Sayıştay 5. Dairesi 29387 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2004

• Daire: 5

• Dosya No: 29387

• Tutanak No: 30184

• Tutanak Tarihi: 27.05.2008

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra, gereği görüşüldü:

1. 550 sayılı ilamın 7. maddesiyle; Kralkızı. Dicle Pompaj Sulaması 1. Kısım İnşaatı işinde;

A- Patlayıcı madde fiyat farkı hesabında, GOM 2 yerine jelatinit fiyatları esas alındığı gerekçesiyle 600.600.000- lira,

B- Patlayıcı madde fiyat farkı hesabında analizde yer alan adi kapsül yerine elektrikli kapsül birim fiyatının esas alındığı gerekçesiyle 16.634.600.000- lira,

Olmak üzere toplam 17.235.200.000- liraya tazmin hükmü verilmiştir.

A- Dilekçi dilekçesinde; Dinamit Gom II için malzeme fiyat farkı hesabında, dinamit Gom II yerine jelatinitin baz ve zamlı fiyatlarının esas alınarak malzeme fiyat farkı verilmesinin, MKE Genel Müdürlüğünün yıllarca Gom II dinamit üretmemesinden kaynaklandığını,

88/13181 sayılı kararnamenin 9. maddesinde belirtildiği gibi analiz değiştirmeye ihtiyaç duyulmadan 2001 / 2862 sayılı kararnamenin 2'nci maddesiyle yürürlükten kaldırılana kadar fatura ibrazı ile jelatin fiyat farkı alındığını ve teammülen aynı gerçek uygulama usulünde fiyat farkı alınmasına devam edildiğini,

Sayıştay ilamında "Birim fiyat analizinde GOM II yer almakla birlikte MKE kurumunca üretilmediği için fiilen kullanılan jelatinit için ödenecek veya kesilecek fiyat farkının hesabında rayiç fiyat olarak birim fiyat analizine dahil edilmiş olan ve yükleniciye fiilen ödenmiş olan dinamit (GOM II) nin rayiç fiyatının, zamlı fiyat olarak da jelatinit yıl içinde değişen birim fiyatlarının Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulunca tespit edilmiş olan GOM II ile Jelatinit arasındaki oran olan 1,286 ile çarpılması suretiyle bulunacak fiyatın esas alınması gerekirdi" denildiğini,

Makine Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğünce patlayıcı maddelerin infilak güç oranlarının tespit edilerek yayınlandığını, tespit edilen bu infilak güçlerine bağlı olarak da, her cins zemin için bulunan miktarlar kazı poz analizlerine kullanılan patlayıcı türüne göre girdiğini, ancak, pozlarda kullanılan patlayıcının türü değişir ise infilak güçlerine bağlı olan kullanma miktarlarının da değişmekte olduğunu, bu değişim miktarının ise infilak güçleri arasındaki hesaplanan orana bağlı olarak yapıldığını,

GOM II ve jelatinit patlayıcı maddelerinin hammaddelerinin değişik olması, yerli veya ithal olması, işçilik farkı olması, gibi nedenlerle baz fiyatları arasındaki oranın her yıla göre değişiklik arz ettiğini, bu nedenle GOM II ve jelatinit patlayıcı maddelerinin fiyatları arasında sabit bir katsayı (infilak güç oranı 1,286) ifade etmenin mümkün bulunmadığını, yıllara göre patlayıcı madde türleri arasındaki sabit infilak güç oranları ile baz fiyatları arasındaki oranların farklı olduğunun görüldüğünü, bu nedenle bir metreküp kayayı parçalamak için kullanılması gereken patlayıcı miktarını hesaplamaya yarayan katsayı ile fiyat mukayesesi yapılmasının mümkün olmadığını, bu malzemelerin fiyatları arasında bir mukayese yapılacak ise baz fiyatlar arasındaki oranlar ile çarpılarak mukayese yapılmasının doğru olacağını, buna göre yapılan hesaplamada yükleniciye iddia edildiği gibi fazla ödeme yapılmadığını,

Belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını istemektedir.

