Sayıştay 5. Dairesi 34406 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2008

• Daire: 5

• Dosya No: 34406

• Tutanak No: 34951

• Tutanak Tarihi: 15.05.2012

• Konu:

KARAR

Murafaa talebinde bulunan Hayri ÇİLİNGİR’e duruşma günü 27.04.2012 tarihinde tebliğ edildiği ve tebellüğ belgesi alındığı halde duruşmaya gelmediği ve kanuni bir temsilci göndermediği gibi duruşmaya katılamayacağına dair yasal bir neden de bildirmediği anlaşıldığından adı geçenin gıyabında, dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

1. 646 sayılı ilamın 5. maddesiyle, müteahhit MAPA İnşaat ve Ticaret A. Ş taahhüdündeki “Hamzadere Barajı İnşaatı İşi”ne ait hak ediş ödemelerinde; dinamit (gom II) için malzeme fiyat farkı hesabında, baz fiyat olarak dinamit (gom II) 'nin rayiç fiyatı yerine, (gom II. a1) 'in rayiç fiyatının esas alınarak malzeme fiyat farkı kesinti yapılmaması sonucu kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle 113.299,00. YTL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamın 5. maddesi hükmüne karşı dilekçi gönderdiği dilekçede, Hamzadere Barajı İnşaatı işi sözleşmesinin 10. maddesinde sözleşme konusu işlerin birim fiyatlarındaki değişiklikler nedeniyle fiyat farklarının ne şekilde ödeneceğine ilişkin hükümlerin yer aldığını, buna göre patlayıcı maddenin MKE fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağının belirtildiğini, ayrıca idarenin yazılı izni ile alınması halinde patlayıcı maddelerin bayilerdeki perakende fiyatının da esas alınacağının yazılı olduğunu, malzeme fiyat farkına esas miktarların analizlerden hesaplanması yönünde mevzuatta hükümler bulunduğunu, analizlerinde patlayıcı madde olarak GOM II (04.101) bulunan pozların fiyat farkı ödemelerinin GOM II-A1 üzerinden yapıldığını,

GOM II'nin rayiç fiyatının Bayındırlık Birim Fiyatları Kitabında her yıl yayınlandığını ancak üretici kuruluş MKE BARUTSAN’ın fiyat listesinde yayınlanmadığını,

Sorgu hesabında GOM 2 dinamitin baz fiyatından GOM II-A1'in zamlı fiyatının infilak güç oranı ile çarpımı sonucundan çıkarılması ile bir hesap yönteminin geliştirildiğini, ancak infilak güç oranının parasal karşılıklar arasındaki oranı gösteren bir katsayı olmadığını, şayet bu oran parasal temsil oranını gösteren bir katsayı olsaydı bu iki dinamitin rayiç fiyatları arasındaki oran 1.03048 olarak hesap edileceğini, buna göre patlayıcıların infilak güç oranlarıyla birim fiyatları arasında herhangi bir oranın bulunmadığını, üretimi olmayan malzemenin fiyatının zamdan ne kadar etkileneceğini tayin etmenin mümkün olmadığını, patlayıcı madde fiyat farklarına ait uygulamaların sözleşmenin 10. maddesi hükümleri çerçevesinde gerçekleştirildiğini,

belirterek tazmin hükmünün Kaldırılmasını talep etmektedir.

88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu eki ‘Kamu Sektörüne Dahil İdarelerin İhalesi Yapılmış ve Yapılacak İşlerinde İhale Usul ve Şekillerine Göre Fiyat Farkı Hesabında Uygulayacakları Esaslar'ın 9 maddesinde imalatların meydana getirilmesinde kullanılan malzemelerden sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde değişiklik olması halinde fiyat farkının ödeneceği veya kesileceği, 9.1 maddesinde malzeme fiyat farkı hesabına esas alınacak miktarların birim fiyat analizlerinden bulunacağı ve 9.2 maddesinde de malzeme fiyat farkı hesabına esas alınacak fiyatların aşağıda bentler halinde sayılın kuruluşlardan alınacağı öngörülmektedir.

