Sayıştay 5. Dairesi 34716 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2008

• Daire: 5

• Dosya No: 34716

• Tutanak No: 34957

• Tutanak Tarihi: 15.05.2012

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

1. 646 sayılı ilamın 12. maddesiyle, müteahhit EREN İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan ‘Edirne. İpsala Sultanköy Sulaması İnşaat İşi’ne ait hak ediş ödemelerinde, Bayındırlık birim fiyatlarında 18.470 poz numaralı ‘Geotekstil keçe serilmesi (250 gr/m2)’ birim fiyatı bulunduğu halde, YF. 6A poz numaralı ‘Dolgu altına geotekstil serilmesi’ yeni birim fiyatı üzerinden ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle 15.598,00. YTL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi gönderdiği dilekçede, sorguda belirtilen fazla ödeme tutarı olan 15.598,00-YTL’nin 13.04.2011 tarih ve 5642 yevmiye numaralı Ödeme Emri Belgesi ile tahsil edildiğini belirtmektedir.

Yargılama tarihi 21.10.2010’dir.

646 sayılı ilamın 12. maddesiyle verilen tazmin hükmolunan 15.598,00--YTL’nin 13.04.2011 tarih ve 5642 sayılı Ödeme Emri Belgesi ile tahsil edildiği anlaşılmış olup, hükümden sonra yapılan bu tahsilat ilam hükmünün infazı mahiyetinde olduğu ve ilam hükmüne karşı herhangi bir itirazda söz konusu olmadığı cihetle bu hususta kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA:

2. 646 sayılı ilamın 14. maddesiyle, müteahhit CEYLAN İnşaat ve Ticaret A. Ş. taahhüdündeki “Kıralkızı Cazibe Sulaması 1. Kısım İnşaatı İşi”ne ait hak ediş ödemelerinde; dinamit (gom II) için malzeme fiyat farkı hesabında, baz fiyat olarak dinamit (gom II) 'nin rayiç fiyatı yerine, (gom II. a1) 'in rayiç fiyatının esas alınarak malzeme fiyat farkı kesinti yapılmaması sonucu kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle 11.505,57. YTL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamın 14. maddesi hükmüne karşı dilekçi gönderdiği dilekçede, Kıralkızı Cazibe Sulaması 1. Kısım İnşaatı işi sözleşmesinin 10. maddesinde sözleşme konusu işlerin birim fiyatlarındaki değişiklikler nedeniyle fiyat farklarının ne şekilde ödeneceğine ilişkin hükümlerin yer aldığını, buna göre patlayıcı maddenin MKE fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağının belirtildiğini, ayrıca idarenin yazılı izni ile alınması halinde patlayıcı maddelerin bayilerdeki perakende fiyatının da esas alınacağının yazılı olduğunu, malzeme fiyat farkına esas miktarların analizlerden hesaplanması yönünde mevzuatta hükümler bulunduğunu, analizlerinde patlayıcı madde olarak GOM II (04.101) bulunan pozların fiyat farkı ödemelerinin GOM II-A1 üzerinden yapıldığını,

GOM II'nin rayiç fiyatının Bayındırlık Birim Fiyatları Kitabında her yıl yayınlandığını ancak üretici kuruluş MKE BARUTSAN’ın fiyat listesinde yayınlanmadığını,

Sorgu hesabında GOM 2 dinamitin baz fiyatından GOM II-A1'in zamlı fiyatının infilak güç oranı ile çarpımı sonucundan çıkarılması ile bir hesap yönteminin geliştirildiğini, ancak infilak güç oranının parasal karşılıklar arasındaki oranı gösteren bir katsayı olmadığını, şayet bu oran parasal temsil oranını gösteren bir katsayı olsaydı bu iki dinamitin rayiç fiyatları arasındaki oran 1.03048 olarak hesap edileceğini, buna göre patlayıcıların infilak güç oranlarıyla birim fiyatları arasında herhangi bir oranın bulunmadığını, üretimi olmayan malzemenin fiyatının zamdan ne kadar etkileneceğini tayin etmenin mümkün olmadığını, patlayıcı madde fiyat farklarına ait uygulamaların sözleşmenin 10. maddesi hükümleri çerçevesinde gerçekleştirildiğini,

belirterek tazmin hükmünün Kaldırılmasını talep etmektedir.

