiğidir. Bu sağlandığında araçlara fazla mesai formülüne göre fazla mesai ödenebilecektir. Aksi taktirde yani araç sınıfı için belirlenen havuzda yer alan araçların aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmamaları halinde, araçlara fazla mesai ödenebilmesi mümkün değildir.” denildiğini,

Bu gerekçe incelendiğinde söz konusu teknik şartnamenin ilgili maddesinin yorumundan kaynaklanan bir fark olduğunun görüldüğünü,

Sayıştay Dairesinin maddede yer alan "Her araç sınıfı için ayrı bir havuz oluşturulacak, hesaplanan toplam aylık kilometre aşıldığı taktirde" ibaresini hem fazla kilometre hem de fazla mesai ödemesi yapılmasının ÖN KOŞULU olarak değerlendirdiğini,

Oysa ki maddenin genel olarak mantığına bakıldığında "toplam kilometrenin aşılması" nın ancak yapılabilecek fazla kilometre ödemesine esas teşkil edebileceği ve asıl amaçlananın da bu olduğunun anlaşılacağını,

Cümle bütün olarak okunduğunda sanki "toplam kilometre fazlalığı" her iki kavramı da kapsar şekilde düzenlenmiş gibi görünmekteyse de, cümlede geçen "aşağıda belirtilen formüle göre km fazlası" ibaresindeki tekil anlamın toplam kilometrenin aşılmasının sadece km fazlası için yapılacak ödemeler için dikkate alınacağını gösterdiğini,

Kaldı ki "fazla kilometre hesabı" ile "fazla mesai hesabı"nın birbirinden tamamen farklı kavramlar olduğunu,

İkisinin aynı temel sebebe bağlanması şeklindeki aksi yöndeki düşüncenin, yani havuzda yapılan kilometre fazlasının ödenecek fazla mesainin de ön koşulu kabul edilmesinin; İş Kanununun fazla mesaiyi düzenleyen amir hükümlerine aykırı şekilde o aracı kullanan şoförün aleyhine bir durum oluşmasına sebebiyet vereceğini,

Örneğin haftalık yasal çalışma süresini aşan bir işçiye, kullandığı araç havuzdaki toplam kilometreyi aşmamışsa fazla mesai ücreti verilmemesi sonucunu doğuracağını,

Fazla mesai kavramı işçinin şahsından kaynaklandığından kullanmakta olduğu aracın yaptığı kilometrenin işçinin yasal hakkını elde etmesinin önüne geçmemesi gerektiğini,

Taraflarınca yapılan fazla mesai hesaplarında da (bu mantıkla) çalışılan fazla sürenin tespit edilmesinde araç takip sisteminden yararlanıldığını ve işçinin gerçekte ne kadar süre çalıştığının bu şekilde sağlıklı olarak tespit edilebildiğini,

İlam gerekçesinde her ne kadar "bu şekilde bir ödeme yapılabileceğine ilişkin sözleşme ve eki şartnamede herhangi bir hüküm bulunmamakta olduğu" belirtilmişse de sözleşmelerde hüküm bulunmayan hallerde netice olarak genel hükümlere göre hareket edildiğinden uygulamada da genel hüküm olan İş Kanununun emredici hükümlerinin dikkate alındığını,

İlam gerekçesinde, "2013 yılının ilk dokuz ayına ilişkin kamu zararı hesaplama tabloları incelendiğinde bu aylarda 24 saat hesabına dayalı olarak çalışan bazı araç sınıfları için de ödenmesi gereken fazla mesai ücretleri hesaplandığı görülmektedir. Bunun nedeni fazla mesai ödenebilmesinin koşulunun tıpkı km fazlası için hesaplanacak ödemelerde olduğu gibi, araç sınıfları için belirlenen havuzlarda yer alan araçların, aylık bazda yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmalarına bağlanmış olmasıdır" şeklinde bir ifade yer almışsa da;

Ekte sundukları hak edişlere esas aylık saatlik fazla çalışma tablolarından da anlaşılacağı üzere; 24 saat hesabına göre çalışan çift kabin pich-up lar olan ;

… E 3106 - … UC 244 - … L 3869 - … U 7639 - … E 3103 - … E 3105 - … VN 129 - 38 TL 703 ve

24 saat hesabına göre çalışan minibüsler olan;

… S 0156 - … S 0106 plaka sayılı araçlara fazla mesai ödemesi yapılmadığını, havuzda yapılan kilometre fazlası dikkate alınarak sadece fazla km. formülüne uygun olacak şekilde fazla km ücreti ödendiğini, zira bu araçları dönüşümlü kullanan şoför işçiler için İş Kanununda belirlenen haftalık çalışma süresinin aşılmamış olduğunu belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını istemişlerdir.