88/13181 sayılı Fiyat Farkı Kararnamesinin malzeme fiyat farkları başlıklı 9. maddesinde; “(4.6.) Fıkrası kapsamına girmeyen veya bu fıkra hükümleri idarelerince uygulanmayan işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir. Bununla ilgili uygulama usulleri idarelerce sözleşmelerine eklenir.

9. 1. Malzeme Fiyat Farkı Hesabına Esas Alınacak Miktarlar

Sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa, malzeme fiyat farkı ödenecek malzemenin miktarları aşağıda belirtilen usullerle hesaplanır.

Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre, kullanıldığı idaresince tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez” denilmektedir.

Bu esasların 9 uncu maddesinin; "Malzeme miktarlarının analizlerden hesaplanması" başlıklı 9.1.1. bendinin (c) alt bendinin son paragrafında yer alan "Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre kullanıldığı idarece tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez" hükmü, 18.08.2001 tarih ve 24497 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2001/2862 sayılı Kararname ile yürürlükten kaldırılmıştır.

D.32.001/A poz nolu tünel kazısı imalatı birim fiyat analizinde 1.8 kğ dinamit GOM II bulunmaktadır. Hakediş ekinde yer alan 2003 yılı Barutsan AŞ ve Av Fişek Kapsül San. AŞ’nin yayınlamış olduğu fiyat listelerinde GOM II’nin fiyatı bulunmamaktadır. Söz konusu işe ait hakedişlerde patlayıcı fiyat farkının Jelatinit’in baz ve zamlı fiyatlarına göre hesaplandığı ve analizlerden hesaplanan patlayıcı miktarının GOM II/Jelatinit dönüşüm katsayısına (YFK tarafından belirlenmiş olan infilak güç oranı) göre artırılmış olduğu görülmektedir.

İlgili imalatlarda Jelatinit kullanılmış olması nedeniyle bu imalatlara ilişkin analizlerden GOM II’nin çıkarılarak yerine Jelatinit’in konması ve patlayıcı miktarı GOM II/Jelatinit dönüşüm katsayısına göre artırılmak suretiyle yeni birim fiyat yapılması gerekmektedir.

Dilekçi baz fiyatlar arasındaki oran ile jelatinit fiyatını artırıp zamlı fiyatı bulmuş ve GOM II baz fiyatını alarak fiyat farkı hesaplamış, çıkan sonuca göre de yükleniciye eksik ödemede bulunulduğunu iddia etmektedir. Bu hesaplama şekli, birim fiyatta fiilen kullanılan malzeme yerine daha yüksek bir bedelin ödenmesi ve fiyat farkının birim fiyat analizindeki miktar ve fiyatlara göre malzeme fiyat farkı hesaplanmaması nedenleriyle iki kere yanlıştır. Fiyat farkı hesabının, ödemesi yapılan birim fiyat rayicinin baz fiyat alınması ve fiilen kullanılan jelatinit malzemesi fiyatının YFK tarafından belirlenmiş olan katsayıya göre artırılarak zamlı fiyat olarak alınması suretiyle yapılması Fiyat Farkı Kararnamesinin lafzına da amacına da uygundur. Açıklanan nedenlerle jelatinit fiyatları esas alınarak fiyat farkı ödenmesi Fiyat Farkı Kararnamesine aykırıdır.

