Sayıştay 5. Dairesi 39730 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2011

• Daire: 5

• Dosya No: 39730

• Tutanak No: 41738

• Tutanak Tarihi: 29.03.2016

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Belediyenin Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği hükümlerine aykırı olarak yardım yapması.

151 sayılı ilamın 1 inci maddesiyle; ……..Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak yapılması gereken yardımların belirtilen Yönetmeliğin ilgili hükümlerine uyulmadan dağıtılması sonucunda …………….-TL tutarında kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu dilekçesinde özetle:

…………Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği kapsamında bir "değerlendirme kurulunun' bulunduğu, değerlendirme kurulu tarafından kabul edilen ve yönetmelikte işaret edilmiş belgeler esas alınarak müracaatların değerlendirildiği ve yardımların bankada açılmış olan hesaptan yapıldığı; yapılan yardımlara ilişkin değerlendirme kurulunun kararlarının Noter tasdikli Karar Defterine kaydedildiği; daha sonra yardım sandığının kaldırıldığı ve yardımların adı geçen Yönetmelik çerçevesinde Belediyenin genel hesapları üzerinden gerçekleştirildiği,

Yardımların bir kısmının doğası gereği nakdi olarak karşılandığı, muhtaçlara düzenli olarak ayni yardımın yapıldığı,

Yardımların ilçede ikamet etmeyen ancak belediyenin doğal paydaşı konumunda olan kişi ve kuruluşlara da yapıldığı,

Evrakları eksik olan kişilerin yardım taleplerinin istenilen belgeleri daha sonra tamamlamaları kaydıyla karşılandığı, Belediyede görev yapan personele, encümen üyelerine ve ihale komisyonunda görevli kamu görevlilerine yapılan ilave ödemelerin Belediye ile sendika arasında yapılan "sosyal denge sözleşmesinin" bir gereği olduğu, ve 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un Geçici 8 inci maddesi ve 6289 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesi hükmü gereği bu tür ödemeler için idari ve mali takibat yapılamayacağı, buna karşın Kent-Yol A.Ş bünyesindeki işçi personele yapılan ödemelerin yanlışlıkla yapıldığı ve geri tahsil edileceği,

Muhtaçlık durumunu belgelemeyen kişilere, özel okulda okuyan ve fakirlik belgesi bulunmayan öğrencilere, belediye sınırları dışında faaliyet gösteren dernek ve vakıflar ile belediye sınırları dışında ikamet eden kişilere, muhtarlara ve eksik belgesi olan ve kim olduğu belli olmayan kişilere ödeme yapılmasının nedeninin bu tür müracaatların çok fazla olmasından, anında istenilen belgelerin temin edilememesinden ve değerlendirme kurulu üyelerinin üst yönetim kadrolarında olmaları ve her zaman toplantı yapamamaları nedeniyle 1.500,-TL'nin altındaki ödemelerin inisiyatifinin Yazı İşleri ve Mali Hizmetler Müdürlüklerine bırakılmış olmasından kaynaklandığı, belirtilerek ve belgesi olmadığı için kamu zararı çıkarılan tutarlara ilişkin değişik belgeler eklenerek, yapılan yardımların mevzuata aykırı olmadığı bu nedenle Daire tarafından verilen tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

Sayıştay Başsavcılığının karşılamasında:

Adı geçen yönetmeliğin 1, 2, 5, 6, 7, 8, 9, 14 ve 17 nci maddelerinde, sandıktan yardım yapılabilmesinin şartları, nasıl müracaat edileceği, yardımın kimlere nasıl yapılacağı, ayni ve nakdi yardım yapılması durumunda hangi belgelerin aranacağı, Sandık Değerlendirme Kurulunun görevi, bu paradan yapılan harcamalardan kimlerin sorumlu tutulacağı ve yapılan harcamaların nasıl kayıt altına alınacağı gibi tüm ayrıntılar açıklanmış, kısaca sosyal yardımların yapılabilmesinin çerçevesi belirlenmiştir.

Belediyenin görev ve sorumlulukları ise 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde açıklanmış olup, maddede; "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a)...

b) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar." denilmektedir.

Yapılan yardımlara ilişkin Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarını belirleme gibi konularda yönetmelik hükümlerine uyulmadığı, ayrıca değerlendirme kurulu tarafından taleplerin değerlendirildiğini gösterir tutakların üyeler tarafından imzalanmadığı savunma ekindeki belgelerden anlaşılmakta olup, ayrıca Kurul üyeleri; 2011 yılı hesabıyla ilgili yapmış oldukları savunmalarında da yardım yapılacak kişilerle ilgili Kurula hiçbir talebin gelmediğini, Kurulun bu amaçla toplanarak olumlu ya da olumsuz bir karar almadığını, belgelerin toplanması, kimlere yardım yapılacağının değerlendirilmesi ve belirlenmesi işlemlerinin yazı işleri müdürlüğü ve başkanlık makamı tarafından yapıldığını belirtmişlerdir.

Sorumlunun yapmış olduğu savunmanın ekinde yer alan belgelerin incelenmesinde, yapılan yardımlar için değerlendirme kurulunun onayının hiç alınmadığı, yardım yapılan kişilerden Yönetmeliğin öngördüğü muhtaçlık belgesi alınmadan talep ve nüfus cüzdanı fotokopisi karşılığında yardımların yapıldığı, savunmaya özel okullara nakdi yardım yapıldığını gösteren belgelerin eklendiği görülmüş olup, yapılan yardım harcamalarının belediyenin yetki ve sorumluluk alanında olmadığı için 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde, kamu zararı; "'kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır." şeklinde tanımlanarak,

Kamu zararının belirlenmesinde;

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,"' esas alınacak kriterler arasında sayılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde çeşitli adlar altında yapılan yardım ödemelerinin, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi hükmü gereği, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması şeklinde değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Yine savunmada, personele yapılan ödemelerin büyük bir kısmının fazla çalışma karşılığı olduğu ve sendika ile yapılmış olan sözleşme hükümlerinin gereği olduğu ifade edilmiştir. Bu tür ödemelerin de 657 sayılı Kanunun 146 ncı maddesi hükmü ve Muhtaçlara Yardım Sandığı Yönetmeliğinin 9 ncu maddesi hükmü uyarınca yapılması mümkün değildir.

Sorumlunun savunmasında, özel kalem müdürlüğünde çalışan personele yapılan ödemelerin, adı geçen kişilerin başkanlık mutemedi olmaları nedeniyle yapıldığı, bu ödemelerin avans niteliğinde olduğu ifade edilmiştir. Ön ödeme ve mutemetlik müessesesine ilişkin esas ve usuller 5018 sayılı Kanunun 35 inci maddesinde ve bu madde hükmüne dayanılarak çıkarılan Ön Ödeme Yönetmeliğinde düzenlenmiştir. Yapılan mutemetlik işlemlerine ve verilen avanslara ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve muhasebe kayıtlarına yer verilmemiştir. Dolaysıyla, kanıtlayıcı bilgi, belge ve muhasebe kaydı olmadığından bu tür ödemelerin de mevzuata aykırı olduğu değerlendirilmektedir.