88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu eki ‘Kamu Sektörüne Dahil İdarelerin İhalesi Yapılmış ve Yapılacak İşlerinde İhale Usul ve Şekillerine Göre Fiyat Farkı Hesabında Uygulayacakları Esaslar'ın 9 maddesinde imalatların meydana getirilmesinde kullanılan malzemelerden sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde değişiklik olması halinde fiyat farkının ödeneceği veya kesileceği, 9.1 maddesinde malzeme fiyat farkı hesabına esas alınacak miktarların birim fiyat analizlerinden bulunacağı ve 9.2 maddesinde de malzeme fiyat farkı hesabına esas alınacak fiyatların aşağıda bentler halinde sayılın kuruluşlardan alınacağı öngörülmektedir.

Aynı Kararnamenin 9.2.1 üreteci kuruluşlardan temin edilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlere, yılı içinde meydana gelen artış veya eksilişlerin hesabında her cins patlayıcı madde için (2005/9158 sayılı Kararname ile en yakın olan veya idarece uygun görülen fabrikalar olarak değiştirilmiştir.) MKE fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağı belirtilmektedir.

Görüleceği üzere, malzeme fiyat farkı hesabına esas alınan miktarlar patlayıcı madde için birim fiyat analizleri dikkate alınarak bulunacak olup baz/rayiç fiyatlar aynı malzemenin Bayındırlık rayiç listesindeki fiyatlar ve zamlı fiyatlar ise üretici kuruluş fabrika toptan satış fiyatları esas alınacaktır.

DSİ Genel Müdürlüğü’ne ait kaya kazısı imalatları (B-15.306, B-15.308, B-15.310, B-15.312, B-15.313 No’lu pozlar) birim fiyat analizlerinde, patlayıcı madde olarak 04.101 poz numaralı dinamit (gom II) rayici yer almakta ve birim fiyatlar buna göre tespit edilmektedir.

Birim fiyat analizlerinde dinamit (gom II) yer almasına ve bu malzemenin 2008 yılı rayiçlerinde fiyatı bulunmasına rağmen, MKE Kurumunca bu malzeme üretilmemekte ve bu nedenle de 2008 yılı MKE-Barutsan Roket ve Patlayıcı Fabrikası Müdürlüğü’nün yayınlamış olduğu fiyat listelerinde dinamit (gom II)’nin zamlı fiyatı bulunmamaktadır.

Bu durumda, fabrikada (gom II) üretimi yapılmadığından ilgili kazı imalatlarda Bayındırlık rayiç listesinde yer verilen 04.100 poz numaralı dinamit (gom II-a1) fiilen kullanılmaktadır.

Esasında, ilgili kazı imalat analizlerde bulunan dinamit (gom II)’nin çıkarılarak yerine dinamit (gom II-a1)’in konması ve patlayıcı miktarı gom II / gom II-a1 dönüşüm katsayısına göre artırılmak suretiyle yeni birim fiyat yapılması halinde bir mesele kalmayacaktır. Ancak DSİ uygulamalarında birim fiyat analizlerinde üretimi olmayan dinamit türü (gom II) çıkartılmamıştır.

Ödeme belgesi eki hak edişlerin incelenmesinde, ilgili kazı imalat bedelleri (B-15.310, B-15.312….) revize edilmeden ödenmiş ve fiyat farkı hesabı yapılmamıştır. Oysa, analizlerde yer alan dinamit (gom II) bedelinde herhangi değişiklik olmasa da gom II-a1 in zamlı fiyatları bulunmaktadır. Bu dinamit cinsine göre fiyat farkı hesaplanması gerekirdi.

Bayındırlık 2008 yılı rayiç listesinde yer verilen 04.100 poz numaralı dinamit (gom II-a1) bedeli 4,8-YTL ve 04.101 poz numaralı dinamit (gom II) bedeli 5,7-YTL’dir. Yüksek Fen Kurulu kararına göre, infilak gücüne göre aralarında 1,125 gibi bir oran vardır.

