Sayıştay 5. Dairesi 39877 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Vergi ve Harç

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 5

• Dosya No: 39877

• Tutanak No: 41312

• Tutanak Tarihi: 05.01.2016

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Belediye Tarafından Piyasaya Satılan Bilet Tutarlarından Daha Fazla Biletin Özel Halk Otobüslerinden Satın Alınması

144 sayılı İlam’ın 7’nci maddesinin (D) bendi ile, Belediye tarafından basımı ve satışı yapılan bilet bedelleri ile özel halk otobüslerinden geri satın alınan bilet bedellerinin karşılaştırılması sonucunda; 2012 yılında Belediye tarafından piyasaya satılan bilet tutarlarından daha fazla biletin özel halk otobüslerinden satın alınması sonucu … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçilerden … 144 sayılı İlam’ın 7’nci maddesinin (D) bendine itiraz etmekte ise de söz konusu madde ile ilgili olarak verilen tazmin hükmünde dilekçinin sorumluluğa iştiraki bulunmamaktadır.

Sayıştay Dairelerince verilen kararlara karşı Temyiz Kurulu nezdinde temyize yetkili olanlar, 832 sayılı Kanunun 68. maddesinin (c) fıkrasının atıfta bulunduğu 63. maddesinde belirtilen daire ve makamlar ile kendilerine tazmin hükmedilen memurlardan ibaret olup bunlar arasında yer almayan dilekçinin dilekçesi üzerine Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM BULUNMAMAKTADIR.

Üst Yönetici … göndermiş olduğu dilekçesinde özetle;

Kurum olarak ilgili birimlerin derhal düzeltme işlemlerini yaptığını; bilet kullanma sisteminin gözden geçirilerek iptal edildiğini ve akıllı bilet uygulaması için gerekli cihazlar satın alındığını;

Tekrar hesaplama sonucu çıkarılan farkın kesinleşmesi durumunda halen kurumla sözleşmesi devam eden müstecirlerin alacaklarından mahsup edileceğini;

Modern sistemin kurulması ve işlemlerin düzgün yürümesi için azami gayret göstererek çalışan ilgili birim yöneticileri ve personelin kasti bir kusurlarının söz konusu olmadığını;

Üst yöneticinin görev ve sorumluluklarının 5018 sayılı Kanunun 11’inci maddesinde düzenlendiğini belirterek kendi adına verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Mali Hizmetler Müdürü … göndermiş olduğu dilekçesinde özetle;

Bilet basım ve dağıtım sürecinde ve imha komisyonunda, harcama yetkilisi tarafından kendisine herhangi bir görevlendirme yapılmadığını ve bu görevlerin herhangi bir aşamasında hiçbir yetki ve sorumluluğunun bulunmadığını;

2012 yılında piyasaya belediye tarafından arz edilen bilet sayısından daha fazla biletin özel halk otobüslerinden geri alımlarının harcama birim yetkilileri (Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü) tarafından gerçekleştirildiğini; İlam’da belirtilen bilet geri alma işlemleri ve bilet imha yöntemi ile ilgili muhasebe yetkilisi olarak herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını; harcama birim yetkilisi tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin 5018 sayılı Kanunda belirtilen hükümler neticesinde muhasebe kayıtlarına alındığını;

Ayrıca, İlam’ın 7. maddesinin (A) bendinde, piyasaya bilet satış işlemlerinden elde edilen hasılat tutarı belediyenin geliri olmadığından emanet niteliğinde değerlendirilmesi gerektiğinin savunulduğunu ve idare tarafından bu kayıtlara ilişkin düzeltmeler yapıldığından kamu zararının oluşmadığını konu hakkında gerekli inceleme ve soruşturmanın yapılması için İçişleri Bakanlığına yazılmasına gerek bulunmadığına karar verildiğini; 5018 sayılı Kanunun 60-e maddesi gereğince Mali Hizmetler Müdürü olarak sorumlu tutulduğu konunun herhangi bir gelirle ilişkisi bulunmadığını; piyasaya sürülen biletlerden elde edilen hasılat tutarları gelir niteliği taşımadığından herhangi bir tahakkuk ve tahsil işlemi gerekmediğini belirterek Mali Hizmetler Müdürü olarak 60-e maddesi gereğince sorumlu tutulduğu ve tarafına çıkarılan kamu zararının kaldırılmasını talep etmiştir.

Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlileri … ve bilet sayım komisyonu üyesi olan Gerçekleştirme Görevlileri … göndermiş oldukları aynı mahiyetteki ilk dilekçelerinde özetle;

Yönetimin sözlü emirleri ile halk otobüslerine yapılan 300 adet bilet desteklemesinin Belediyeyi zarara uğrattığını; kadrolu işçilerin işyerlerine gidip gelmeleri için yapılan servis ihalesinden anlaşılacağı üzere kişi başına günlük … TL+KDV(4 bilet bedeli)nin yine bu halk otobüslerine ihale edildiğini; taşeron işçilerin ihale yoluyla taşınması yapılmış olsaydı 1200 taşeron işçi x … = … x 30 = …x12=… TL taşıma bedeli ödenmiş olacağını; bu hesaba göre üzere Belediyenin zarara uğramadığını aksine kar elde ettiğini belirterek sorumluluklarının ve tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık karşılama yazısında;

“…….. Belediye Başkanlığının 2012 yılı hesabının 5 inci Dairece yargılanması sonucunda düzenlenen 28.01.2014 karar tarihli ve 144 no.lu ilamın 7 nci maddesinde yer alan tazmin hükmünü gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla temyiz eden … ve diğer 8 sorumlunun ilgi yazı ekinde gönderilen temyiz dilekçeleri incelendi.

Temyiz dilekçelerinde özetle;

-Sorumlulardan …, biletlerin komisyon tarafından herhangi bir olumsuzluğa meydan vermemek için sayım sonrasında hemen imha edildiğini, yönetimin sözlü talimatıyla belediyede çalışan 1200 civarındaki taşeron işçiye günlük 4 bilet verildiğini, taşeron işçilerin hizmet satın alınmak suretiyle ulaşımının sağlanması halinde daha fazla ödeme yapılmak durumunda kalınacağını, bu nedenle zarardan bahsedilmesinin söz konusu olmadığını,

-Sorumlulardan …, uygulamanın yapıldığı süre içerisinde bu birimde 1 gün görev yapmasına rağmen 2012 yılında yapılan işlemler nedeniyle oluşan fazla ödemenin tamamından kendisinin sorumlu tutulduğunu ve bu sorumluluğa itiraz ettiğini,

-Üst yönetici (Bld. Bşk) 5018 sayılı Kanunun 11 inci maddesini gerekçe göstererek yapılan işlemlerden ve yersiz ödemeden dolayı herhangi bir mali sorumluluğunun bulunmadığını,

-Sorumlulardan …, 06.09.2012 tarihinden itibaren Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünde göreve başladığını, bu tarihten itibaren Bilet Sayım ve İmha Komisyonu raporu ve halk otobüsü müstecirlerinin kesmiş oldukları faturalar doğrultusunda ödeme emri eki belgeleri hazırladığını, dört aylık bir süre çalışmasına rağmen 2012 yılı içerinde yapılan ödemelerin tamamından sorumlu tutulduğunu, bu nedenle tazmin tutarına ve sorumluluğa itiraz ettiğini,

-Sorumlulardan …, Ödeme Emri Belgesini Bilet Sayım ve İmha Komisyonunun raporunu esas alarak düzenlediğini, bu nedenle sorumluluğa ve adına verilen tazmin kararına itiraz ettiğini,

-Muhasebe Yetkilisi (Mali Hizmetler Müdürü) …, Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Kararının III- Sorumluluklar maddesini ve 5018 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesini gerekçe göstererek; 2012 yılı içerisinde belediye tarafından piyasaya arz edilen bilet sayısından daha fazla sayıda biletin özel halk otobüslerinden geri alınmasından Ulaştırma Hizmetleri Müdürlüğünün sorumlu olduğunu ve bu konuda Mali Hizmetler Biriminin herhangi bir görevinin bulunmadığını, yapılan ödemeler üzerinde 5018 sayılı Kanunun 61 inci maddesi gereğince yapılması gereken kontrollerin eksiksiz yapıldığını, yapılan bu ödemeler üzerinde mevzuata uygunluk denetimi yapma yetkisinin bulunmadığını, bu nedenle adına çıkarılan tazmin kararına itiraz ettiğini,

