Sayıştay 5. Dairesi 36697 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2009

• Daire: 5

• Dosya No: 36697

• Tutanak No: 39884

• Tutanak Tarihi: 06.01.2015

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü:

602 sayılı İlam’ın 10. maddesi ile, Mapa İnşaat ve Ticaret A.Ş. taahhüdünde bulunan “Demirdöven Sulaması İnşaatı” işinde 07.005/07 No’lu nakliye pozundan elek artığı malzeme nakli bedeli ödenmesi nedeniyle 48.489,00-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde özetle, sözleşme gereği kullanılacak Agrega Tesisi Sözleşmesi eki Demirdöven Sulaması Özel Teknik Şartnamesinin “F- Malzeme Temini” başlıklı maddesinin 1. fıkrasında “İnşaat için gerekli kum - çakıl, Aras nehrinden temin edilecektir” denildiğini; sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 6. maddesi uyarınca DSİ Genel Müdürlüğünce yapılan ihalelerde Kum-Çakıl Ocağının idarece tahsis edildiğini ve tahsis edilen kum - çakıl ocaklarının tamamının aynı mahiyette olmadığını; ocakların malzeme kalitesi ve gronülometrisinin farklılık gösterdiğini; tahsis edilen ocaklar arasında elek artığı malzeme oranı %10’un altında olan ocaklar olabildiği gibi, bu oranın üzerinde olan ocakların da mevcut olduğunu; elek artığı malzeme oranın %10’dan fazla olduğu ocaklarda malzeme alınabilmesi ve ocağın işletilmesi için sözleşme eki birim fiyat tariflerinde elek artığı malzeme bedeli ve nakliye ödenmesinin öngörüldüğünü; bu bedellerin ödenmemesi halinde bu ocakların işletilemediğini ve işin aksadığını; yüklenicinin ocak konusunda bir seçimi söz konusu olmadığı için idarece yükleniciye tahsis edilen Aras nehri Yağan malzeme ocağı granülometrilerinin Bölge Müdürlüğü Kalite Kontrol Laboratuvar Şube Müdürlüğünün 01.08.1996 tarihli ekli raporuna göre elek artığı malzeme oranının % 16,10 olduğunu; burada belirtilen elek üstü miktarının Bölge Müdürlüğünde yer alan kum - çakıl ocakları arasındaki en düşük değer olduğunu; tahsis edilen ocaktan çıkan malzemenin zayiatının % 10’dan fazla olduğunu; zayiat yani elek artığı malzemenin yüklenici tarafından çıkarılarak ocak dışında nakledilip depo edildiğini;

Söz konusu “Elek Artığı Malzeme Nakli” Taşıma bedelinin DSİ Birim Fiyat Tarifleri Kitabının sayfa 20 Poz No: 08.009/2 Elek artığı malzeme ile ilgili kısmında “Ocaktan çıkarılıp elenen kum ve çakıllı malzemeden poz. 08.009 ve 08.009/1 no’lu malzemelerin gronülometrisine uymayan elek artığı malzemenin elek şantiyesine ortalama 30 m uzaklıkta istenen boyutta figüre edilmek şartıyla hazırlanması, elek artığı malzemenin ocaklardan veya dereden çıkarılması, depolanması, elenmesi, yıkanması ve taşıtlara yüklenmesi” denildiğini;

08.009 pozunun; “Kum ve çakılın dere veya ocaktan çıkarılması, … elenmiş malzemenin granülometri ve evsafının araştırılması… taşıma bedelleri hariç olmak üzere iş yerinde hazırlanan elenmiş kum ve çakılın (granülometrik) beher metre küpünün bedeli” olarak ve 08.009/1 pozu ise “… iş yerinde hazırlanan elenmiş ve yıkanmış kum ve çakılın (granülometrik) beher metre küpünün bedeli” olarak tarif edildiğini;