Başsavcılık;

“Temyiz dilekçelerinde özetle; ilamın incelenmesinde tazmin hükmüne dayanak olarak gösterilen Teknik Şartnamenin "Mali Hak ve Yükümlülükler ile ilgili Koşullar" başlıklı 3. Bölümün 3 numaralı bendinin yorumunun farklı yapılmasının tazmin kararına neden olunduğunun anlaşıldığı. Daire Kararında yer alan; "her araç sınıfı için ayrı bir havuz oluşturulacak, hesaplanan toplam aylık kilometre aşıldığı takdirde” şeklindeki ibarenin hem fazla kilometre hem de fazla mesai ödemesi yapılmasının ön koşulu olarak değerlendirildiği oysa ki maddenin genel mantığına bakıldığında 'toplam kilometrenin aşılması'nın ancak yapılabilecek fazla kilometre ödemesine esas teşkil edebileceği asıl amaçlananın da bu olduğu, fazla mesai hesaplamalarında çalışılan fazla sürenin tespit edilmesinde araç takip sisteminden yararlanıldığı ve işçinin gerçekte ne kadar süre çalıştığı bu şekilde sağlıklı olarak tespit edildiği, ayrıca uygulamanın yapılmasında İş Kanununun emredici hükümlerinin dikkate alındığı belirtilerek Daire tarafından verilen tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesi hükmü gereğince, 24 saat esasına dayalı olarak belirtilen araçlar dışında, idarenin belirlediği günlük çalışma süresi 8 saat olarak sınırlandırılmış, bu husus İdarenin ihaleye çıktığı teknik şartnamede de ayrı ayrı belirtilmiştir. Ayrıca teknik şartnamede, araçlar için hem fazla mesai hem de fazla km ücretinin ödeneceği öngörülmüştür. Uygulamada da kiralanan araçların fazla mesai uygulaması km hesabı ile ilişkilendirilmeksizin çalışma süresi sınırı esas alınarak ayrıca yapılmaktadır. Kiralanan araçlardaki km fazlalığının hesabı ise fazla mesai uygulamasına paralel olarak sözleşmedeki km sınırının aşılması halinde ayrıca uygulanmaktadır.

Yukarıda yapılan değerlendirmeler ve temyiz dilekçesindeki açıklamalar çerçevesinde İdarenin yapmış olduğu hesaplamaların yasal düzenlemelere uygun olduğu ve kamu zararı oluşturmadığı değerlendirilmekte olup, temyiz talebinin kabul edilerek Daire kararının kaldırılması yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.” şeklinde görüş bildirmiştir.

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü:

… İdaresi Genel Müdürlüğü ile Yüklenici … Ltd. Şti arasında “Araç Kiralama Hizmet Alım İşi” olarak 05.12.2011 tarihinde … -TL üzerinden bağıtlanan sözleşme, birim fiyat sözleşme olduğu için birim fiyat cetvelinde herbir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için belirlenen birim fiyatların, birim fiyat cetvelinde yer alması gerekir. Dolayısıyla her araç sınıfı için aylık km aşıldığında km fazlası için ödenecek ücret ile günlük çalışma süresi aşıldığında ödenecek fazla çalışma ücretinin de birim fiyat cetvelinde olması gerekirdi.

Birim fiyat cetvelindeki bu eksikliğe karşılık sözleşme eki Teknik Şartnamenin “Mali Hak ve Yükümlülükler ile İlgili Koşullar” başlıklı 3 üncü bölümünün (3) numaralı bendinde;

“Araçların aylık kullanım limitleri her araç sınıfı için ayrı olmak üzere belirtilmiştir. Bu kilometreler idare işi için fiili olarak yapılan kilometre olup kilometre başlangıcı idare personelinin araca bindiği yerden başlayacak, indiği yerde bitecektir. Her araç sınıfı için ayrı bir havuz oluşturulacak, hesaplanan toplam aylık kilometre aşıldığı takdirde fazla yapılan her kilometre için aşağıda belirtilen formüle göre km fazlası ve fazla mesai ödenecektir.

Fazla Mesai Formülü = Günlük Kiralama Bedeli / 8 Saat

Fazla Km Formülü = Günlük Kiralama Bedeli / Araç İçin Belirlenen Günlük Km.” denilmiştir.

Maddeye göre her araç sınıfı için bir havuz oluşturulacağı, hesaplanan toplam aylık kilometre aşıldığında fazla yapılan kilometre için fazla km bedeli ödeneceği ve günlük çalışma süresini aşan çalışmalar için de fazla mesai ücreti ödeneceği belirtildiğinden ve formüle edilmek suretiyle söz konusu maddede yer aldığından, fazla mesaiyi, “havuz için hesaplanan aylık kilometrenin aşılmış olması” şartına bağlı bir ödeme olarak değil birbirinden bağımsız iki ayrı ödeme olarak değerlendirmenin daha doğru olacağı açıktır.

İlamdaki değerlendirmede ise, her bir araç sınıfı için ayrı ayrı oluşturulacak havuzlarda yer alan araçların, bulundukları havuzda aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmaları halinde, fazla yapılan her kilometre için fazla mesai formülüne göre kendilerine fazla mesai ödenmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Diğer bir ifade ile, fazla mesai ödenebilmesinin koşulu, her bir araç sınıfı için belirlenen havuzda yer alan araçların aylık olarak yapmaları gereken toplam kilometreyi aşmalarına bağlanmıştır.

Oysa yukarıya alınan madde hükmünden, her araç sınıfı için toplam aylık km aşıldığında fazla km bedeli ve varsa fazla mesai ödenir yerine, aylık km aşıldığında fazla km bedeli Fazla Km Formülüne göre, havuzdan bağımsız olarak günlük çalışma süresi aşıldığında da Fazla Mesai Formülüne göre fazla mesai ödenir, düşüncesi ile madde hükmünün teknik şartnameye konulduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle söz konusu ödemeler, teknik şartnamede belirtilen düzenlemeye uygun olarak yapıldığından 79 sayılı ilamın 1 inci maddesi ile … TL.ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA, oy birliği ile,

04.10.2016 tarihinde karar verildi.