-Diğer sorumlular itiraz dilekçelerinde yapmış oldukları savunmalarında memur … yapmış olduğu açıklamaları tekrar ederek sorumluklarına ve tazmin kararına itiraz ettiklerini,

belirterek, Daire tarafından verilen tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

Belediye tarafından basımı gerçekleştirilen biletlerin vatandaşlar tarafından satın alınarak otobüslere binildiğinde para yerine ikame edilerek kullanıldığı, belediye otobüslerinde kullanılan biletlerin yerinde imha edildiği, özel halk otobüslerinde kullanılan biletlerin ise otobüs sahipleri tarafından belediyeye geri getirilerek gelir elde ettikleri anlaşılmaktadır. Denetçi tarafından yapılan inceleme sırasında, 2012 yılı içerisinde kullanılan biletlerin miktarının ve karşılığında özel halk otobüsleri sahiplerine belediyenin yapmış olduğu ödemenin tutarının tespiti amacıyla komisyon oluşturulduğu ve komisyonun raporu esas alınarak gerekli hesaplamaların minimum değerler esas alınarak yapıldığı ve bu hesaplama sonucunda da net fazla ödenen tutarın 256.349,89TL olduğu görülmektedir.

Sorumluların yapmış oldukları savunmalarındaki, belediyede çalışan taşeron işçilere yönetimin talimatıyla karşılıksız bilet verildiği şeklindeki açıklamalarına katılmak mümkün değildir. Zira, bu biletlerin verileceğini ya da verildiğini gösteren herhangi bir onay belgesine ya da yetkili organlarınca verilmiş bir karara savunma ekinde yer verilmemiştir. Dolaysıyla belediye çalışanları tarafından düzenlenen rapordaki minimum değerler esas alınarak hesaplanan tutarın 2012 yılı içerisinde basılan bilet bedellerinden fazla olan kısmını gösterdiği anlaşılmakta olup, ödenen bu tutar 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi hükmü gereği kamu zararını oluşturmaktadır.

Ancak, adı geçen kişilerin sorumluluk durumuna yapmış oldukları itirazların, 2012 yılı içerisinde kısa süreli bu işi yaptıklarını ve Bilet Sayım ve İmha Komisyonunun raporunu esas alarak ödeme emri belgesini ve eki belgeleri düzenlediklerini ifade etmiş olmaları nedeniyle kabul edilerek yeniden değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Ayrıca, üst yöneticinin bilet basım, dağıtım, imha ve özel halk otobüsü sahiplerine topladıkları bilet karşılığında yapılan ödemelerle ilgili işlemlerde karar alınması ya da belge düzenlenmesi gibi herhangi bir görevinin olmaması nedeniyle 5018 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde oluşan kamu zararından dolayı bir sorumluluğunun bulunmadığı, değerlendirilmektedir.

Yine, muhasebe yetkilisinin de (Mali Hizmetler Müdürü) ödeme aşamasında 5018 sayılı Kanunun 61 inci maddesi hükmü gereği gerekli kontrolleri yaptığı ve mevzuata uygunluk yönünden kontrol görevinin bulunmadığı değerlendirildiğinden, muhasebe yetkilisi sıfatıyla yapılan ödemeden dolayı herhangi bir sorumluluğunun olmadığı, ancak bilet basım dağıtım sürecinde ve imha komisyonunda görev almış ise buradaki görevlerinden dolayı sorumlu olacağı değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, sorumluların sorumluluk hallerine ilişkin olarak yapmış oldukları itirazlar kabul edilerek, adı geçen kişilerin sorumluluk durumlarının yeniden belirlenmesini sağlamak üzere dosyanın Dairesine geri gönderilmesi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.” Denilmektedir.

Dilekçilerden … göndermiş oldukları aynı mahiyetteki ikinci dilekçelerinde özetle;

Söz konusu iş ve işlemlerle ilgili hiçbir sorumluğunun olmadığı gibi iş ve işlemlerle ilgili hiçbir resmi görev ve imzasının bulunmadığını; bilet sayım ve imha komisyonunun tutmuş olduğu raporları sorgulama görevinin bulunmadığını; görevinin bilet sayım ve imha komisyonunun tutmuş olduğu rapor ve kesilen fatura doğrultusunda ödeme emrini hazırlamak olduğunu belirterek kendilerine çıkarılan tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Dilekçilerden … göndermiş olduğu ikinci dilekçesinde özetle;

