İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde Sosyal Denge Sözleşmesi Ödemelerinde Kamu Zararı ve Tazminat Kararı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

Kamu İdaresi:
Yılı: 2012
Daire: 5
Dosya No: 39502
Tutanak No: 40697
Tutanak Tarihi: 23.06.2015
Konu:

KARAR

TEMYİZ KURULU KARARI

Duruşma talebinde bulunan Hüseyin EREN ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

226 sayılı ilamın 1. maddesi ile Büyükşehir Belediyesinde çalışan 5534 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi memurlara Sosyal Denge Sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerin gelir vergisi matrahlarına dahil edilmeyerek gelir vergisinin eksik kesilmesi nedeniyle 1.487.668,65 TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu temyiz dilekçesinde özetle; 07.05.2010 tarihinde 5982 sayılı Kanun ile Anayasanın 53. ve 128. maddelerinin değiştirilerek memurlar ve diğer kamu görevlilerinin hayat seviyesini yükseltecek ekonomik düzenlemelere yer verildiğini,

4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu kapsamındaki kamu görevlilerinin insanca yaşamını sağlamak, bilgi ve becerisini geliştirme, aynı işi yapan kişiler arasındaki ücret dengesini sağlamak, emeğin karşılığını almak, adaletli ücret dağılımını sağlamak, çalışanların sosyal ve kültürel düzeylerini yükseltmek, geleceğe güvenle bakmasını temin etmek, böylelikle ekonomik ve sosyal barışı sağlamak ve çalışma performansını artırarak demokratik ve katılımcı çalışma düzenini temin amacı ile çalışanların ekonomik durumunu düzeltmek amacı ile, Belediyenin mali gücünün elverdiği ölçüde ve yıllık toplam personel giderinin 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 49. maddesinin 8. fıkrasında öngörülen % 30 oranını geçmemek kaydıyla, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile Bağlı kuruluşları; İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) ve İstanbul Elektrik ve Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğünde çalışmakta olan memurlar, diğer kamu görevlileri ve sözleşmeli memurlar için 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununa göre yetkili bulunan Sendika (BEM-BİR-SEN) ile Sosyal Denge Sözleşmesi yapmak üzere Büyükşehir Belediye Başkanına Belediye Meclisi tarafından yetki verilmesi üzerine; İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Bağlı kuruluşları ile Bem-Bir- Sen arasında 12.05.2011 tarihli ve 1131 sayılı Belediye Meclis kararına istinaden imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinden sonra 01.06.2011 tarihinden itibaren Sosyal Denge ödemesi yapılmaya başlandığını,

Sosyal denge yardımı ödemesi yukarıda izah edildiği gibi kamu görevlilerinin mevcut ekonomik durumunu düzeltmek amacı ile uygulamaya konulmuş olup, bu ödemeyi ücret başlığı altında değerlendirmek ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nda sayılan istisnalar içinde yer almadığından bahisle gelir vergisi kesintisinin yapılması gereğini ileri sürmenin, yardımın yapılış amacı ile örtüşmediğini,

Sosyal denge sözleşmesi adı altında yapılan ödemenin; kamu personeline yapılan bir ücret ödemesi değil, sosyal yardım ödemesi olduğunu,

Kamu görevlilerine yapılan sosyal denge yardımının bir ücret olduğu kabul edildiği takdirde ise 6289 sayılı "Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanuna" istinaden af kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini,

11 Nisan 2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4/4/2012 tarih ve 6289 sayılı "Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un Geçici 14 üncü Maddesi'nin son fıkrası ile şüpheye yer vermeyecek açıklıkla; memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek yapılmış bir tasarruf olan sosyal denge yardımı ödemesinin, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idarelerden olan Belediye Başkanlığında görevli kamu personellerine, her ne ad altında olursa olsun (sosyal denge yardımı- maaşa ek olarak yapılmış çalışanın ekonomik durumuna katkı sağlama amaçlı yardım ödemesi) yapılmış ek ödeme olarak değerlendirileceği ve bu ödemeyi yapmış olan kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılmayacağı, başlatılan takibatların da işlemden kaldırılacağının net bir şekilde ifade edildiğini,

Asıl ödeme olan "Sosyal Denge Yardımı" hakkında idari ve mali takibat yapılamayacağı yasa koyucu tarafından düzenlenmiş iken; asıl ödemenin affına ilişkin bir yasanın kapsamına, asıl ödemenin fer'isi olan gelir vergisi kesintisinin dahil edilemeyeceğinden bahisle tazmin kararı verilmesinin, yasanın ruhuna ve düzenlenme amacına aykırı olup, sosyal denge yardımı ödemelerinin gelir vergisi matrahlarının da kanun kapsamasında değerlendirilmesi gerektiğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını istemiştir.