Aynı Kararnamenin 9.2.1 üreteci kuruluşlardan temin edilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlere, yılı içinde meydana gelen artış veya eksilişlerin hesabında her cins patlayıcı madde için (2005/9158 sayılı Kararname ile en yakın olan veya idarece uygun görülen fabrikalar olarak değiştirilmiştir.) MKE fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağı belirtilmektedir.

Görüleceği üzere, malzeme fiyat farkı hesabına esas miktarlar patlayıcı madde için birim fiyat analizleri dikkate alınarak bulunacak olup baz/rayiç fiyatlar aynı malzemenin Bayındırlık rayiç listesindeki fiyatlar ve zamlı fiyatlar ise üretici kuruluş fabrika toptan satış fiyatları esas alınacaktır.

DSİ Genel Müdürlüğü Barajlar ve HES Dairesi Başkanlığına ait kaya kazısı imalatları (B-15.306, B-15.308, B-15.310, B-15.312, B-15.313 No’lu pozlar) birim fiyat analizlerinde, patlayıcı madde olarak 04.101 poz numaralı dinamit (gom II) rayici yer almakta ve birim fiyatlar buna göre tespit edilmektedir.

Birim fiyat analizlerinde dinamit (gom II) yer almasına ve bu malzemenin 2008 yılı rayiçlerinde fiyatı bulunmasına rağmen, MKE Kurumunca bu malzeme üretilmemekte ve bu nedenle de 2008 yılı MKE-Barutsan Roket ve Patlayıcı Fabrikası Müdürlüğü’nün yayınlamış olduğu fiyat listelerinde dinamit (gom II)’nin zamlı fiyatı bulunmamaktadır.

Bu durumda, fabrikada (gom II) üretimi yapılmadığından ilgili kazı imalatlarda Bayındırlık rayiç listesinde yer verilen 04.100 poz numaralı dinamit (gom II-a1) fiilen kullanılmaktadır.

Esasında, ilgili kazı imalat analizlerde bulunan dinamit (gom II)’nin çıkarılarak yerine dinamit (gom II-a1)’in konması ve patlayıcı miktarı gom II / gom II-a1 dönüşüm katsayısına göre artırılmak suretiyle yeni birim fiyat yapılması halinde bir mesele kalmayacaktır. Ancak DSİ uygulamalarında birim analizlerinde üretimi olmayan dinamit türü (gom II) çıkartılmamıştır.

Ödeme belgesi eki hak edişlerin incelenmesinde, ilgili kazı imalat bedelleri (B-15.310, B-15.312….) revize edilmeden ödenmiş ve fiyat farkı olarak analizlerden elde edilen gom II miktarları aynen alınmış rayiç/baz fiyat ve zamlı fiyat olarak gom II-a1 fiyatı alınarak dönüşüm katsayısı (90/80=1,125) ile çarpılmak suretiyle ödenecek fiyat farkı tutarı bulunmuştur. Böylece, analizlerde gom II bulunduğu halde fiyat farkında hesabında gom II-a1 esas alınmıştır.

Bayındırlık 2008 yılı rayiç listesinde yer verilen 04.100 poz numaralı dinamit (gom II-a1) bedeli 4,8-YTL ve 04.101 poz numaralı dinamit (gom II) bedeli 5,7-YTL’dir. Yüksek Fen Kurulu kararına göre, infilak gücüne göre aralarında 1,125 gibi bir oran vardır.

31 Nolu hak edişte, ilgili kazı imalatları analizinden toplam tüketilen dinamit (gom II) miktarı 124.823,290-kg hesaplanmış, zamlı ve rayiç fiyat farkı (5-4,8=0,2) dönüşüm katsayısı ile çarpılarak 28.390,71-YTL (28.085,24-TL olmalıydı) fiyat farkı ödemesi yapılmıştır. Analizlerde yer verilen dinamit (gom II) bedelinde herhangi değişiklik olmadığı halde fiyat farkı hesaplanmıştır.