Bilet satış büfelerine bilet satışı çok eski yıllardan itibaren devam etmekte olduğunu ve büfelerin kendi mali durumlarına göre istedikleri miktarda bileti istedikleri zaman Belediyeden alabildiklerini; büfelerin stoklarında kendilerinin önceden almış oldukları biletler bulunduğundan, vatandaşların ellerinde bulunan bilet sayısı da bilinmediğinden ve bu döngü sürekli devam ettiğinden belirli bir zaman dilimi içerisinde ne kadar bilet basıldığının ve aynı zaman diliminde ne miktarda ödeme yapıldığının karşılaştırılamayacağını;

Belediyenin muhtelif müdürlüklerinin yapmış oldukları taşeron işçi alımı ve çalıştırılması ihalelerinin şartnamelerinde ve sözleşmelerinde bu personellerin taşımalarının Belediye tarafından sağlanacağına dair hükümlerin bulunduğunu; örnek olarak dilekçe ekinde sunduğu Temizlik İşleri Müdürlüğünün sözleşmesinin 36.6 maddesinde “çalışan personellerin çalışma yerlerine gidiş-gelişte servis aracı olarak Belediye tarafından görevlendirilen servis aracım veya Belediye toplu taşıma araçları kullanılacaktır” denildiğini; yine Park ve Bahçeler Müdürlüğünün taşeron işçi çalıştırılması hizmet alımı ihale şartname ve sözleşmesinin 19.maddesi ve 47.1 maddelerinde “çalıştırılacak 130 personelin yol ücretleri Belediyemiz toplu taşıma araçları ile yapılacağından istekliler bu personeller için yol ücreti vermeyeceklerdir” denildiğini; bunun gibi Belediyenin çeşitli müdürlüklerince yapılan taşeron işçi çalıştırılması hizmet alımlarında durumun hep bu şekilde olduğunu; buna göre kamu zararının oluşmadığını belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Üst Yönetici sıfatıyla sorumlu tutulan Belediye Başkanı … sorumluluğu ile ilgili olarak;

2012 yılında Belediye tarafından basımı ve piyasaya satışı yapılan bilet bedellerinden daha fazla tutarda biletin özel halk otobüslerinden geri satın alınması, hükmedilen kamu zararının konusunu oluşturmaktadır.

5018 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde ifade edildiği üzere, bu Kanun; esas olarak kalkınma planları ve programlarında yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamak üzere, kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve mali kontrolü düzenlemeyi amaçlamaktadır.

Bu kapsamda “Bakanların ve Üst Yöneticilerin Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı dördüncü bölümün 11’inci maddesine göre üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından; sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden; mali yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden belediyelerde, meclislerine karşı idari ve siyasi yönden sorumlu tutulmuşlardır.

Kanunda sayılan bu görevler de bizzat belediye başkanı tarafından değil; oluşturulan birimler ve birim amirleri tarafından yerine getirilmektedir. Zira, 5018 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinde üst yöneticilerin sorumlulukları belirtilmiş ve “Üst yöneticiler bu sorumluluklarının gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” denilmek suretiyle fiilin icra, yani yerine getirme sorumluluğu alt kademedeki kamu görevlilerine bırakılmıştır.

Mülga 1050 sayılı Kanun, üst yöneticilere ilişkin bir hüküm içermemekte, “ita amiri” konumundaki yöneticilerin “Onaylayan” sıfatını haiz oldukları durumlarda sayman ve tahakkuk memurları ile birlikte sorumlu tutulabilecekleri bazı durumları düzenlemekteydi. 5018 sayılı Kanun ise mülga 1050 sayılı Kanun’dan farklı olarak, üst yöneticileri tümüyle harcama surecinin dışında tutmakta; bunlar için sorumluluk üstlenme uygulamasını bile öngörmemektedir.

5393 sayılı Kanun’un 38’inci maddesinin (f) işaretli bendi ile belediye başkanlarına verilen görevlerden biri de; belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmektir. Bu bağlamda, belediye başkanları belediye idaresinin başı ve üst yöneticisi olarak belediyenin hem gelirlerini hem de giderlerini mevzuat hükümlerine göre tarh tahakkuk, tahsil edilmesinden ve hak sahiplerine zamanında ödenmesinden mali yönden değil, idari yönden sorumlu tutulmuşlardır.