Sayıştay Başsavcılığı; “4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunun geçici 14 üncü maddesinin son fıkrasında "Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15/3/2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır." denilmektedir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesinde "Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir." hükmü yer almaktadır.

Gelir İdaresi Başkanlığının 16/08/2012 tarih ve 120[40.01.09]-97 sayılı özelgesinde; "…….

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde; ücretin, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olduğu, ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Aynı Kanunun 23 ve 25 inci maddelerinde gelir vergisinden istisna edilecek, ücretler ile ücret sayılan ödemeler belirlenmiştir.

Anılan Kanunun, 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendine göre de hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir.

Buna göre idarenizde çalışan memur ve toplu sözleşmeli personele ödenecek sosyal denge tazminatlarına ilişkin olarak 4688 sayılı Kanun, Gelir Vergisi Kanunu ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede herhangi bir istisna hükmüne yer verilmediğinden, bahse konu ödemelerin ücret sayılarak, Gelir Vergisi Kanununun 61, 63. 94. 103 ve 104 üncü maddeleri kapsamında gelir vergisi tevkifatına tabi tutulması gerekmektedir." denilmektedir.

Söz konusu ödeme, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61 inci maddesi hükmüne göre ücret niteliğinde olup, gelir vergisine tabi olan bu ödemelere 6289 sayılı Kanunla da bir istisna getirilmemiştir. Dolaysıyla, personele yapılan bu ödemelerin kümülatif gelir vergisi matrahına dahil edilmesi ve Gelir vergisi Kanunu'nun 103 üncü maddesindeki oranlara göre vergilendirilmesi gerekmektedir. Bu husus gelir İdaresi Başkanlığının yukarıda yer verdiğimiz Özelgesinde de açıkça ifade edilmiştir.

Asıl ödemenin affına ilişkin bir yasanın kapsamına, asıl ödemenin fer'isi olan gelir vergisi kesintisinin dahil edilemeyeceğinden bahisle tazmin kararının verilmesi yasanın ruhuna ve düzenlenme amacına aykırı olduğu şeklindeki sorumluların iddiaları da yersiz olup, sosyal denge tazminatı ödemesi ve ücret olduğu için bundan kesilecek gelir vergisi birbirlerinin aslı ya da fer-i niteliğinde değildir. Gelir vergisi, 193 sayılı Kanun hükümlerine göre kesilmesi gereken bir vergidir. Mevzuatta yapılan "görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır." şeklindeki düzenleme, sosyal denge tazminatı ödemelerinin geri alınmamasına yönelik hukuki bir dayanak oluşturmaktadır. Bu ödemelerden gelir vergisinin kesilmeyeceğine yönelik ilgili düzenlemede bu yönde bir hüküm bulunmadığından gelir vergisinin kesilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, belediye personeline yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinden gelir vergisi kesilmemesi sonucunda oluşan tutarın 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi hükmü gereği kamu zararını oluşturduğu değerlendirildiğinden, talebin reddedilerek, Daire Kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.“ şeklinde görüş bildirmiştir.

Anayasanın 73. maddesinde; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulup, kaldırılacağına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Ücretin Tarifi” başlıklı 61. maddesinin bir ve ikinci fıkralarında;

“Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.

Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.” hükmü yer almaktadır.

Aynı Kanun’un “Vergi Tevkifatı” başlıklı 94. maddesinde ise;

“Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zırai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.

Hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre,

…

vergi tevkifatı yapılır.

…” denilmektedir.

Sosyal Denge Sözleşmesi hükümleri ve yardımın ödenme şartları ile ödeme biçimi göz önüne alındığında “Sosyal Denge Yardımı” adı altında yapılan ödemeler, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para niteliğinde olduğundan, ücret tanımı içinde yer almaktadır. Bu ödemenin, “Sosyal Denge Yardımı” adı altında yapılmış olması, ödemenin ücret olma mahiyetini değiştirmemektedir. Bu nedenle, Anılan Yasa hükümleri uyarınca, sosyal denge adı altında memurlara yapılan ödemelerin tamamı Gelir Vergisi Kanunu bakımından ücret niteliğinde olup; bu ödemelerden 193 sayılı Kanunun 103 ve 104 üncü maddelerine göre gelir vergisi kesintisi yapılması gerekmektedir.