Dolaysıyla, bu şekilde dernek, vakıf, okul, kurum personeline ya da kişilere yapılan yardımların mevzuata aykırı olduğu, bu şekilde bir ödeme yapılmasının mümkün olmadığı, belediyenin bu tür ödemeleri yapmak suretiyle yetki ve sorumluluğunu aşmış olduğu değerlendirildiğinden yapılan ödemelerin 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde kamu zararını oluşturduğu düşünülmektedir.

Ancak, bazı kişilere yapılan yardımlar için değerlendirme kurulunun onayının alınmamasına rağmen bu kişilere ait muhtaçlık belgelerinin ve ………… ilçe sınırları içerisinde oturduğunu gösteren ikametgâh belgelerinin ve bazı amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımların alındılarının savunma ekinde yer aldığı görülmektedir. Ayrıca, sorumlu savunmasında harcama yetkilisi olmadığı döneme ilişkin savunmasında belirtmiş olduğu ödemelerden sorumlu olmaması gerektiğini ifade etmektedir.

Bu itibarla, savunma eki belgelerin incelenerek kamu zararı tutarının yeniden belirlenmesini ve sorumluluğa ilişkin huşusun tespitinin yapılmasını sağlamak üzere Daire kararının bozularak dosyanın Dairesine iade edilmesi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir

39655, 39656 ve 39745 numaralı dosyalara ilişkin olarak da:

Sorumlular dilekçelerinde özetle:

Sayıştay 5. Dairenin kararında bir kamu görevlisi olarak sorumluluğunun bulunduğu yönündeki tespit "objektif" bir tespit değildir. "Şunlardan, bunlardan da anlaşılacağı gibi (...)" bir yorum bağlantısı kurularak mevzuata aykırı işlem ile görevim arasında bağ kurulmaktadır. Hukuk dilinde bunun adı "sübjektif sorumluluk"tur. Oysa Sayıştay mali denetim ve mali iş ve işlemlere ilişkin kesin hüküm vermeye yetkili olmakla birlikte "yüksek mahkeme" niteliğinde olmadığından mali iş ve işlemle kamu görevlisi arasında "sübjektif sorumluluk" bağı kurmaya yetkili yargı organı işlevine ve yetkisine de sahip bulunmamaktadır. İdare Hukuku ilkeleri bakımından idari iş, işlem ve tasarrufla kamu görevlisi arasındaki sübjektif bağı kurma yetkisi idari yargı yerlerine aittir. Kaldı ki hiçbir hukuk sisteminde, denetim faaliyeti ile yargılama faaliyeti aynı organa verilemez. Bu itibarla, Sayıştay ilamında yer verilen ve mevzuata aykırı işle görevim arasında kurulmaya çalışılan sübjektif sorumluluk bağlantısı temel hukuk kurallarına açıkça aykırılık teşkil ettiğini,

Bir an için -kesinlikle böyle olmamakla birlikte- "………. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu" üyeliğinde bulunduğum kabul edilse dahi sonuç değişmemektedir. Üyesi olduğum varsayılan Kurula yardım yapılacaklarla ilgili talep getirilmemişse; Kurul bu amaçla bir araya gelmemişse; ortada Kurul tarafından verilmiş bir karar bulunmamaktaysa salt kâğıt üstünde kalmış bir kurulun üyesi olmak nedeniyle sorumlu tutulabilmem de gerek ulusal gerekse evrensel kabul görmüş temel hukuk kurallarına aykırılık teşkil edecektir. Ne mali denetimi yapan Denetçi, ne de denetim nedeniyle Belediyenin ilgili biriminin sunduğu belgeler arasında bu kurulun toplandığına, yardım taleplerinin kurula sunulduğuna ve kurul tarafından olumlu ya da olumsuz bir karar alındığına ilişkin hiçbir somut veri bulunmadığını,

Gerçek, sübjektif değerlendirmemelerle ters yüz edilemez. Gerçek, muhtaç kimselere yardım ödeneğinin Belediyenin Yazı İşleri Müdürlüğü'ne tahsis edilmiş olan ödenekten yapıldığı; yardım için gerekli belgelerin Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından toparlandığı, kime-kimlere hangi miktarda yardım yapılacağının da bu birim ve riyaset makamında belirlendiği ve talimata dönüştürülerek tahakkuk birimine yönlendirildiği; buna karşın "………. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu"nun göstermelik olarak oluşturulduğu; belki de manipülasyon amaçlı kurulduğu; bu kurulda görev almadığım, kurulun hiç toplanmadığı; sekretaryasının dahi bulunmadığı; hiçbir toplantısına katılmadığım; kurul tarafından alınmış bir kararın bulunmadığıdır. Bu gerçeklik karşısında, muhtaç kişilere yapılan yardım nedeniyle ortaya çıkan mevzuata aykırılıktan sorumlu tutulmam açıkça hukuka aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmektedir.

Sayıştay Başsavcılığının bu konuya ilişkin karşılamasında ise:

Temyiz dilekçesinde özetle; kendisinin ……….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu üyesi olmadığı, Kurul üyeliğinin olduğu kabul edilse dahi Kurula yardım yapılacak kişilerle ilgili hiç talep gelmediği. Kurulun bu amaçla toplanarak olumlu ya da olumsuz aldığı bir kararının bulunmadığı, muhtaç kimselere yapılan yardımın Yazı İşleri Müdürlüğüne tahsis edilmiş olan ödenekten karşılandığı, belgelerin toplanması, kimlere yardım yapılacağının değerlendirilmesi ve belirlenmesi işlemlerinin de bu birim ve başkanlık makamı tarafından yapıldığı belirtilerek; Daire tarafından muhtaç kimselere yapılan yardımların mevzuata aykırı olmasından dolayı sorumluluğuna karar verilen hükmün bozularak sorumluluğunun kaldırılması talep edilmektedir.

Yargı Raporunda yapılan tespitlerden. Muhtaçlara Yardım Sandığının ayrı bir hesabının olmadığı, zaman zaman encümen kararları alınarak yapılacak yardımlara ilişkin paranın mutemede teslim edildiği, ancak Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarını belirleme gibi konularda Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı ve dolaysıyla da Karar Defterinin tutulmadığı anlaşılmakta olup. diğer sorumlular bu konudaki savunmalarında Karar Defterinin noterden tasdik ettirilerek tutulmaya başlandığını ve Değerlendirme Kurulunun yapmış olduğu değerlendirmelere ilişkin kararların Deftere geçirildiğini ifade etmişlerse de savunma ekinde bu defter ve değerlendirme tutanaklarına yer verilmediği görülmektedir.