Şu halde, bir taraftan birim fiyatlar dahilinde gom II üzerinden 5,7-YTL bedel ödenmiş diğer taraftan gom II rayiç bedeli değişmemiş olsa da gom II-a1 zamlı fiyatları esas alınarak fiyat farkı hesaplanması gerekmektedir.

Halbu ki, ilgili birim fiyatlar revize edilmediği için tüketilen dinamit (gom II-a1) için birim fiyat bedeli ve fiyat farkı ile birlikte yapılan ödenmelerin toplamı göz önüne alınması gerekmektedir. Bu durumda, kamu zararı tutarı açısından 646 sayılı ilamın 14. maddesinde, farklı hesaplama yöntemi kullanılmış olunsa da aynı sonucun elde edileceği görülecektir.

Bu itibarla, dinamit fiyat farkı hesabında; analizlerden hesaplanan patlayıcı miktarının Yüksek Fen Kurulunca tespit edilmiş olan gom II ile gom II-a1 arasındaki infilak güç oranı olan 1,125 ile çarpılması, rayiç fiyat olarak birim fiyat analizine dahil edilmiş olan ve yükleniciye fiilen ödenmiş olan dinamit (gom II)’nin rayiç fiyatının, zamlı fiyat olarak da dinamit (gom II-a1)’in yıl içinde değişen birim fiyatlarının esas alınması gerekmektedir. Bu durumda, uygulama yılı itibariyle birim fiyatın içinde ödenen dinamit (gom II) rayiç fiyatı (5,7 YTL), malzeme fiyat farkına esas alınan dinamit (gom II-a1)’in zamlı fiyatından (5 YTL x 1,125 = 5,625 YTL) daha yüksek olması nedeniyle patlayıcı maddeye malzeme fiyat farkı verilmesi yerine, patlayıcı madde malzeme fiyat farkı kesintisinin yapılması gerekmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, dilekçi iddialarının reddi ile 646 sayılı ilamın 14. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE;

3. 646 sayılı ilamın 16. maddesiyle, müteahhit Hüseyin HARTAVİ İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan ‘Şanlıurfa Taşkın Koruma İnşaat İşi’ne ait hak ediş ödemelerinde, beton imalatlarında kullanılan kum. çakıl için 08.009/2 numaralı pozdan elek artığı hazırlanması bedeli verilmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle 22.702,39. YTL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamın 16. maddesi hükmüne karşı dilekçi gönderdiği dilekçede, söz konusu işin sözleşmesinde 09.002/2 pozunun yer aldığını, yapılan ihalelerde yükleniciler bunu dikkate alarak teklif verdiklerini, sözleşmenin sonradan değiştirilmesinin usulünün belli olduğunu, bu işin dışında başka işlerde de elek atığı bedeli ödendiğini, bunlarla ilgili bu güne kadar sorgu açılmadığını belirterek tazmin hükmünün Kaldırılmasını talep etmektedir.

Sayıştay Savcılığı’nın karşılamasında; usule ve esasa ilişkin taleplerinin hukuka uygun olmadığı belirtilerek Daire Kararının korunması yönünde mütaala olunmaktadır.

Tazmin hükmü; beton imalatlarında kullanılan kum-çakıl bedellerinin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 04.003 ve 04.006 poz numaralı rayiçlerine göre ödendiği için, 08.009 ve 08.009/1 poz numaralı malzemelerin hazırlanmasında granülometriye uymadığı için ayrılan elek artığı malzemenin ocaktan çıkarılması, elenmesi, yıkanması, figüre edilmesi, depolanması ve yükleme-boşaltma işlemleri karşılığı olan 08.009/2 poz numaralı fiyatın ödenemeyeceği gerekçesiyle verilmiştir.

08.009/2 poz numaralı fiyatın tarifi şöyledir: “Ocaktan çıkarılıp elenen kum ve çakıllı malzemeden Poz. 08.009 ve 08.009/1 numaralı malzemelerin gronülometrisine uymayan elek artığı malzemenin elek şantiyesine ortalama 30 m uzaklıkta istenilen boyutta figüre edilmek şartıyla hazırlanması, elek artığı malzemenin ocaklardan veya dereden çıkarılması, depolanması, elenmesi, yıkanması ve vasıtalara yüklenmesi için lüzumlu her türlü işçilik, malzeme, makine ve alet edevat masrafları ile müteahhit kârı ve genel masraflar dahil beher metreküpünün bedeli:

ÖLÇÜ: Elek artığı malzemenin kabarma ve çökmesi nazarı dikkate alınmadan figüre ebadı üzerinden hesabedilen m3 cinsinden.