Yukarıda belirtilen tariflerden görüleceği gibi 08.009 ve 08.009/1 pozlarının tarifinde “yapılacak imalatlar için gerekli granülometriye uygun elenmiş yıkanmış kum ve çakıl” malzemesinin tariflendiğini; oysa söz konusu edilen 08.009/2 pozunun tarifindeki “08.009 ve 08.009/1 no’lu malzemelerin gronülometrisine uymayan elek artığı malzemenin” tabirinin ise “yapılacak imalat için gerekli granülometriye uymayan zayiat malzemesi” olarak tarif edildiğini;

Bu nedenle, 08.009/2 pozuna ait bedelin ödenebilmesi için, kum-çakılın istenilen granülometriye uymayan kısmının makine ile elenerek ayrılmasına veya yapılan imalatın içinde kullanılan kum-çakılın makine ile hazırlanması gerektiğine dair bir hüküm bulunmadığını; elendikten sonra 08.009 ve 08.009/1 no’lu malzemelerin granülometrisine uymayan elek artığı malzemesine ve nakliyesine bu bedelin ödeneceği şeklinde hükmün bulunduğunu;

Ayrıca, beton imalat pozlarının analizlerinde bulunan 04.003 ve 04.006 poz no’lu malzemelerin granülometrisine uymayan elek artığı malzemelerin aynı zamanda 08.009/2 pozunun tarifinde zikredilen 08.009 ve 08.009/1 poz no’lu malzemelerin de granülometrisine uymadığını; bu nedenle 04.003 ve 04.006 pozları kullanılarak bedeli ödenen imalatlarla ilgili elek artığı malzemesine bedel ödenmesinde 08.009/2 poz no’lu birim fiyatın tarifine aykırı bir husus bulunmadığını;

08.009/2 pozunun çok uzun yıllardan beri elek artığı (yapılacak imalat için gerekli granülometriye uymayan zayiat malzemesi) fiyatının DSİ Birim Fiyat Cetvelinde yer aldığını ve yapılan ihalelerde yüklenicilerin bunu dikkate alarak teklif verdiklerini; daha önceki yıllarda DSİ Birim Fiyat Tarifleri 1978 baskısında (IV. Baskı) 08.009 ve 08.009/1 pozlarının yer aldığını ve bünyesinde kum-çakıl bulunan imalatların birim fiyatlarında bu pozların kullanılmakta olduğunu; 1982 yılında yayınlanan 5. baskı ve daha sonraki baskılarda 08.009 ve 08.009/1 no’lu pozların Birim Fiyat Tariflerinden çıkartıldığını ve birim fiyat cetvellerinin oluşturulmasında, kum-çakıl için 04.003 ve 04.006 pozlarının kullanılmaya başlandığını; ancak 08.009/2 pozunun tarifinde bir değişiklik yapılmasına gerek duyulmadığını; çünkü 04.003 ve 04.006 poz no’lu malzemelerin gronülometrisine uymayan elek artığı malzemelerin, aynı zamanda 08.009 ve 08.009/1 poz no’lu malzemelerin granülometrisine de uymadığını ve dolayısıyla bu tarifin kapsamında kaldığını; böylece granülometriye uymayarak elek artığını oluşturan malzemelerde ihtiyacı karşılamak için 08.009/2 no’lu poz çıkartılmayarak aynen bırakıldığını;

DSİ Birim Fiyat Cetvellerinin Analizlerinde yer alan pozlara ait fiyatların ihaleden sonra değiştirilmesinin işin sözleşmesine aykırı olduğunu; dolayısıyla, sorguda ifade edildiği gibi beton imalatlarındaki el ile kum-çakıl hazırlanması rayicinin analizden çıkarılarak bunun yerine makine ile kum-çakıl hazırlanması rayicinin konulması suretiyle birim fiyatın yeniden oluşturulmasının mümkün olmadığını;