B- 550 sayılı ilamın 7-B maddesi ile; 15.011, 15.015, 15.018/1 ve 15.019 poz nolu kazı imalatlarında kullanılan patlayıcı maddeler için akaryakıt fiyat farkı hesabında, birim fiyat analizlerinde yer alan adi kapsül baz ve zamlı fiyatları yerine elektrikli kapsül baz ve zamlı fiyatlarının esas alındığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi, DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesinin II.5- Patlayıcı Maddelerin Kullanılması maddesine göre, ateşlemenin genel olarak elektrikli fitille yapılacağını, ancak zorunlu durumlarda İdarenin izniyle fitille ateşleme yapılabileceğini, uygulamada patlayıcı madde ile yapılan kazılarda elektrikli kapsül kullanıldığını, analizlerde yer alan adi kapsüllerin elektrikli kapsülle değiştirilmesi durumunda birim fiyatların ve idarenin ödeyeceği tutarın artacağını bildirmekte ve fiilen kullanılan malzemeye göre fiyat farkı hesaplanmasının herhangi bir fazla ödemeye sebebiyet vermediğini iddia etmekte ve tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

88/13181 sayılı Fiyat Farkı Kararnamesinin malzeme fiyat farkları başlıklı 9. maddesinde; “(4.6.) Fıkrası kapsamına girmeyen veya bu fıkra hükümleri idarelerince uygulanmayan işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir. Bununla ilgili uygulama usulleri idarelerce sözleşmelerine eklenir.

9. 1. Malzeme Fiyat Farkı Hesabına Esas Alınacak Miktarlar

Sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa, malzeme fiyat farkı ödenecek malzemenin miktarları aşağıda belirtilen usullerle hesaplanır.

Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre, kullanıldığı idaresince tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez” denilmektedir.

Bu esasların 9 uncu maddesinin; "Malzeme miktarlarının analizlerden hesaplanması" başlıklı 9.1.1. bendinin (c) alt bendinin son paragrafında yer alan "Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre kullanıldığı idarece tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez" hükmü, 18.08.2001 tarih ve 24497 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2001/2862 sayılı Kararname ile yürürlükten kaldırılmıştır.

DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesinin II.5- Patlayıcı Maddelerin Kullanılması başlıklı bölümünde;"Ateşleme genel olarak elektrikle yapılacaktır. Ancak, zorunlu durumlarda İdarenin izniyle fitille ateşleme yapılabilir. Fitille ateşlemede aynı zamanda dört lağımdan fazla ateşleme yapılamaz. Kapsüller fitile özel pensesi ile sıkıştırılarak bağlanacaktır” hükmü yer almaktadır.

İlama konu DSİ Proje İnşaat Dairesi Başkanlığı (sulama işleri) kazı birim fiyat analizlerinde;

04.101 rayiç nolu dinamit,

04.104 rayiç nolu fitil,

04.105 rayiç nolu kapsül,

DSİ Barajlar Dairesi Başkanlığı kazı birim fiyat analizlerinde ise;

04.101 rayiç nolu dinamit,

04.106/a rayiç nolu elektrikli kapsül,

Malzemeleri yer almaktadır.

Sözleşme eki DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesine göre, kazı işlerinde patlayıcı madde ateşlemesinin elektrikli kapsül ile yapılacağı kayıtlı bulunmaktadır. Sözleşme eki birim fiyat analizlerinde ise, patlayıcı madde ateşlemesi için fitil ve kapsül kullanılacağı öngörülmektedir.

Dilekçi, 88/13181 sayılı Kararnamenin 9. maddesinde belirtildiği gibi analiz değiştirmeye ihtiyaç duyulmadan 2001/2862 sayılı Kararnamenin 2. maddesiyle yürürlükten kaldırılana kadar fatura ibrazı ile kapsül fiyat farkı alındığını ve alınmasına devam edildiğini belirterek, fiyat farkının fiilen kullanılan elektrikli kapsüle göre ödenmesinin, kazı birim fiyatlarına elektrikli kapsül dahil edilerek yeni fiyat tanzim edilmesine ihtiyaç bırakmadığını, sonuç olarak da herhangi bir fazla ödeme yapılmadığını iddia etmektedir.

Sözleşmenin 8.1.1 maddesinde; “DSİ Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi ile diğer dairelerinin bu işin sözleşme birim fiyatlarının hesabına esas olan analizlerden (işin türüne göre diğer kuruluşların birim fiyatlarının kullanılması halinde ilgili kuruluşların yürürlükteki analizlerinden) fiyat farkı ödenecek malzeme miktarı hesaplanır” denilmektedir.