Bu bağlamda, verdiği karar ve talimatlar, doğrudan iş ve işlem sürecine dayanak oluşturmadığı sürece, üst yönetici olan Belediye Başkanının sorumluluğu idari/siyasi nitelikli olup, mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Üst Yönetici sıfatıyla sorumlu tutulan Belediye Başkanı … sorumluluğunun kaldırılması gerekir.

Mali Hizmetler Müdürü sıfatıyla sorumlu tutulan … sorumluluğu ile ilgili olarak;

İlam’da, … muhasebe yetkilisi olarak değil, mali hizmetler müdürü olarak sorumluluğunun bulunduğu belirtilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu genel mali yapıyı sistemleştirirken 60/e maddesi ile, gelirlerin mali hizmetler birimi tarafından ilgili mevzuatı çerçevesinde tahakkuk ettirileceğini, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürüteceğini, hükme bağlamıştır. Bu hükme göre tahakkuk ve tahsil aşamalarında mali hizmetler biriminin genel olarak sorumlu olduğu çıkarsaması yapılabilir. Ayrıca, 61’inci maddede muhasebe hizmeti tanımlanırken, gelir ve alacakların tahsili aşamasında muhasebenin de rol aldığı ifade edilmiştir. Tarh ve tebliğ kavramlarına açıkça değinilmemiş olsa da, mali hizmetler birimlerinin bu anlamda bir fonksiyon üstlendikleri genel görev tanımlarından çıkarılabilir. Muhasebe yetkilisi ve mali hizmetler birimi haricinde, ilgili kanunlarda tarh, tahakkuk ve tahsilden sorumlu olanların da, bu kapsamda değerlendirmesi gerekmektedir.

Ayrıca, muhasebe yetkilisi ve mali hizmetler birimi idari anlamda bir bütünü ifade etse de, belediye gelirlerinin tahsilatı aşamasında mali sorumluluk anlamında farklı birim veya kişilerden oluşabilir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde; “Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur” denilerek, kamu gelirleri ile ilgili olarak sorumluluk tanımlanmış olup; tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin hangi safhalarında kimlerin sorumlu olduklarının kurum kanunlarına bırakılması ile karmaşıklığa yol açan bir sistemi ortaya çıkarmıştır.

Aynı Kanun’un “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde, “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,

Esas alınır.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda da belirtildiği üzere kamu zararının konusu, 2012 yılında Belediye tarafından basımı ve piyasaya satışı yapılan bilet bedellerinden daha fazla tutarda biletin özel halk otobüslerinden geri satın alınmasıdır. Yani, kamu zararı bilet satış işlemlerinden değil; bilet alım işlemlerinden kaynaklanmaktadır. Özel halk otobüslerinden yapılan bilet geri alım işlemleri ise, Belediye Ulaştırma Müdürlüğü tarafından oluşturulan komisyonca yapılan sayımlar neticesinde hazırlanmış olan tutanaklara istinaden yapılmaktadır.

Bu durumda, Belediye Ulaştırma Müdürlüğü tarafından oluşturulan komisyonca hazırlanmış olan tutanaklara uygun şekilde yapılan ödemelerden, bu hususta herhangi bir kasıt, kusur veya ihmali bulunmayan mali hizmetler müdürünün sorumlu tutulması mümkün değildir.

Bu itibarla, Mali Hizmetler Müdürü sıfatıyla sorumlu tutulan … sorumluluğunun kaldırılması gerekir.

Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlileri … ve bilet sayım komisyonu üyesi olan Gerçekleştirme Görevlileri … sorumlulukları ile ilgili olarak;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 31, 32, 33’üncü maddelerinde;

“Harcama yetkisi ve yetkilisi

Madde 31- (Değişik: 22/12/2005-5436/1 md.)

Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.

Ancak, teşkilât yapısı ve personel durumu gibi nedenlerle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan idareler ile bütçelerinde harcama birimleri sınıflandırılmayan idarelerde harcama yetkisi, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından; mahalli idarelerde İçişleri Bakanlığının, diğer idarelerde ise Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürütülebilir.

Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur.

Harcama talimatı ve sorumluluk

Madde 32- Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.