NOT: 1) Zayiatın eleğe giren tüvenan malzemenin %10'undan daha az olması halinde (%10 dahil) hiçbir bedel ödenmez. 2) Zayiatın %10'dan fazla olması durumunda %10'un üstündeki miktar için bu fiyat uygulanır. 3) Varsa ocak ile yıkama-eleme tesisi arasındaki taşıma bedeli ayrıca ödenir. Ancak nakliye bedelinin ödenebilmesi için, yıkama-eleme tesisinin kurulacağı yerin İdarenin yazılı izniyle seçilmesi gerekir.”

Dilekçi; ocakların idare tarafından yükleniciye tahsis edildiğini, 08.009 ve 08.009/1 poz numaralı malzemelerin hazırlanmasında ortaya çıkan elek artığı malzemenin aynı şekilde 04.003 ve 04.006 poz numaralı malzemelerin hazırlanmasında da ortaya çıktığını ve fiilen yapılan işlerin karşılığı olarak birim fiyat listesinde yer alan fiyatın ödenmesinde mevzuata aykırı bir durum bulunmadığını iddia etmektedir.

DSİ Genel Müdürlüğü, 1982 yılından itibaren beton imalatlarında kullanılan 08.009 ve 08.009/1 poz numaralı makine ile kum-çakıl temini fiyatlarını iptal etmiş ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığının 04.003 ve 04.006 poz numaralı el ile kum-çakıl temini fiyatlarını esas almıştır. Bu düzenleme yapılırken bu malzemeler için ayrıca elek artığı adı altında ilave bir ödemeye yer verilmemiştir. Öte yandan 08.009/2 poz numaralı fiyatın tarifi incelendiğinde, bu fiyatın münhasıran 08.009 ve 08.009/1 poz numaralı malzemelerin temini için öngörülen ilave bir ödeme olduğu görülmektedir. Asıl imalatı yapılmayan ve dolayısıyla fiyatı ödenmeyen bir imalata ait ek fiyatın ödenmesi de düşünülemez. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı kum-çakıl rayiçleri incelendiğinde, malzemelerin ihtiyaca göre ayrı ayrı (elenmiş, yıkanmış gibi) fiyatlandırıldığı görülmektedir. Bu fiyatlar zayiat dahil fiyatlardır. Bu nedenle 08.009/2 pozundan elek artığı bedeli ödenmesi mükerrer ödemeye sebebiyet verecektir. Yine bu rayiçlerin kullanıldığı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı beton imalatları için de elek artığı malzeme bedeli ödenmesi söz konusu değildir.

Dilekçinin 08.009/2 poz numaralı fiyatın birim fiyat listesinde yer aldığı şeklindeki iddiasının da Bayındırlık İşleri Genel Şartname’ sinin 39. maddesindeki; “Sözleşme eki keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde herhangi bir yapım ve hizmet işi için fiyat gösterilmiş olması müteahhide, mutlaka o türden yapım ve hizmet işlerini yapmak hakkını vermez” hükmü karşısında bir geçerliği bulunmamaktadır.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı el ile elenmiş ve yıkanmış kum-çakıl hazırlama fiyatını oluşturduktan sonra bu malzeme için ayrıca elek artığı adı altında ek bir ödemeye yer vermemiştir. Birim fiyatı düzenleyen makamın vermediği ek ödemeyi sözleşmeye aykırı olarak ödemenin hukuki dayanağı olamaz. Sözleşmeye bağlı olarak el ile elenmiş ve yıkanmış kum-çakıl temini mümkündür. Ancak bu malzemenin bir kısmına ayrıca elek artığı adı altında ödeme yapılması yukarda açılanan sözleşme hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, dilekçi iddialarının reddi ile 646 sayılı ilamın 16. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE;

Karar verildiği 15.05.2012 tarih ve 34957 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.