Kazı birim fiyatlarının sözleşme eki olması ve tekliflerin bu fiyatlara göre ihale öncesinde belirlenmiş olması karşısında, dilekçi iddialarının yerinde olmadığı görülmektedir. İhaleden önce kazı birim fiyatlarında, patlayıcı madde ateşleyicisiyle ilgili bir düzeltme yapılması ihtiyacı duyulmamış, mevcut fiyat ve şartlarla imalatların gerçekleştirileceği kabul edilmiştir. Açıklanan nedenlerle elektrikli kapsül fiyatları esas alınarak fiyat farkı ödenmesi Fiyat Farkı Kararnamesine aykırıdır.

Sonuç olarak, 550 sayılı ilamın 7. maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

2. 550 sayılı ilamın 9. maddesiyle tazmin hükmolunan 75.500.153.000. liranın 09.08.2006 tarih ve 209108732 sayılı ödeme emri belgesi ile tahsil edildiği bildirilmiş olup, hükümden sonra yapılan bu tahsilat ilam hükmünün infazı mahiyetinde olduğu ve ilam hükmüne karşı herhangi bir itiraz da bulunmadığı cihetle, bu hususta KURULUMUZCA YAPILACAK BİR İŞLEM OLMADIĞINA,

3. 550 sayılı ilamın 10. maddesiyle verilen 107.558.872.000. liranın tazminine dair hükmün, aynı tazmin hükmünde tahakkuk memuru sıfatıyla iştiraki bulunan Akif Özkaldı ’nın başvurusu üzerine düzenlenen 27.05.2008 gün ve 30183 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile, hükümden önce tahsilat edildiği için 29543 nolu dosyanın ilgili daireye tevdiine karar verilmiş olduğundan, aynı mahiyette olan iş bu dosyanın da söz konusu dosya ile birleştirilerek ilgili daireye TEVDİİNE,

4. 550 sayılı ilamın 13. maddesi ile Kralkızı. Dicle Cazibe Sulaması 1. Kısım İnşaatı işinde;

A- Patlayıcı madde fiyat farkı hesabında analizde yer alan adi kapsül yerine elektrikli kapsül birim fiyatının esas alındığı gerekçesiyle 161.428.850.000- lira,

B- Patlayıcı madde fiyat farkı hesabında fabrika toptan satış fiyatları yerine perakende satış fiyatları esas alındığı gerekçesiyle 10.846.150.000- lira,

Olmak üzere toplam 172.275.000.000- liraya tazmin hükmü verilmiştir.

A- İlam hükmünün gerekçesi, dilekçi talebi ve raportör görüşü bu dosyanın 1-B maddesinde açıklandığı gibi olup, bu maddede belirtilen gerekçelerle, jelatinit fiyatları esas alınarak fiyat farkı ödenmesi Fiyat Farkı Kararnamesine aykırıdır.

B- 550 sayılı ilamın 13-B maddesi ile; patlayıcı madde fiyat farkı hesabında fabrika toptan satış fiyatları yerine perakende satış fiyatları esas alındığı gerekçesiyle 10.846.150.000- liraya tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; patlatıcı madde kullanılarak yapılan kazılara ait 15.010/1, 15.011, 15.015, 15.018/1 ve 15.019 poz nolu birim fiyatların analizlerinde 04.101 poz nolu dinamitin (GOM II) yer aldığını ve birim fiyatlarda 2004 yılı rayicinin 4 125 000- TL olduğunu, ancak MKE Genel Müd. Fiyat listesinde bu rakamın 2004 yılı boyunca değişmediğini, ilamda bu fiyatın perakende fiyat olması nedeniyle kullanılamayacağı belirtilerek, fiyat farkı hesabında bu fiyat yerine toptan fiyat olan 3 960 000.TL- nin kullanılması gerektiğine hükmedildiğini,