Muhtaçlara Yardım Sandığından; muhtaçlığını belgeleyemeyen kişilere, fakirlik belgesi olmayan öğrencilere, belediye sınırları dışında faaliyet gösteren dernek vakıf ve ikamet eden kişilere, muhtarlara, kurum personeline, vb. yerlere, mevzuata aykırı şekilde ödeme yapıldığı Yargılama Raporunda belirtilmekte olup. sayılan usulsüz ödemelere ilişkin harcama sürecinde adı geçen kişinin gerek harcama yetkilisi olarak gerekse hem görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlisi hem de süreçteki gerçekleştirme görevlisi olarak yer almadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, Değerlendirme Kuruluna herhangi bir bilgi verilmeden ve değerlendirmesine ihtiyaç duyulmadan başka bir birim amiri ve Başkan tarafından yardımın nerelere ve kimlere yapılacağına karar verilmesi Değerlendirme Kurulunun yetkilerinin gasp edilmesi anlamına da gelmektedir.

Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu üyesi olarak görevlendirildiği belirtilen belediye başkan yardımcılarının, yapılan usulsüz yardımlara ilişkin bir dahilinin olmadığı ve süreçte görev almadığı anlaşıldığından yapılan usulsüz harcamalardan dolayı bir sorumluluğunun bulunmadığı değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, talebin kabul edilerek Daire tarafından verilen tazmin hükmüne ilişkin sorumluluğun Değerlendirme Kurulu üyeleri dışında diğer sayılan görevlilerin uhdesinde bırakılması yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünüldüğünü belirtmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde sandık değerlendirme kurulunda görev yapan şahıslar sorumlu olmadıkları yönünde itirazda bulunmuşlardır.

Belediye Başkan yardımcılarından oluşan sandık değerlendirme kurulunun fiili olarak hiçbir görev yapmadığı ekli belgelerde bu kurulun toplandığına ve karar aldığına ilişkin bir belgenin olmadığı anlaşılmıştır.

Muhtaçlara Yardım Sandığından; muhtaçlığını belgeleyemeyen kişilere, fakirlik belgesi olmayan öğrencilere, belediye sınırları dışında faaliyet gösteren dernek vakıf ve ikamet eden kişilere, muhtarlara, kurum personeline, vb. yerlere, mevzuata aykırı şekilde ödeme yapıldığı anlaşılmış olup sayılan usulsüz ödemelere ilişkin harcama sürecinde değerlendirme kurulu üyelerinin gerek harcama yetkilisi olarak gerekse hem görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlisi hem de süreçteki gerçekleştirme görevlisi olarak yer almadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, Değerlendirme Kuruluna herhangi bir bilgi verilmeden ve değerlendirmesine ihtiyaç duyulmadan başka bir birim amiri ve Başkan tarafından yardımın nerelere ve kimlere yapılacağına karar verilmesi, Değerlendirme Kurulunun saf dışı bırakılarak işlem yapıldığını ve yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edildiğini göstermektedir.

Muhtaçlara Yardım Sandığının ayrı bir hesabının olmadığı, zaman zaman encümen kararları alınarak yapılacak yardımlara ilişkin paranın mutemede teslim edildiği, ancak Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarını belirleme gibi konularda Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı ve dolayısıyla da Karar Defterinin tutulmadığı anlaşılmakta olup diğer sorumlular bu konudaki savunmalarında Karar Defterinin noterden tasdik ettirilerek tutulmaya başlandığını ve Değerlendirme Kurulunun yapmış olduğu değerlendirmelere ilişkin kararların Deftere geçirildiğini ifade etmişlerse de savunma ekinde bu defter ve değerlendirme tutanaklarına yer verilmediği görülmektedir.

Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu üyelerinin yapılan usulsüz yardımlara ilişkin bir dahlinin olmadığı ve süreçte görev almadığı anlaşıldığından yapılan usulsüz harcamalardan dolayı bir sorumluluğunun bulunmadığı anlaşılmıştır.

Usulsüz ödemelere ilişkin ödeme emri eklerinde encümen kararları olduğu ve encümen üyelerince usulsüz yardımların yapılmasına ilişkin kararlar alındığı ancak bu durumun ilamda değerlendirilmediği anlaşılmıştır.

Ayrıca sorumlu ……… bir klasör dilekçe eki evrak göndermiştir. İbraz edilen belgelerin incelenmesi temyiz konusu olmadığından bu hususta Kurulumuzca yapılacak işlem olmadığına,

Bu itibarla; gerek Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu üyelerinin sorumluluğunun yeniden değerlendirilmesi ile encümen üyelerinin sorumluluğa dahil edilmemiş olması gerekse ibraz edilen belgelerin incelenmesi yönünden 5.Daire tarafından 151 sayılı ilamın 1 inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün bozularak dairesine gönderilmesine, oyçokluğuyla,

(Üye ………… karara katılmakla birlikte Belediye Encümeninin görevleri 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 34’üncü maddesinde sayılmış olup, söz konusu maddede ve diğer mer’i mevzuatta belediye encümenine mal ve hizmet alımı, yardım yapılması konularında bir yetki ve görev verilmemiştir. Belediye encümeninin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu öncesi yürürlükte bulunan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunundan kaynaklanan mal ve hizmet alımı yetkisi bulunmakta iken söz konusu kanun hükümleri mülga olmuştur. Dolayısı ile belediye encümenince mülga 2886 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde almış olduğu kararlar hukuken butlan olup, bir bağlayıcılığı ve yaptırımı da bulunmamaktadır. Dolayısı ile mal ve hizmet alımında ve yardım yapımında yetkisiz bir şekilde butlan bir karar alan belediye encümen üyelerinin sorumlu tutulmaması gerekir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde yetkili olanlar sorumlu tutulması gerekir yönündeki ilave görüşüyle,

Üye …………’ın; “151 sayılı ilamın 1 inci maddesine ilişkin verilen tazmin hükmünün bozulması kararına katılmakla beraber, ilave olarak;

… Belediyesi tarafından Sayıştay Daireler Kurulu’nun 02.06.2004 tarih ve 1149/9 nolu kararı ile Sayıştay görüşü alınarak çıkarılan … Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği’nin,

Amaç başlıklı 1 inci maddesinde;

“Bu yönetmelik, Belediye sınırları dahilinde ihtiyaç sahiplerine verilecek aynı ve nakdi yardımlarla ilgili esasları belirlemek ve yardım dağıtmak için düzenlenmiştir.”

“Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde;

“Bu yönetmelik, Belediye sınırları dahilinde ikamet edenlerden 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun diğer hükümlerine göre ihtiyaçları karşılanamayan ve Sandık Değerlendirme Kurulunun yapacağı çalışmalar sonucunda muhtaç oldukları belirlenen kişileri kapsar.”

“Sandığa müracaat şekli” başlıklı 5 inci maddesinde;

“Sandıktan yardım talebinde bulunmak isteyenler bağlı oldukları mahalle muhtarlığından alacakları ikametgah ve muhtaçlık ilmuhaberiyle birlikte form dilekçe ile Sandık Değerlendirme Kuruluna ve Belediye başvurabilirler. Belediyeye yapılan müracaatlar Sandığa havale edilir.

Öğrenim yardımı talep ediyorsa bunlara ilaveten okuldan alınacak tahsil belgesi; tıbbi yardım talep ediyorsa ilgili sağlık kuruluşundan alınacak ve onaylanmış rapor form dilekçeye eklenir.