Şu halde, bir taraftan birim fiyatlar dahilinde gom II üzerinden 5,7-YTL bedel ödenmiş diğer taraftan gom II rayiç bedeli değişmediği halde gom II-a1 esas alınarak fiyat farkı ödemesi yapılmıştır.

31 Nolu hak edişteki değerler üzerinde hesaplamayı devam ettirirsek, tüketilen dinamit (gom II) için 124.823,290-kg *5,7=711.492,75-YTL birim fiyat bedeli dahilinde olmak üzere, 28.390,71-YTL fiyat farkı ile birlikte toplam 739.883,46-YTL ödeme yapılmıştır. (ihale tenzilatı ile KDV ihmal edilmektedir.)

Halbu ki, ilgili birim fiyatlar revize edilmiş olunsa idi, tüketilen dinamit (gom II-a1) için birim fiyattan 124.823,290-kg 1,1254,8= 674.045,76-YTL ve 28.085,24-YTL fiyat farkı ile birlikte 702.131,00-YTL ödenmiş olunacaktı. Görüldüğü üzere, kamu zararı tutarı 739.883,46- 702.131,00=37.752,46-YTL’dir ki, bu rakam 646 sayılı ilamın 5. maddesinde, farklı hesaplama yöntemi kullanılmış olunsa da aynı sonuçtur.

Bu itibarla, dinamit fiyat farkı hesabında; analizlerden hesaplanan patlayıcı miktarının Yüksek Fen Kurulunca tespit edilmiş olan gom II ile gom II-a1 arasındaki infilak güç oranı olan 1,125 ile çarpılması, rayiç fiyat olarak birim fiyat analizine dahil edilmiş olan ve yükleniciye fiilen ödenmiş olan dinamit (gom II)’nin rayiç fiyatının, zamlı fiyat olarak da dinamit (gom II-a1)’in yıl içinde değişen birim fiyatlarının esas alınması gerekmektedir. Bu durumda, uygulama yılı itibariyle birim fiyatın içinde ödenen dinamit (gom II) rayiç fiyatı (5,7 YTL), malzeme fiyat farkına esas alınan dinamit (gom II-a1)’in zamlı fiyatından (5 YTL x 1,125 = 5,625 YTL) daha yüksek olması nedeniyle patlayıcı maddeye malzeme fiyat farkı verilmesi yerine, patlayıcı madde malzeme fiyat farkı kesintisinin yapılması gerekmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, dilekçi iddialarının reddi ile 646 sayılı ilamın 5. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE;

2. 646 sayılı ilamın 12. maddesiyle, müteahhit EREN İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan ‘Edirne. İpsala Sultanköy Sulaması İnşaat İşi’ne ait hak ediş ödemelerinde, Bayındırlık birim fiyatlarında 18.470 poz numaralı ‘Geotekstil keçe serilmesi (250 gr/m2)’ birim fiyatı bulunduğu halde, YF. 6A poz numaralı ‘Dolgu altına geotekstil serilmesi’ yeni birim fiyatı üzerinden ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle 15.598,00. YTL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamın 12. maddesi hükmüne karşı dilekçi gönderdiği dilekçede, işin sözleşmesinin 1993 yılı olduğunu, 1994 yılında YF-1 pozu ile imalat yapılmaya başlandığını, yeni birim fiyatın kanal kaplama betonu altına uygulandığını, 2002 yılında ise kum filtre ve dolgu arasına geotekstil serilmesi ihtiyacı olduğunu, bu iş için YF-6 pozu ile ‘Dolgu altına geotekstil serilmesi’ yeni birim fiyatı yapıldığını ve BİGŞ sinin 20. maddesine göre 11.10.2002 tarihinde onaylandığını, bu iki imalatın farklı olduğunu,

2007 yılında YF-6A pozlu imalatın ise YF-6 pozu ile aynı olduğunu, esas olarak burada yeni bir imalar için olur alınmadığını, analizde fatura ile gösterilen malzemenin Bayındırlık rayiçlerinden alındığını, bunun yeni bir fiyat tespit anlamında olmadığını, yapım şartları değişmeden zaten tekraren yeni fiyat yapılamayacağını, YF-6A pozu ile ödeme yapılmasının tamamen hak ediş tekniğinden kaynaklandığını, YF-6A pozu ile 18.470 pozunun farklılık gösterdiğini, çünkü tariflerinin aynı olmadığını,

belirterek tazmin hükmünün Kaldırılmasını talep etmektedir.