Giderin gerçekleştirilmesi

Madde 33- Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

(Ek üçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” denilmektedir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Çerçevesinde Sorumlu Tutulacak Görevli ve Yetkililerin Belirlenmesi Hakkında Sayıştay Genel Kurulu’nun 5189/1 Sayılı Kararında;

“…….

III.3.a)Harcama Yetkililerinin Genel Sorumluluğu

5018 sayılı Kanunda harcama yetkilisi ifadesiyle bir program sorumlusuna ve statü hukukunda tanımlanan daire/birim amirine işaret edilmektedir. Bu konumda olan yöneticilerin, 657 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinde belirtildiği gibi, amiri oldukları kuruluş ve hizmet biriminde kanun, tüzük ve yönetmeliklerle belirlenen görevleri zamanında ve eksiksiz olarak yapmaktan ve yaptırmaktan, maiyetindeki memurları takip ve kontrol etmekten görevli ve sorumlu tutulacakları da tabiidir.

Bu hükümler karşısında, bütçeden yapılacak harcamalar konusunda 5018 sayılı Kanunda öngörülen harcama sürecinde tek ve tam yetkili olan, giderin yapılmasına karar vermekten ödeme aşamasına kadar tüm işlemleri emir ve talimatı çerçevesinde yürüten ve maiyetindekileri ve onların eylem ve işlemlerini gözetmek ve denetlemekle yükümlü olan harcama yetkilisinin, Sayıştaya karşı hesap verme konusunda tam ve doğrudan sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.

Bu nedenle, harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına,

III.4.a) Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu

5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca ödeme emri belgesi, harcama yetkilisi tarafından belirlenen bir görevli tarafından düzenlenecektir. Ödeme emri belgesi tek başına mali bir işlem sayılmamakla birlikte taahhüt ve tahakkuk aşamalarından sonra ödeme aşamasına geçilmesine esas teşkil etmektedir. 31.12.2005 tarihli ve 26040 sayılı 3. mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 12 ve 13’üncü maddelerinde ödeme emri belgesi düzenleme görevi, ön mali kontrol kapsamında ele alınmakta ve ‘kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür’ şerhi çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Aynı esaslarda belirtildiği üzere, harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirecek, ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol yapacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisinin yaptığı işlemler nedeniyle sorumluluk üstlenmesi tabiidir.

Ayrıca, harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılarak her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanıp uygulanacak, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol edeceklerdir. Bu bağlamda ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol yaparak, ödeme emri belgesi üzerine ‘Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür’ şerhi düşüp imzalayacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen görevli, gerçekleştirme belgelerinin ödeme emri belgesine doğru aktarılması yanında, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan da sorumludur.

Yapılan bu açıklamalara göre, asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine çoğunlukla,

b) Ödeme Emri Belgesine Eklenmesi Gereken Taahhüt ve Tahakkuk Belgelerine İlişkin Sorumluluk

5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Öte yandan anılan maddede, bir mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, bu görevlilerin yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevlilerce düzenlenen belgeye dayanıyor olması hususlarına bakılması gerekmektedir. Yani mali işlemin gerçekleştirilmesinde, görevli olanların imzası olmadan ödeme belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir.

Bu nedenle, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin, bu görevleriyle ilgili olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerle sınırlı olarak harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine” karar verilmiştir.

Buna göre, harcama yetkilileri, harcama talimatı ve bu talimata konu olan harcamaların mevzuata uygunluğundan; gerçekleştirme görevlileri, ödeme emrinin, fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmesinden veya bu belgelerin kabul edilmesinden sorumlu olup gerçekleştirme görevlilerinin bu işlemler nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda ve Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın III. kısmının 4-b bendi gereğince, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emrini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerekmektedir.

Bu itibarla, Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlileri … ve bilet sayım komisyonu üyesi olan Gerçekleştirme Görevlileri … sorumluluk itirazlarının reddine karar verilmesi gerekir.