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde; kişilerce yapılacak müracaatlarda, gerekli bilgi ve belgeler Sandık görevlilerince mümkün olduğunca gizli olarak ve muhtaçların onurlarını zedelemeyecek biçimde temin edilir.” Denilmektedir.

Yönetmeliğin 7 nci maddesinde, müracaat dilekçelerinde belirtilen bilgilerin resmi kurumlar ve muhtarlıklar nezdinde yapılacak araştırma ile teyit edileceği, Sandık Değerlendirme Kurulu üyelerinin beyan ve imzalarını içermeyen taleplerin işleme konulmayacağı;

Yönetmeliğin 8 inci maddesinde, Sandık Değerlendirme Kurulunun, her yılın Ocak ayının ilk toplantısında muhtaçlık dereceleri ile muhtaçlara yapılacak yardım miktarını tespit edeceği belirtilmiştir.

Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde, Sandık yardımlarının nakdi veya aynı olabileceği gibi kısmen nakdi, kısmen ayni de yapılabileceği belirtildikten sonra, mümkün olduğunca aynı yardım yapılması, ancak nakdi yardım yapılması gerekiyorsa bunun gerekçelendirilmesi gerektiği, nakdi ödemelerin çekle yapılacağı, yardımların devamlı belirli aralıklarla veya bir defada yapılacağına Sandık Değerlendirme Kurulu kararında yer verileceği, yardım yapılmasına karar verilen kişilere ayrıca bir sicil numarası verileceği ve yardım kararları mahalle bazında tasnif edilecek dosyalarda muhafaza olunacağı, deprem, sel, yangın gibi olağanüstü durumlar hariç, belediye ile diğer kamu kuruluşlarında çalışan memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile işçilere sandıktan yardım yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde, Sandık hesaplarının belediye idare hesabı içinde ve belediye saymanı tarafından Sayıştay’a verileceği, 17 nci maddesinde ise Sandık kayıtları ve muhasebenin işletme hesabı esasına göre tutulacağı, ambar kayıtları için özel ambar defteri, Değerlendirme Kurulunun aldığı karar için karar defteri tutulacağı, tüm gelir, gider ve ambar kayıtlarının belgeye dayandırılmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.

Yargı Raporunda yapılan tespitlerden; Muhtaçlara Yardım Sandığının ayrı bir hesabının olmadığı, zaman zaman Encümen kararları alınarak yapılacak yardımlara ilişkin paranın mutemede teslim edildiği, Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarını belirleme gibi konularda Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı ve dolayısıyla da Karar Defterinin tutulmadığı anlaşılmakta olup, bazı sorumlular bu konudaki savunmalarında Karar Defterinin noterden tasdik ettirilerek tutulmaya başlandığını ve Değerlendirme Kurulunun yapmış olduğu değerlendirmelere ilişkin kararların Deftere geçirildiğini ifade etmişlerse de savunmaları ekinde bu defter ve değerlendirme tutanaklarına da yer verilmediği görülmektedir.

Nitekim, İlamda yer alan sorumlulardan; Harcama Yetkilisi sıfatıyla Yazı İşleri Müdürü …………, Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla Memur ………… ile Muhasebe Yetkilisi sıfatıyla Mali Hizmetler Müdürü ………. benzer nitelikteki savunmalarında; “Sandık hesabı” diye bir hesabın olmadığını, yapılan tenkitler üzerine 01.12.2011 tarihli ve 617 sayılı Başkanlık Oluru ile müstakil bir hesap açıldığını ve bu hesaptan yapılacak ödemelerle ilgili Karar Defteri edinildiğini; ancak,10.01.2012 gün ve 37 sayılı Başkanlık Oluru ile ………… Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığının kaldırıldığını ve bu tarihten sonra muhtaçlara yapılan ödemelerin ……….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Belediyenin genel hesapları üzerinden gerçekleştirildiğini, ifade etmişlerdir.

Yine, İlamda “……… Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi” sıfatı ile sorumlu tutulan Belediye Başkan Yardımcıları ………. ile ……….’nun savunmalarında;

……….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu üyesi olmadıkları, Kurul üyeliğinin olduğu kabul edilse dahi Kurula yardım yapılacak kişilerle ilgili hiç talep gelmediği, Kurulun bu amaçla toplanarak almış olduğu olumlu ya da olumsuz aldığı bir kararının bulunmadığı, muhtaç kimselere yapılan yardımın Yazı İşleri Müdürlüğüne tahsis edilmiş olan ödenekten karşılandığı, belgelerin toplanması, kimlere yardım yapılacağının değerlendirilmesi ve belirlenmesi işlemlerinin de bu birim ve başkanlık makamı tarafından yapıldığı, ifade edilmiştir.

İlamda da; ”Kamu zararına neden olunan işlemlerin aşağıdaki şekilde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir:” başlığı altında;

“Sandık hesabı diye bir hesabın olmadığı, yardım yapılacağı zaman peyderpey alınan encümen kararları ile paranın mutemede teslim edildiği, yardım yapılan miktara ilişkin dosyalar tutulduğu; ancak, yardım yapılması ile ilgili Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarı belirleme gibi konularda hiçbir kurala uyulmadığı, Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı, dolayısıyla karar defteri de tutulmadığı,

Yardımların daha çok ayni yapılacağı eğer nakdi yardım yapılıyorsa bunun gerekçesinin belirtileceği ve nakdi yardımların banka kanalıyla yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen; yardımların hemen hemen tamamının nakdi yapıldığı, nakdi yardım miktarı ve yardım yapılan kişilerle ilgili herhangi bir kriter bulunmadığı ve nakdi yardımların banka yerine elden imza karşılığı yapıldığı,….” ifade edilmiştir.

Buna rağmen, İlamda, ’ … Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi’ sıfatı ile Belediye Başkan Yardımcıları …………..’nun sorumlu tutuldukları görülmüştür.

İlamda, bu kişilerin sorumlu tutulmalarının gerekçesi olarak;

“Daire yargılaması sırasında ………. Belediye Başkanlığı’nın gönderdiği ek açıklamada yer alan: ”……………Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Yönetmeliği hükümleri uyarınca ve Başkanlık Makamı’nın onaylarıyla bir ‘Değerlendirme Kurulu’ kurulmuştur. Kayıtlarımızın incelenmesi neticesinde Kurulda görevlendirilen görevlilere kurulda görevlendirildiklerine ilişkin Başkanlık Onayının tebliğ edildiğine ilişkin bir belgeye rastlanmamış olmakla birlikte, Başkanlık Makamı’nın onaylarıyla Kurulda görevlendirilmiş olanların, gerek ‘Koordinatör Başkan Yardımcısı’, ‘Kültür ve Sosyal İşlerden Sorumlu Başkan Yardımcısı’ şeklindeki unvanları taşımaları nedeniyle bizzatihi Değerlendirme Kurulu’na onay veren ‘Riyaset Makamı’ nı temsil etmekte oldukları; gerekse Sayıştay Başkanlığınca gerçekleştirilen ve 2010, 2011 yıllarından önceki dönemlere ilişkin denetimler sırasında, yapılan sosyal yardımlar nedeniyle Belediye adına açıklamalarda bulundukları ve bilgilerine başvurulduğu gerçeği dikkate alındığında, ‘böyle bir kurula atandıklarından haberlerinin bulunmadığı’ yönündeki açıklamaların fiili gerçeklikle uyuşmayacağı kanaatine varılmıştır.” İfadelerinden hareketle; ……..Belediye Başkanlığı’nın söz konusu yazılarına istinaden …….. Belediye (Eski) Başkan Yardımcısı ………. ile ……….’nun söz konusu “Değerlendirme Kurulu”nda üyeliklerinin bulunduğu ve bu durumdan bilgi sahibi oldukları kanaatine varıldığı;