Tazmin hükmü, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Tarifleri ve Analizi kitaplarında 18.470 poz numaralı “Geotekstil keçe serilmesi (250 gr/m2)” birim fiyatı ile YF-6A poz numarasıyla “Dolgu altına geotekstil serilmesi (250 gr/m2)” birim fiyatı aynı olduğu halde, yeni birim fiyattan ödemede bulunulmasının mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle verilmiştir.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayınlanan Birim Fiyat Tarifleri ve Analizleri kitaplarında 18.470 poz numarasıyla yer verilen “Geotekstil keçe serilmesi (250 gr/m2)” birim fiyatı tarifinde “İdarece onanmış proje ve detayına uygun olarak temelde veya terasta izolasyonu korumak amacıyla geotekstil keçenin birbirine 10 cm bindirme yapılacak şekilde serilmesi, inşaat yerindeki yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, her türlü malzeme kayıpları, işçilik araç ve gereç giderleri, yüklenici karı ve genel giderler dahil 1 m2 fiyatı:”

denilmektedir.

Bu imalata ilişkin birim fiyat analizi içinde de, 04.601/2 pozundan ‘geotekstil keçe’ 1,1 m2, 01.210 pozundan ‘yalıtımcı usta yardımcısı’ 0,1 saat olarak yer almakta olup, bu analiz girdileri ile söz konusu imalatın 2007 yılı birim fiyatı 1,55 YTL olarak tespit edilmiştir.

Adı geçen işte, Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 20. maddesine göre yapılan YF-6A poz numaralı “Dolgu altına geotekstil serilmesi (250 gr/m2)” yeni fiyatının yapım şartları da; “Geotekstil malzemesinin projede belirtilen yerlere serilmesi, ek yerlerinin 15 cm üst üste gelecek şekilde bindirilmesi, filtre malzemesi serilirken ve dolgu yapılırken geotekstilin zarar görmemesi için gerekli dikkat ve özenin gösterilmesi için her türlü malzeme, işçilik, donanım, ekipman, geotekstilin iş yerine taşınması ile vesair masraflarla, müteahhit karı ve genel giderler karşılığı 1 m2 fiyatıdır.” şeklinde tarif edilmiştir.

Yapılan bu yeni fiyata ilişkin analiz girdileri ise, 04.601/2d poz numaralı ‘geotekstil keçe’ 1,025 m2, 01.010 poz numaralı ‘yalıtımcı ustası’ 0,1 saat ve 01.501 poz numaralı ‘düz işçi’ 0,2 saat şeklinde belirlenmiştir. Sözkonusu imalatın 2007 yılı birim fiyatı ise 2,29 YTL/m2 olarak tespit edilmiştir.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığına ait 18.470 poz numaralı imalat ile idarece 2007 yılında uygulanan YF-6A poz numaralı yeni birim fiyat tariflerinin karşılaştırılmasında, yapılan işin, aynı geotekstil malzemesinin aynı yapım şartlarında serilmesi işlemi olduğu anlaşılmaktadır. 18.470 poz numaralı birim fiyatta, her türlü işçilik girdisi olarak 01.210 poz numaralı “yalıtımcı usta yardımcısı” 0,1 saat yer aldığı halde, YF-6A poz numaralı yeni birim fiyatta işçilik girdisi olarak, yerin hazırlanması ve geotekstilin serilmesi karşılığı olarak 01.010 poz numaralı “yalıtımcı ustası”nın 0,1 saate ilave olarak işyerinde yatay ve düşey taşıma, istif yapılması karşılığı olarak da 0,2 saat 01.501 poz numaralı düz işçi girdisine yer verilmiştir.

Sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 20. maddesinde:

"Keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır;

a)Sözleşme ve eklerindeki (birim fiyat' cetvellerindeki) birim fiyatların tespitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizler,

b)Sözleşme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler;

c)Diğer idarelere ait benzer analizler;

(…)

Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler uygulanır;

1)Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit edilip yayımlanan rayiçler veya varsa o işe ait teklif rayiçler;

(…)” denilmektedir.

Yukarıda zikredilen mevzuat hükümlerine göre, yeni birim fiyatların keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da, işin devamı sırasında, yapılması idarece istenen iş kalemleri için sözleşme ve eklerinde öngörülen usuller dahilinde tespit edilmesidir. Yeni birim fiyatların oluşturulmasında öncelik sırasıyla kullanılması gereken analizleri ve bu analizlere yine öncelik sırasıyla uygulanması gereken rayiçler sıralanmıştır. Söz konusu iş kalemine ilişkin esas alınması gereken analiz 18.470 poz numaralı birim fiyat analizidir. 18.470 poz numaralı analizde esas alınan malzeme ve işçilik miktarları yaptırılan iş çerçevesinde herhangi bir değişikliği gerektirecek bir durum bulunmamaktadır. Her iki imalat tarifinde önceden yapılan izalasyon imalatını korumak esastır. YF-6A pozlu imalatın tarifinde belirtilen özen ve itina ile işin yapılacağı gerekçesiyle işçilik miktarlarını artırmak 18.470 pozlu imalatın işin teknik kurallarına uyulmadan yapılmadığı manasına geleceğinden bu nedenle yeni fiyat yapılması mümkün değildir. Şu halde, YF-6A pozlu yeni fiyat BİGŞ sinin 20. maddesine aykırı olarak düzenlenmiştir.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığına ait 18.470 poz No’lu analiz ile sorgu konusu YF-6A poz numaralı yeni fiyat analizleri arasındaki fiyat farkına sebep olan esas farklılık, YF-6A pozu analizine 0,20 saat olarak ilave edilen 01.501 düz işçilik bedelidir. Bu analiz girdisi, “yerin hazırlanması ve malzemenin serilmesi” karşılığı konulmuş olup, oysa 18.570 poz numaralı analizde bütün bu ameliyeler birim fiyatın içinde olup böyle bir girdiye yer verilmemiştir.

“Geotekstil keçe serilmesi” imalatı 18.470 pozu ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı analizlerine ilk olarak 2004 yılında girmiştir. Bu tarihten önce, söz konusu imalatla ilgili olarak yapılan YF-1 ve YF-6 pozları ilamda tazmin konusu yapılmamıştır. 2004 yılından sonra yapılan imalat ise, YF-6A pozlu imalattır.

YF-1 ve YF-6 pozlarıyla yapılan analizlerde geotekstil malzeme fiyatı “faturadan” iken, YF-6A pozu ile yaptıkları yeni fiyat analizinde geotekstil malzeme fiyatını Bayındırlık ve İskan Bakanlığının rayiçlerinden almışlardır. Şu halde, sonradan dahil olan rayice istinaden yeni fiyat analizi revize edilmiştir. Dolayısıyla, 18.470 pozlu birim fiyat BİGŞ’nin 20. maddesi gereği yeni birim fiyatın tespitinde kullanılması gereken analiz durumundadır.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulunun 28.6.1979 tarihli kararında ifade edildiği gibi "yapılanın bedelinin yapıldığı şekilde usulüne uygun olarak ödenmesi" kuralına göre, yapılanın bedelinin, yapıldığı şekilde usulüne uygun olarak ödenmesi gerekmektedir. Bu itibarla da 18.470 pozlu birim fiyatları çerçevesinde “Geotekstil keçe serilmesi (250 gr/m2)” imalatı yapıldığı sabit olduğuna göre fiilen yapılan işe göre işin bedelinin ödenmesi gerekmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, dilekçi iddialarının reddi ile 646 sayılı ilamın 12. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE;

Karar verildiği 15.05.2012 tarih ve 34951 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.