Sosyal denge ödemeleri TBMM’nin getirmiş olduğu af düzenlemesi ile yasal hale gelmiş olup vergi kesintisi yapılmayacağı yönünde de herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.

Sorumlu, temyiz dilekçesinde 4688 sayılı Kanun’da değişiklik yapan 6289 sayılı Kanun’un, konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15.3.2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15’inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamayacağını, başlatılanların işlemden kaldırılacağına ilişkin düzenleme yapıldığını, düzenlemenin af mahiyetinde olduğunu, asıl ödemenin affına ilişkin bir yasanın kapsamına, asıl ödemenin fer'isi olan gelir vergisi kesintisinin dahil edilemeyeceğinden bahisle tazmin kararı verilmesinin yasanın ruhuna ve düzenlenme amacına aykırı olduğunu belirtmişse de;

Sosyal denge tazminatı ödemesi ve bundan kesilecek gelir vergisi, birbirlerinin aslı ya da fer-i niteliğinde değildir. Gelir vergisi, 193 sayılı Kanun hükümlerine göre kesilmesi gereken bir vergidir. Söz konusu husus vergi kanunlarıyla zaten düzenlenmiş durumda olup kanun koyucu yaptığı düzenlemede gelir vergisine ilişkin bir istisna hükmü getirmemiştir. Uyuşmazlık konusu sosyal denge ödemesinin yapılıp yapılamayacağı değil, bu ödemelere ilişkin Gelir Vergisi Kanunu’nda öngörülen verginin kesilmemesidir. Başka bir deyişle, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun geçici 14 üncü maddesinin son fıkrasında yer alan hüküm, sosyal denge ödemelerinin kendisi ile ilgili olup bu ödemelerden yapılacak kesintilerle bir ilgisi bulunmamaktadır. Dolayısı ile af kapsamı ile yasal hale gelen sosyal denge ödemelerinden, gelir vergisi kesintisinin 193 sayılı Kanun hükümleri gereğince yapılması gerekmektedir.

Bu itibarla temyiz talebinin reddi ile 226 sayılı ilamın 1. maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

(Temyiz Kurulu ve 7. Daire Başkanı M. DÖNMEZ ile üye A. ŞİŞMŞEK’in; “4688 sayılı Kanun’un geçici 14 üncü maddesinde, konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15.3.2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamayacağı ve başlatılanların işlemden kaldırılacağı, hükme bağlanmıştır. Bunun anlamı, sosyal denge ödemesi temel alınmak suretiyle, kamu görevlileri ile ilgili mali yargılama yapılmasının hukuken mümkün olmadığı, başlamış bir yargılama var ise bunun da işlemden kaldırılmasıdır. Kamu personeline yapılan sosyal denge ödemelerinden gelir vergisi stopajı yapılmaması nedeniyle verilen tazmin hükmü de kamu görevlilerine yapılan ek ödemeye dayalı, onu temel alan bir mali yargılama faaliyeti olduğundan, bu düzenlemenin kapsamı içerisinde olup yargı dairesinin bu konuda yargılama yapma/hüküm tesis etme yetkisi bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.” şeklindeki,

Üye A. KARAKAYA’nın, yukarıda tazmin hükmünün kaldırılması yönündeki azınlık görüşüne ek olarak; “193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrasında ‘Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydiyle yapılan yardımlar’ gelir vergisinden istisna olarak belirtilmiştir. Yapılan ödemeler sosyal yardım mahiyetinde olduğundan bu istisnaya girmektedir, dolayısıyla bu yönüyle de tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı) oyçokluğu ile,

226 sayılı ilamın 2. maddesi ile Büyükşehir Belediyesinde çalışan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na tabi memurlara Sosyal Denge Sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerin gelir vergisi matrahlarına dahil edilmeyerek gelir vergisinin eksik kesilmesi nedeniyle 447.657,36 TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Bu ilamın 1. sırasında belirtilen gerekçelerle 226 sayılı ilamın 2. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,