Ayrıca, ………. Belediye (Eski) Başkan Yardımcısı …….. ile ………. Belediye (Eski) Başkan Yardımcısı …………’ nun 2007 ve 2008 yılları için söz konusu “Değerlendirme Kurulu” nda görevlendirildiklerine dair ………….Belediye Başkanlığı Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından düzenlenen yazılara istinaden ve Kurul üyeliklerinde herhangi bir değişiklik olmaması durumunda bu görevlendirmelerin devam ettiği hususu da dikkate alındığında, ……… ile …………..’ nun sorumluluklarının bulunmadığına dair iddialarının kabul edilmesine imkan bulunmadığı,

İfadelerine yer verilmiştir.

6085 sayılı Sayıştay Kanununun “Sorumlular ve sorumluluk halleri” başlıklı 7’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “ Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” denilmektedir.

‘….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi’ sıfatı ile sorumlu tutulan Belediye Başkan Yardımcısı ………. temyiz dilekçesinde; Daire İlamındaki sorumluluk tespitinin “objektif sorumluluk” tespiti olmadığını; “şunlardan, bunlardan da anlaşılacağı gibi” şeklinde bir yorum bağlantısı kurularak, mevzuata aykırı işlem ile görevi arasında bağ kurulduğunu, hukuk dilinde bunun adının “sübjektif sorumluluk olduğunu; gerçekte muhtaç kimselere yardım ödeneğinin Belediye Yazı İşleri Müdürlüğüne tahsis edilmiş olan ödenekten yapıldığı, yardım için gerekli belgelerin Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından toparlandığını, kime, hangi miktarda yardım yapılacağının bu birim ve Riyaset Makamınca belirlendiğini ve talimata dönüştürülerek tahakkuk birimine yönlendirildiğini; buna karşın Değerlendirme Kurulunun göstermelik olarak oluşturulduğunu, bu Kurulda görev almadığını, Kurulun hiç toplanmadığını; sekretaryasının dahi bulunmadığını, Kurulun hiçbir toplantısına katılmadığını, Kurul tarafından alınmış bir Kararın bulunmadığını, ifade ederek; Daire tarafından muhtaç kimselere yapılan yardımların mevzuata aykırı olmasından dolayı sorumluluğuna karar verilen hükmün bozularak sorumluluğunun kaldırılmasını talep etmiştir.

Bütün bu değerlendirmeler sonucunda, İlamda bahsi geçen usulsüz ödemelere ilişkin harcama sürecinde adı geçen kişilerin gerek harcama yetkilisi olarak gerekse hem görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlisi hem de süreçteki gerçekleştirme görevlisi olarak yer almadıkları anlaşılmaktadır.

Bu itibarla; “…….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi” sıfatı ile sorumlu tutulan Belediye Başkan Yardımcıları ………….nun yapılan usulsüz yardımlara ilişkin olarak herhangi bir işlem ve eylemlerinin olmadığı ve süreçte görev almadıkları anlaşıldığından, oluşan kamu zararından dolayı bir sorumluluklarının bulunmadığı değerlendirilmektedir.

Ayrıca; İlamda, ’……… Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu Üyesi’ sıfatı ile sorumlu tutulan Belediye Başkan Yardımcısı ………… asıl İlamda savunmasının bulunmadığı; ancak, temyiz müracaatında bulunduğu ve diğer Başkan Yardımcıları ile benzer savunmaları ileri sürdüğü anlaşılmıştır. Bu şahsın sorumluluğunun da yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

Diğer bir husus olarak; İlamda; ”Kamu zararına neden olunan işlemlerin aşağıdaki şekilde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir:” başlığı altında;

“Sandık hesabı diye bir hesabın olmadığı, yardım yapılacağı zaman peyderpey alınan encümen kararları ile paranın mutemede teslim edildiği, yardım yapılan miktara ilişkin dosyalar tutulduğu; ancak, yardım yapılması ile ilgili Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarı belirleme gibi konularda hiçbir kurala uyulmadığı, Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı, dolayısıyla karar defteri de tutulmadığı,

Yardımların daha çok ayni yapılacağı eğer nakdi yardım yapılıyorsa bunun gerekçesinin belirtileceği ve nakdi yardımların banka kanalıyla yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen; yardımların hemen hemen tamamının nakdi yapıldığı, nakdi yardım miktarı ve yardım yapılan kişilerle ilgili herhangi bir kriter bulunmadığı ve nakdi yardımların banka yerine elden imza karşılığı yapıldığı,….ifade edilmiştir.

Başkan Yardımcısı …………. da temyiz dilekçesi ekinde, yardım yapılacağı zaman “peyderpey alınan encümen kararları ile paranın mutemede teslim edildiğine” dair örnek olarak 01.06.2010 tarihli ve 317 sayılı Encümen Kararını sunmuştur.

Bu durum karşısında, Encümen Üyelerinin de savunmalarının alınarak sorumluluk hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.

Diğer bir husus olarak; İlamda sorumlu tutulan Yazı İşleri Müdürü ……….. savunmasında; sorgu kağıdında belge eksikliğine konu edilen pek çok harcamanın mevzuata uygun olarak belgelendirilmiş harcamalar olduğunu, bu belgelerin asıllarının Sayıştay denetimi sırasında denetim görevlilerine sunulduğunu, hal böyle iken, belge yokluğu tespitine konu edilmelerinin eksik inceleme örneği olduğunu ifade etmiştir.

Ayrıca; bazı kişilere ait muhtaçlık belgelerinin ve … ilçe sınırları içerisinde oturduğunu gösteren ikametgâh belgelerinin ve bazı amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımların alındılarının,…vs. belgelerin savunma ekinde ibraz edildiği anlaşılmıştır.