İdarece tahsis edilen ocaklardan yüklenici tarafından İdare adına elenerek çıkarılan malzemenin, imalatların bünyesinde kullanılamayan zayiat malzemesine (granülometrisi uygun olmayan malzemeye) “08.009/2 poz no’lu elek artığı malzeme ve nakliye bedelinin ödenmesi”’ gerekmekte olduğunu, çünkü meydana gelen elek artığı malzemenin tamamen idarece gösterilen ocağın yapısı ile ilgili olduğunu; burada esas olanın malzemenin ocaktan ne ile ne şekilde çıkarıldığı değil, ocaktan çıkarılıp elekten geçirilerek istenilen evsaf ve granülometride malzeme elde edildikten sonra imalatta kullanılamayan zayiat malzemesinin (elek artığı malzeme) meydana gelip gelmesi olduğunu;

Eleme yıkama tesisinin Aras nehri Yağan ocağının dar bir alanda kurulması nedeni ile elek artığı malzemenin taşırarak depo edilme zorunluluğu doğduğunu; idarece yerinde yapılan incelemeler sonucunda 18.08.2005 tarih ve 4741 sayılı DSİ Genel Müdürlüğü Oluru ile taşıma mesafesinin 130 m olduğunun tespit edildiğini; bu mesafeden Poz No: 08.009/2 Elek artığı malzeme nakliyesine dahil olan 30 m’lik mesafenin düşülerek bulunan (130-30) = 100 metre için nakliye bedeli ödendiğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık karşılama yazısında; “Sorumlu, 08.009/2 poz no.lu birim fiyat içinde ödendiği halde, mükerrer olarak 07.005/07 poz no.lu birim fiyat ile elek artığı malzeme nakliye bedeli ödendiği gerekçesiyle verilen tazmin hükmünün;

Ocağın, idarenin yazılı izniyle belirlendiğini ve fiilen yapılan işin karşılığı olduğunu, zira 08.009/2 poz no.lu birim fiyat tarifinin Not:3 ayrımında ocak ile yıkama – eleme tesisi arasındaki taşıma bedelinin ayrıca ödeneceğinin öngörüldüğünü ileri sürerek kaldırılmasını istemiştir.

Ancak, 08.009/2 poz no.lu birim fiyat makine ile elenmeye yöneliktir. Oysa el ile hazırlandığı sabit olan 04.003/b,c ve 04.006/b,c no.lu pozlar için bu bedelinin ödenmesi mümkün bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, Temyiz Kurulunun çok yakın bir zamanda verdiği 15.05.2012 tarihli ve 34716 (Dosya), 34957 (Tutanak) sayılı “beton imalatlarında kullanılan kum-çakıl için 08.009/2 numaralı pozdan elek artığı malzeme hazırlanması bedeli”nin ödenemeyeceğine yönelik tasdik kararı bulunmaktadır.

Hazırlanan malzemenin kendisine ödeme yapılmasına cevaz verilmezken, nakline ödeme yapılamayacağı izahtan varestedir.

Bu nedenlerle talebin reddedilmesi uygun mütalaa olunmaktadır.” denilmiştir.

Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde;

Beton imalatında kullanılan kum-çakılın temin bedeli ödenirken, malzemenin el ile elenmiş, yıkanmış ve zayiatı dahil olarak fiyatı esas alınmasına rağmen; bu malzemenin bir kısmına elek artığı malzeme nakli adı altında 07.005/07 pozu ile ayrıca ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verildiği görülmüştür.

Elek artığı malzeme bedeli, makine ile kum-çakıl çıkarıldığında uygulanan bir ödemedir. Bu ödeme, elek artığı malzeme birim fiyatını veren 08.009/2 poz nolu birim fiyat tarifinde belirtildiği üzere, 08.009 ve 08.009/1 poz nolu birim fiyatlar üzerinden bedeli ödenen malzemeye, yani makine ile kum-çakıl çıkarılması ve hazırlanması halinde meydana gelen elek artığının giderini karşılamak amacıyla yapılmaktadır.