Konunun esasına ilişkin olarak, rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

……… Belediyesi şehir içi toplu ulaşım hizmetleri özel halk otobüsleri ve belediyeye ait otobüsler tarafından gerçekleştirilmekte olup; 2012 yılında 38 adet özel halk otobüsü ve 8 adet belediye otobüsü tarafından toplu ulaşım hizmeti verilmektedir. Yolcu biletlerinin basımı ……… Belediyesi tarafından yapılmakta, basılan biletler bilet gişelerine %5 indirimli satılmakta ve bilet gişeleri tarafından da vatandaşa satışı yapılmaktadır. Söz konusu biletler, hem belediye otobüslerinde hem de özel halk otobüslerinde kullanılmaktadır. Özel halk otobüsleri nakit veya bilet karşılığı yolcu taşımacılığı yapmakta; belediye otobüsleri ise sadece bilet karşılığı yolcu taşımacılığı yapmaktadır. Özel halk otobüsleri tarafından toplanan biletler, Belediyeye fatura karşılığında geri satılmaktadır. Belediye otobüslerinde ise, biletlerin otobüslerde bulunan kimyasal su dolu kutulara vatandaşlar tarafından atılması esnasında imhası gerçekleştirilmektedir.

Bu bağlamda, bilet büfelerine bilet satışı çok eski yıllardan itibaren devam etmekte olup büfelerin kendi mali durumlarına göre istedikleri miktarda bileti istedikleri zaman Belediyeden alabilmeleri mümkün olup; büfelerin stoklarında daha önceki yıllarda almış oldukları biletler de bulunduğundan, vatandaşların ellerinde bulunan bilet sayısı da bilinmediğinden ve bu döngü sürekli devam ettiğinden belirli bir zaman dilimi içerisinde ne kadar bilet basıldığının ve aynı zaman diliminde ne miktarda ödeme yapıldığının karşılaştırılması, sadece bu döngünün başladığı tarihten itibaren takibi ile mümkün olabileceğini ortaya koymaktadır.

Bununla birlikte dilekçede, Belediyenin muhtelif müdürlüklerinin yapmış oldukları taşeron işçi alımı ve çalıştırılması ihalelerinin şartnamelerinde ve sözleşmelerinde bu personellerin taşımalarının Belediye tarafından sağlanacağına dair hükümlerin bulunduğu; örnek olarak dilekçe ekinde sunulan Temizlik İşleri Müdürlüğünün sözleşmesinin 36.6 maddesinde “çalışan personellerin çalışma yerlerine gidiş-gelişte servis aracı olarak Belediye tarafından görevlendirilen servis aracım veya Belediye toplu taşıma araçları kullanılacaktır” denildiği; yine Park ve Bahçeler Müdürlüğünün taşeron işçi çalıştırılması hizmet alımı ihale şartname ve sözleşmesinin 19. maddesi ve 47.1 maddelerinde “çalıştırılacak 130 personelin yol ücretleri Belediyemiz toplu taşıma araçları ile yapılacağından istekliler bu personeller için yol ücreti vermeyeceklerdir” denildiği; bunun gibi Belediyenin çeşitli müdürlüklerince yapılan taşeron işçi çalıştırılması hizmet alımlarında durumun hep bu şekilde olduğu ifade edildiğinden söz konusu durumun da araştırılarak bu hesaplamalarda göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçelerle;

Dilekçilerden … 144 sayılı İlam’ın 7’nci maddesinin (D) bendi ile verilen tazmin hükmünde dilekçinin sorumluluğa iştiraki bulunmadığından, dilekçesi üzerine Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA, Oybirliği ile;

Üst Yönetici sıfatıyla sorumlu tutulan Belediye Başkanı …ve Mali Hizmetler Müdürü sıfatıyla sorumlu tutulan … sorumluluğunun kaldırılmasını teminen; Belediye tarafından basımı ve gişelere satışı yapılan biletler ile özel halk otobüslerinden geri alınan biletler döngüsünün başlangıçtan itibaren yahut 3 yıldan daha uzun bir dönem itibariyle hesaplanmasını teminen; Belediyenin muhtelif müdürlüklerinin yapmış oldukları taşeron işçi alımı ve çalıştırılması ihalelerinin şartnamelerinde ve sözleşmelerinde bu personellerin taşımalarının Belediye tarafından sağlanacağına dair hükümlerin mevcudiyetinin ve uygulanış biçimlerinin araştırılmasını teminen 144 sayılı İlam’ın 7’nci maddesinin (D) bendi hükmünün BOZULARAK DAİRESİNE TEVDİİNE,

(Üye … Kurul kararına katılmakla birlikte, “Konunun İçişleri Bakanlığına da yazılarak araştırılması gerekmektedir” şeklindeki ilave görüşleriyle birlikte) Oybirliği ile,