Diğer taraftan; Kamu zararı tablosunun incelenmesinde, tespitlerin eksik yapıldığı, değerlendirmelerin yetersiz olduğu anlaşılmaktadır. Örnek olarak; birçok kamu zararı tespitinde, kendilerine yersiz ödeme yapıldığı iddia olunan şahısların isimleri ve bunlara ödenen tutarlar belirtildikten sonra, “Açıklama” bölümünde sadece “kimlik yok” ifadesinin bulunduğu görülmektedir. Gerçekte olmayan şahıslara ödeme yapılmış olması TCK açısından suç teşkil ettiğinden böyle bir durum var ise, bu hususta ayrıca tespit ve değerlendirme yapılıp, suçun bütün unsurları ile ortaya konulup, Dairece yapılacak değerlendirme sonucunda Cumhuriyet Savcılığına iletilmesini teminen müzekkere yazılması gerekmekte idi. Böyle bir durum söz konusu değil ise, gerçekte mevcut olan, ancak kimliğini ibraz etmemiş olan şahıslar için -diğer şartlara haiz oldukları halde-ödeme yapılmış olmasının kamu zararı olarak değerlendirilmesi hukuka uygun değildir. Nitekim, bahsi geçen … Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Yönetmeliğinde, kimlik belgesini ibraz etmeyen kişilere ödeme yapılmayacağına dair bir hüküm bulunmamaktadır.

Bütün bu hususlar göz önüne alınarak; daha önce gönderilmiş olup, rapor ekleri arasında bulunan ve temyiz dilekçeleri ekinde ayrıca gönderilen belgeler üzerinde yeniden inceleme ve değerlendirme yapılmak suretiyle kamu zararının ve sorumlularının yeniden tespitinin sağlanmasını teminen ilam hükmünün bozulması gerekir.” şeklindeki ilave görüşü ile birlikte,

Üyeler …………..’ın rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde öncelikli olarak Değerlendirme Kurulu üyelerinin sorumluluk konusunda itirazları bulunmaktadır.

Ekli belgelerde Belediye Başkanının onayıyla Başkan Yardımcıları ………… ……….. ve ………’nun Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulunda görevlendirildiği anlaşılmaktadır.

………. Belediye Başkanlığı tarafından, …………’nun talebi üzerine düzenlenen 11/06./2014 tarih ve 743/R-1730298 yazıda aynen;

“(…)Öte yandan 04.04.2014 tarihine değin Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’nden sorumlu ‘’Başkan Yardımcısı ‘’ olarak ; ‘’ Riyaset Makamı’’ nı temsil sıfatıyla görev yapmış olmanız ve 2010-2011 mali yıllarından önceki yıllara ilişkin Sayıştay Denetimleri sırasında ‘’ ………… Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı’’ ile ilgili hususlarda Sayıştay Denetçilerince bilginize başvurulduğu ve tarafınızdan da bilgi verilmiş olduğu dikkate alındığı; ‘’ ……….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Değerlendirme Kurulu’nda görevlendirildiğiniz hususunda bilgi sahibi olduğunuz kanaatine ulaşılmıştır.” denilmektedir.

Diğer taraftan; ………Belediye Başkanlığı’nın gönderdiği ek açıklamada; “………. Belediye Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı” ve “……….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Yönetmeliği” ………..Belediye Meclisi’nin kararıyla oluşturulmuş; Sayıştay Başkanlığı’nın uygun görüşü ile de yürürlük kazandırılmıştır.

“…….. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Sandığı Yönetmeliği” hükümleri uyarınca ve Başkanlık Makamı’nın onaylarıyla bir “Değerlendirme Kurulu” kurulmuştur. Kayıtlarımızın incelenmesi neticesinde Kurulda görevlendirilen görevlilere kurulda görevlendirildiklerine ilişkin Başkanlık Onayının tebliğ edildiğine ilişkin bir belgeye rastlanmamış olmakla birlikte, Başkanlık Makamı’nın onaylarıyla Kurulda görevlendirilmiş olanların, gerek “Koordinatör Başkan Yardımcısı”, “Kültür ve Sosyal İşlerden Sorumlu Başkan Yardımcısı” şeklindeki unvanları taşımaları nedeniyle bizzatihi Değerlendirme Kurulu’na onay veren “Riyaset Makamı”nı temsil etmekte oldukları; gerekse Sayıştay Başkanlığınca gerçekleştirilen ve 2010, 2011 yıllarından önceki dönemlere ilişkin denetimler sırasında, yapılan sosyal yardımlar nedeniyle Belediye adına açıklamalarda bulundukları ve bilgilerine başvurulduğu gerçeği dikkate alındığında, “böyle bir kurula atandıklarından haberlerinin bulunmadığı” yönündeki açıklamaların fiili gerçeklikle uyuşmayacağı kanaatine varılmıştır.” denilmektedir.

……… Belediye Başkanlığı’nın söz konusu yazılarına istinaden … Belediye (Eski) Başkan Yardımcısı …………’nun söz konusu “Değerlendirme Kurulu”nda üyeliğinin bulunduğu ve bu durumdan bilgi sahibi olduğu anlaşılmaktadır.

………. Belediye (Eski) Başkan Yardımcısı ……… ile ……….Belediye (Eski) Başkan Yardımcısı …………’nun 2007 ve 2008 yılları için söz konusu “Değerlendirme Kurulu”nda görevlendirildiklerine dair ………..Belediye Başkanlığı Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından düzenlenen yazılara istinaden ve Kurul üyeliklerinde herhangi bir değişiklik olmaması durumunda bu görevlendirmelerin devam ettiği hususu da dikkate alındığında, sorumluluklarının bulunmadığına dair itirazlarının kabul edilmesine imkan bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Harcama Yetkilisi ve Yazı İşleri Müdürü olarak görev yapan ………. bir klasör ek evrak göndererek eksik belgelerin tamamlandığını ifade etmiştir. Gönderilen evrakların bir kısmı eldeki mevcut belgelerin aynısı olup yine ikametgâh ilmühaberi ve fakirlik belgeleri eksiktir. Özel okul ödemelerine ilişkin belgeler ve … dışında olan derneklere yapılan ödemelere ilişkin belgeler ve kamu zararı tablosunda olmayan kişilerin fakirlik belgeleri yer almaktadır.

Gönderilen evraklardan ………..’e (750 TL.), ……….’a (100 TL.) ilişkin eksik belgeler tamamlanmıştır.

… Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği’nin,

Amaç başlıklı 1 inci maddesinde;

“Bu yönetmelik, Belediye sınırları dahilinde ihtiyaç sahiplerine verilecek aynı ve nakdi yardımlarla ilgili esasları belirlemek ve yardım dağıtmak için düzenlenmiştir.”

“Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde;

“Bu yönetmelik, Belediye sınırları dahilinde ikamet edenlerden 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun diğer hükümlerine göre ihtiyaçları karşılanamayan ve Sandık Değerlendirme Kurulunun yapacağı çalışmalar sonucunda muhtaç oldukları belirlenen kişileri kapsar.”

“Sandığa müracaat şekli” başlıklı 5 inci maddesinde;

“Sandıktan yardım talebinde bulunmak isteyenler bağlı oldukları mahalle muhtarlığından alacakları ikametgah ve muhtaçlık il muhaberiyle birlikte form dilekçe ile Sandık Değerlendirme Kuruluna ve Belediye başvurabilirler. Belediyeye yapılan müracaatlar Sandığa havale edilir.