08.009/2 poz numaralı fiyatın tarifi şöyledir: “Ocaktan çıkarılıp elenen kum ve çakıllı malzemeden Poz. 08.009 ve 08.009/1 numaralı malzemelerin gronülometrisine uymayan elek artığı malzemenin elek şantiyesine ortalama 30 m uzaklıkta istenilen boyutta figüre edilmek şartıyla hazırlanması, elek artığı malzemenin ocaklardan veya dereden çıkarılması, depolanması, elenmesi, yıkanması ve vasıtalara yüklenmesi için lüzumlu her türlü işçilik, malzeme, makine ve alet edevat masrafları ile müteahhit kârı ve genel masraflar dahil beher metreküpünün bedeli:

ÖLÇÜ: Elek artığı malzemenin kabarma ve çökmesi nazarı dikkate alınmadan figüre ebadı üzerinden hesabedilen m³ cinsinden.

NOT: 1) Zayiatın eleğe giren tuvenan malzemenin %10’undan daha az olması halinde (%10 dahil) hiçbir bedel ödenmez. 2) Zayiatın %10’dan fazla olması durumunda %10’un üstündeki miktar için bu fiyat uygulanır. 3) Varsa ocak ile yıkama-eleme tesisi arasındaki taşıma bedeli ayrıca ödenir. Ancak nakliye bedelinin ödenebilmesi için, yıkama-eleme tesisinin kurulacağı yerin İdarenin yazılı izniyle seçilmesi gerekir.”

Dilekçede de belirtildiği üzere, DSİ Genel Müdürlüğü, 1982 yılından itibaren beton imalatlarında kullanılan 08.009 ve 08.009/1 poz numaralı makine ile kum-çakıl temini fiyatlarını iptal etmiş ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığının 04.003 ve 04.006 poz numaralı el ile kum-çakıl temini fiyatlarını esas almıştır. Bu düzenleme yapılırken bu malzemeler için ayrıca elek artığı adı altında ilave bir ödemeye yer verilmemiştir. Öte yandan 08.009/2 poz numaralı fiyatın tarifi incelendiğinde, bu fiyatın münhasıran 08.009 ve 08.009/1 poz numaralı malzemelerin temini için öngörülen ilave bir ödeme olduğu görülmektedir. Buna göre, asıl imalatı yapılmayan ve dolayısıyla fiyatı ödenmeyen bir imalata ait ek fiyatın ödenmesi de düşünülemez.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı kum-çakıl rayiçleri incelendiğinde, malzemelerin ihtiyaca göre ayrı ayrı (elenmiş, yıkanmış gibi) fiyatlandırıldığı görülmektedir. Bu fiyatlar zayiat dahil fiyatlardır. Bu nedenle elek artığı malzeme nakli adı altında 07.005/07 pozu ile ayrıca ödeme yapılması mümkün değildir.

Dilekçinin 08.009/2 poz numaralı fiyatın birim fiyat listesinde yer aldığı şeklindeki iddiasının da Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 39. maddesindeki; “Sözleşme eki keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde herhangi bir yapım ve hizmet işi için fiyat gösterilmiş olması müteahhide, mutlaka o türden yapım ve hizmet işlerini yapmak hakkını vermez” hükmü karşısında bir geçerliliği bulunmamaktadır.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı el ile elenmiş ve yıkanmış kum-çakıl hazırlama fiyatını oluşturduktan sonra bu malzeme için ayrıca elek artığı malzeme nakli adı altında ek bir ödemeye yer vermemiştir. Birim fiyatı düzenleyen makamın vermediği ek ödemeyi sözleşmeye aykırı olarak ödemenin hukuki dayanağı olamaz. Sözleşmeye bağlı olarak el ile elenmiş ve yıkanmış kum-çakıl temini mümkün olup, bu malzemenin bir kısmına ayrıca elek artığı malzeme nakli adı altında ödeme yapılması yukarıda açıklanan sözleşme hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.

Bu itibarla, dilekçi iddialarının reddi ile 602 sayılı İlam’ın 10. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

Karar verildiği 06.01.2015 tarih ve 39884 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.