88/13181 sayılı Kararnamenin 3-H maddesinde " Rayiç, Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca, her bir uygulama yılını temsil etmek ve yıl içinde geçerli olmak üzere tespit edilen ve yayınlanan, İdarelerin işlerinde ve ihalelerinde uymak zorunda oldukları malzeme, işçilik, inşaat makineleri rayiçleri ile ve katsayıları baz alınır" denilmek suretiyle rayiç tanımı yapıldığını, söz konusu edilen işte patlayıcı madde kullanılarak yapılan kazılara ait pozların fiyat analizlerinde bulunan 04.101 poz nolu Dinamit (gom II) bedelinin Bayındırlık ve İskan Bakanlığının yayınladığı 2004 yılı rayicinden alındığını ve GOM II Dinamit ile ilgili olarak fazla ödemenin söz konusu olmadığını,

Belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını istemektedir.

88/13181 sayılı Fiyat Farkı Kararnamesinin malzeme fiyat farkları başlıklı 9. maddesinin 1. bendinde; “(4.6.) Fıkrası kapsamına girmeyen veya bu fıkra hükümleri idarelerince uygulanmayan işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir. Bununla ilgili uygulama usulleri idarelerce sözleşmelerine eklenir.”

Malzeme Fiyat Farkı Hesabına Esas Alınacak Fiyatlar başlıklı 9.2. bendinde;

“9.2.1. Üretici kuruluşlardan temin edilen malzeme;

Bu bentte belirtilen kuruluşlarca üretilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatları esas olan rayiçlere göre, yılı içinde meydana gelen artış ve eksilişlerin hesabında (idarece yetkili sayılan kuruluşlar tarafından belgelenmiş olması kaydıyla):

a) Her cins patlayıcı madde (teknik amonyum nitrat v.b. fitil, kapsül dahil) için, ibraz edilecek faturasına göre Makine ve Kimya Endüstrisi Kurum Genel Müdürlüğü veya TÜGSAŞ A.Ş.' deki

Fabrika toptan satış fiyatları KDV' siz olarak esas alınır. (İdarenin yazılı izni ile alınması halinde patlayıcı maddelerin bayilerdeki perakende fiyatı esas alınır.)

Denilmektedir.

İlam hükmü; MKE Genel Müdürlüğü fiyat listesinde Dinamit (gom II) fiyatında 2004 yılı içerisinde bir değişiklik olmadığı, sene başı fiyatının toptan 3.960.000- lira olduğu, bu fiyatın sene başı rayici 4.125.000- liradan düşük olması nedeniyle fiyat farkı kesintisi yapılması gerektiği gerekçesiyle verilmiştir.

Fiyat Farkı Kararnamesinin yukarıda zikredilen hükümleri gereğince, patlayıcı maddelerin uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması durumunda, fiyat farkı ödeneceği veya kesileceği, ayrıca patlayıcı maddeler için fiyat farkı hesabında MKE Genel Müdürlüğü fabrika toptan satış fiyatlarının esas alınacağı kayıt altına alınmış bulunmaktadır. İdarenin yazılı izninin bulunması durumunda perakende satış fiyatının zamlı fiyat olarak esas alınması mümkün ise de, bu konuda herhangi bir belge ibraz edilmemiştir. Bu durumda 2004 uygulama yılı Gom 2 fiyatlarında, uygulama yılı rayicine göre düşme olduğundan fiyat farkı kesintisi yapılması Fiyat Farkı Kararnamesi gereğince zorunludur. Açıklanan gerekçelerle perakende fiyatlar esas alınarak fiyat farkı ödenmesi Fiyat Farkı Kararnamesine aykırıdır.

Sonuç olarak, 550 sayılı ilamın 13. maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

Karar verildiği 27.05.2008 tarih ve 30184 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilâm tanzim kılındı.