Öğrenim yardımı talep ediyorsa bunlara ilaveten okuldan alınacak tahsil belgesi; tıbbi yardım talep ediyorsa ilgili sağlık kuruluşundan alınacak ve onaylanmış rapor form dilekçeye eklenir.

Yönetmeliğin 6 ıncı maddesinde; kişilerce yapılacak müracaatlarda, gerekli bilgi ve belgeler Sandık görevlilerince mümkün olduğunca gizli olarak ve muhtaçların onurlarını zedelemeyecek biçimde temin edilir.” Denilmektedir.

Yönetmeliğin 7 inci maddesinde, müracaat dilekçelerinde belirtilen bilgilerin resmi kurumlar ve muhtarlıklar nezdinde yapılacak araştırma ile teyit edileceği, Sandık Değerlendirme Kurulu üyelerinin beyan ve imzalarını içermeyen taleplerin işleme konulmayacağı belirtilmiştir.

Yönetmeliğin 8 inci maddesinde: Sandık Değerlendirme Kurulunun, her yılın Ocak ayının ilk toplantısında muhtaçlık dereceleri ile muhtaçlara yapılacak yardım miktarını tespit edeceği belirtilmiştir.

Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde Sandık yardımlarının nakdi veya aynı olabileceği gibi kısmen nakdi, kısmen ayni de yapılabileceği belirtildikten sonra, mümkün olduğunca aynı yardım yapılması, ancak nakdi yardım yapılması gerekiyorsa bunun gerekçelendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

9 uncu maddede yine nakdi ödemelerin çekle yapılacağı, yardımların devamlı belirli aralıklarla veya bir defada yapılacağına Sandık Değerlendirme Kurulu kararında yer verileceği, yardım yapılmasına karar verilen kişilere ayrıca bir sicil numarası verileceği ve yardım kararları mahalle bazında tasnif edilecek dosyalarda muhafaza olunacağı, deprem, sel, yangın gibi olağan üstü durumlar hariç, belediye ile diğer kamu kuruluşlarında çalışan memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile işçilere sandıktan yardım yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde, Sandık hesaplarının belediye idare hesabı içinde ve belediye saymanı tarafından Sayıştay’a verileceği, 17 inci maddesinde ise Sandık kayıtları ve muhasebenin işitme hesabı esasına göre tutulacağı, ambar kayıtları için özel ambar defteri, Değerlendirme Kurulunun aldığı karar için karar defteri tutulacağı, tüm gelir, gider ve ambar kayıtlarının belgeye dayandırılmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.

………. Belediyesi Muhtaç Kimselere Yardım Yönetmeliği hükümlerine aykırı işlemler yaptığı anlaşılmıştır. Şöyle ki:

Sandık hesabı diye bir hesabın olmadığı, yardım yapılacağı zaman peyderpey alınan encümen kararları ile paranın mutemede teslim edildiği, yardım yapılan miktara ilişkin dosyalar tutulduğu; ancak, yardım yapılması ile ilgili Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarı belirleme gibi konularda hiçbir kurala uyulmadığı, Değerlendirme Kurulu tarafından herhangi bir karar alınmadığı, dolayısıyla karar defteri de tutulmadığı,

Yardımların daha çok ayni yapılacağı eğer nakdi yardım yapılıyorsa bunun gerekçesinin belirtileceği ve nakdi yardımların banka kanalıyla yapılacağı belirtilmiş olmasına rağmen; yardımların hemen hemen tamamının nakdi yapıldığı, nakdi yardım miktarı ve yardım yapılan kişilerle ilgili herhangi bir kriter bulunmadığı ve nakdi yardımların banka yerine elden imza karşılığı yapıldığı,

Yine yardım belediye sınırları dahilinde ikamet edenlerden ihtiyaçları karşılanmayan kişilere yapılacağı belirtilmesine rağmen, belediye sınırları dışında bulunan kişi ve kurumlarla ihtiyaç sahibi olup olmadığı belli olmayan kişilere yapıldığı,

Yardım yapılacak kişilerin evraklarının eksik olduğu, ya sadece fakirlik belgesi ile ya da sadece kimlik belgesi ile yardım yapıldığı,

5393 sayılı Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak hiçbir değerlendirme yapılmadan muhtaç durumda olmayan ya da muhtaçlık durumunu belgelemeyen kişilere yardım yapıldığı,

Özel okulda okuyan öğrencilere yapılan yardımlarla ilgili olarak, bu kişilerin ya ihtiyaç sahibi olmadığı ya da fakirlik belgelerinin olmadığı görülmüştür. Bu kişiler arasında burslu okuyanların burs giderlerinin tamamını belediyenin karşıladığı anlaşılmaktadır. Özel okullarda yarım ya da dörtte bir burslu sistemi tercih edenler bu okullarda okumayı göze alan yani kalan kısmı ödeyebileceklerini varsayan kişilerdir. Bu nedenle bu kişilerin bursun dışındaki kalan kısımlarının belediyeden karşılanması da mümkün değildir. Yine devlet okullarında okuyan öğrencilere yardım yapılmasında fakirlik belgesi ve ikametgâh ile kimlik belgesi olmadan ödeme yapıldığı,

Belediye sınırları dışında faaliyet gösteren dernek ve vakıflarla belediye sınırları dışında ikamet eden kişilere yardım yapıldığı belirlenmiştir. 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi gereği; belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsamaktadır. Bu nedenle bu dernek, vakıf ya da kişilere yardım yapılması mümkün değildir. Ayrıca, belediye sınırları içinde faaliyet gösterse bile, ekli listelerde yer alan dernek, vakıf ya da kişilere muhtaç kimselere yardım ödeneğinden herhangi bir şekilde para ödenmesinin mümkün olmadığını,

Başkanlık özel kaleminde çalışan bazı kimselere para aktarıldığı tespit edilmiş ancak bu paraların ne için ve nasıl kullanıldığı anlaşılamamıştır. Bu şekilde para aktarımı hem Belediye Kanununa hem de Yönetmelik hükümlerine göre mümkün olmadığı gibi, 5018 sayılı Kanuna da aykırılık teşkil etmektedir.

5018 sayılı Kanunun "Harcama talimatı ve sorumluluk" başlıklı 32 inci maddesinde; "Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur." denilmektedir.

Görüleceği üzere belediye bütçesinden gerçekleştirilecek bir giderin, bütçe tertibine uygun olması, yetkili kişi ve organlarca öngörülen çerçevede gerçekleştirilmiş olması, belgelere dayanması, nitelik olarak mevzuat hükümlerine aykırı olmaması ve maddi hata olmaksızın gerçekleştirilmesi esas alınmış, harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi de bu hususları kontrol etme yetki ve görevi ile donatılmıştır.

Muhtaçlara yardım ödeneğinin kullanımı ile ilgili encümen kararında; muhtaç durumdaki vatandaşların ve çocukların ihtiyaçlarının karşılanmasına katkıda bulunmak amacı ile bu ödeneğin kullanılması öngörülmektedir.

Yukarıda ifade edilen esaslar çerçevesinde, ilgili encümen kararları doğrultusunda yapılacak harcamaların da muhtaç vatandaşlar yararına gerçekleştirilmiş olmasının, belgelere dayandırılması ve mevzuat hükümlerine aykırı olmamasının gereği açıktır.

Özel Kalem Müdürlüğü çalışanlarına muhtaçlara yardım sandığından para aktarımı kontrolsüz bir alan oluşturmakta, her türlü keyfiliğe ve suiistimale açık kapı bırakmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 8'inci maddesinde, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.

Teslimat tutanağı ile kimi personele yüksek tutarlarda nakit transferi yapılmış ancak söz konusu tutarların hangi amaçlarla kullanıldığına ilişkin ödeme evrakına herhangi bir açıklayıcı belge eklenmediği,

Çoğunlukla aynı kişilere düzenli olarak yüksek miktarlarda paralar aktarılmış ve bu aktarmalarla ilgili matbu başvuru dilekçesi dahi bulunmaksızın sadece fakirlik kâğıdı eklenmiş, bunun dışında kimlik belgesi ve ikametgâh belgeleri eklenmemiştir. Bu durum evrak üzerinde yazılı miktarların ilgili kişilere ödenip ödenmediği konusunda tereddütler oluşturmaktadır. Ödemeler Yönetmelik hükmü gereği bankadan yapılmadığı için bu husus kontrol edilememiştir. Bu nedenle ekli listelerde belgeleri eksik olarak belirtilen kişilerin bu paraları alıp almadıklarının ispatı gerektiği,

Yine sandık ödeneğinin çeşitli mal, hizmet ve temsil ağırlama giderlerinin karşılanması için kullanıldığı görülmüştür ki bu hem ödeneğin konulma ve kullanılma amacına ve hem de Belediye Kanununa aykırılık teşkil ettiği anlaşılmıştır.

Özetle yönetmeliğin 1, 2, 5, 6, 7, 8, 9, 14 ve 17 nci maddelerinde, sandıktan yardım yapılabilmesinin şartları, nasıl müracaat edileceği, yardımın kimlere nasıl yapılacağı, ayni ve nakdi yardım yapılması durumunda hangi belgelerin aranacağı, Sandık Değerlendirme Kurulunun görevi, bu paradan yapılan harcamalardan kimlerin sorumlu tutulacağı ve yapılan harcamaların nasıl kayıt altına alınacağı gibi tüm ayrıntılar açıklanmış, kısaca sosyal yardımların yapılabilmesinin çerçevesi belirlenmiştir.

Belediyenin görev ve sorumlulukları ise 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde açıklanmış olup, maddede; "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a)...

b) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar." denilmektedir.

Yapılan yardımlara ilişkin Yönetmelikte belirtilen müracaat, araştırma, değerlendirme ve yardım miktarını belirleme gibi konularda yönetmelik hükümlerine uyulmadığı, ayrıca değerlendirme kurulu tarafından taleplerin değerlendirildiğini gösterir tutakların üyeler tarafından imzalanmadığı savunma ekindeki belgelerden anlaşılmakta olup, ayrıca Kurul üyeleri; 2011 yılı hesabıyla ilgili yapmış oldukları savunmalarında da yardım yapılacak kişilerle ilgili Kurula hiçbir talebin gelmediğini, Kurulun bu amaçla toplanarak olumlu ya da olumsuz bir karar almadığını, belgelerin toplanması, kimlere yardım yapılacağının değerlendirilmesi ve belirlenmesi işlemlerinin yazı işleri müdürlüğü ve başkanlık makamı tarafından yapıldığını belirtmişlerdir.

Sorumlunun yapmış olduğu savunmanın ekinde yer alan belgelerin incelenmesinde, yapılan yardımlar için değerlendirme kurulunun onayının hiç alınmadığı, yardım yapılan kişilerden Yönetmeliğin öngördüğü muhtaçlık belgesi alınmadan talep ve nüfus cüzdanı fotokopisi karşılığında yardımların yapıldığı, savunmaya özel okullara nakdi yardım yapıldığını gösteren belgelerin eklendiği görülmüş olup, yapılan yardım harcamalarının belediyenin yetki ve sorumluluk alanında olmadığı için 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde, kamu zararı; "'kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır." şeklinde tanımlanarak,

Kamu zararının belirlenmesinde;

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,"' esas alınacak kriterler arasında sayılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde çeşitli adlar altında yapılan yardım ödemelerinin, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi hükmü gereği, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması şeklinde değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Yine savunmada, personele yapılan ödemelerin büyük bir kısmının fazla çalışma karşılığı olduğu ve sendika ile yapılmış olan sözleşme hükümlerinin gereği olduğu ifade edilmiştir. Bu tür ödemelerin de 657 sayılı Kanunun 146 ncı maddesi hükmü ve Muhtaçlara Yardım Sandığı Yönetmeliğinin 9 ncu maddesi hükmü uyarınca yapılması mümkün değildir.

Sorumlunun savunmasında, özel kalem müdürlüğünde çalışan personele yapılan ödemelerin, adı geçen kişilerin başkanlık mutemedi olmaları nedeniyle yapıldığı, bu ödemelerin avans niteliğinde olduğu ifade edilmiştir. Ön ödeme ve mutemetlik müessesesine ilişkin esas ve usuller 5018 sayılı Kanunun 35 inci maddesinde ve bu madde hükmüne dayanılarak çıkarılan Ön Ödeme Yönetmeliğinde düzenlenmiştir. Yapılan mutemetlik işlemlerine ve verilen avanslara ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve muhasebe kayıtlarına yer verilmemiştir. Dolaysıyla, kanıtlayıcı bilgi, belge ve muhasebe kaydı olmadığından bu tür ödemelerin de mevzuata aykırı olduğu ortadadır.

Dolaysıyla, bu şekilde dernek, vakıf, okul, kurum personeline ya da kişilere yapılan yardımların mevzuata aykırı olduğu, bu şekilde bir ödeme yapılmasının mümkün olmadığı, belediyenin bu tür ödemeleri yapmak suretiyle yetki ve sorumluluğunu aşmış olduğu değerlendirildiğinden yapılan ödemelerin 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde kamu zararını oluşturduğu anlaşılmaktadır.

Ayrıca, sorumlu savunmasında harcama yetkilisi olmadığı döneme ilişkin savunmasında belirtmiş olduğu ödemelerden sorumlu olmaması gerektiğini ifade etmekte olduğu konusu rapor aşamasında değerlendirilerek belirtilen ödeme emirlerine ilişkin sorumluluktan çıkarıldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla;

5. Daire tarafından verilen 151 sayılı ilamın 1 inci maddesiyle verilen ……. . TL. ’nin mevzuata uygun ödenen ……. . TL. düşülerek geriye kalan mevzuata aykırı ödenen ………. . TL. ’nin aynı sorumluların uhdesinde kalmak üzere DÜZELTİLMEK SURETİYLE TASDİKİ gerekir yönündeki ayrışık görüşlerine karşı)

29.03.2016 tarihinde karar verildi.