Sayıştay 5. Dairesi 293 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 5

• Karar Tarihi: 25.01.2018

• Karar No: 293

• İlam No:

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2015

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Sosyal denge tazminatı

........ Belediyesi ile .......-Sen arasında imzalanan Toplu Sözleşme ile Belediyenin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, mevzuatın belirlediği tutardan daha yüksek miktarda sosyal denge tazminatı ödenmesi suretiyle .........TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Toplu İş Sözleşmesi ve Sözleşme Hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde; “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.

Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir” hükümleri yer almaktadır.

Anayasanın mezkur 53 üncü maddesi doğrultusunda; 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.

4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32 nci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” denilmekle birlikte aynı Kanunun Geçici 14 üncü Maddesinde “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümlerine yer verilmiştir.

Buradaki düzenleme ile idarelere, yeni yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, daha önceki sözleşmeler ile sağlanan aylık ödemenin altında kaldığı durumlarda, 31.12.2017 tarihine kadar idarelerin uygulayacakları sözleşmelerde, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmeye göre ödenen ortalama aylık tutarın tavan aylık olarak esas alınabileceği yetkisi verilmiştir. Sonra yapılan sözleşmedeki tavan tutar; önceki sözleşmede öngörülen ortalama kazançtan daha düşük ise, bu durumda idarelerin, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmeye göre ödenen, ortalama aylık tutarı tavan olarak esas alabilme yetkisi bulunmaktadır. Başka bir deyişle, 31.12.2017 tarihine kadarki dönemde, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmede unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen meblağın altına inilmeyebileceği yetkisi, personele yapılan önceki ödemeler kadar ödeme yapma konusunda idarelere takdir hakkı tanınmıştır.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde, Yerel Yönetimlerin 11.04.2012 tarihi itibariyle yürürlükte olan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmeleri, 31.12.2017 tarihinden önce sona ermekte ise ve söz konusu sözleşmelerdeki aylık ortalama sosyal denge tazminatı ödemeleri, genel toplu sözleşmede belirtilen tazminat tavanından yüksek ise bu tarihten önce sözleşmenin feshedilmesi halinde, önceki sözleşmedeki ödemelere devam edilebilecektir. Bununla birlikte, sözleşmelerin 31.12.2017 tarihinden önce sona ermesi, karşılıklı olarak feshedilmesi veya hangi şekilde olursa olsun yeni mali hükümler getirilmek suretiyle yenilenmesi veya güncellenmesi halinde, yeni sözleşmede bir önceki sözleşmedeki aylık ortalama ödemelerin artırılması mümkün değildir. Geçici 14 üncü maddenin birinci fıkrası, 15.03.2012 tarihinden önce akdedilen sözleşmelerin uygulanmasına, sözleşme sürelerinin sonuna kadar devam edileceğine hükmetmiştir. Ancak maddenin devamında 15.03.2012 tarihinden önce imzalanan sözleşme süreleri sona erdikten sonra maddenin yürürlüğe girdiği tarihteki (11.04.2012) sözleşme hükümleri değil, sözleşmede yer alan ortalama aylık tutar koruma altına alınmıştır. Yani eğer Sosyal Denge Tazminatının ödendiği dönemde 11.04.2012 tarihinde yürürlükte olan sözleşmede ünvanlar itibariyle personele ödenen ortalama aylık tutar, Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmede yer alan tavan tutardan yüksek ise bir sonraki sözleşmede, önceki sözleşmedeki güncelleme veya zam yapılmasına ilişkin hükümler dikkate alınmaksızın, o tutarın tavan olarak uygulanması; eğer Sosyal Denge Tazminatının ödendiği dönemde ünvanlar itibariyle personele ödenen ortalama aylık tutar Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmede yer alan tavan tutardan düşük ise en fazla Genel Toplu Sözleşmedeki tavan tutar (En yüksek Devlet Memuru aylığının % 100’ü) kadar ödeme yapılması mecburiyeti vardır.

Belediye ile sendika arasında 12.05.2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin yürürlük maddesine göre sözleşmenin süresi (savunmalarda belirtilenin aksine) 15.05.2011 – 15.05.2012 tarihlerini kapsamaktadır. Söz konusu sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 5 inci bölümünde öngörülen ödemelerin aylık ortalaması 2015 yılı için yerel Yönetimler Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmede belirlenen aylık ödeme üst sınırından (ilk 6 ay için 753,43 – ikinci 6 ay için 789,30 TL) düşük olduğundan 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesi gereği 11.04.2014 tarihinde imzalanan ve 01.04.2014 – 31.12.2015 tarihlerini kapsayan toplu sözleşmede personele yapılacak ortalama aylık sosyal denge tazminatı ödemesi Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmede belirlenen (En yüksek Devlet Memuru aylığının (Ek Gösterge dahil) % 100’ü) tavan tutar kadar olacaktır Ancak, 11.04.2014 tarihinde imzalanan ve 01.04.2014 – 31.12.2015 tarihlerini kapsayan toplu sözleşmede bir önceki sözleşmedeki ödeme kalemleri artırılmıştır. Söyle ki 01.04.2014 – 31.12.2015 tarihlerini kapsayan sözleşmenin “İyileştirme ve İş Barışı Tazminatı” başlıklı 20 nci maddesinde “İşverence, bu sözleşme kapsamındakilere her ay 15.04.2014 tarihinden başlayarak maaşlarıyla birlikte ek ve peşin olarak net 650,00 TL iyileştirme ve iş barışı tazminatı ödenir” denilmiş, aynı sözleşmenin “Sözleşme Süresi İçinde Müteakip Yıllardaki Mali Haklar” başlıklı 25 inci maddesinde;

“…

Sözleşmede yer alan mali haklar her yılın başında ve ortasında devletin tespit ettiği (birinci derece devlet memurunun taban aylığının %100 oranındaki artışlar) en yüksek tutar maaşlarla birlikte ödenen miktara yansıtılır” ifadesine yer verilmiştir. 4688 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen Geçici 14 üncü maddesi gereğince, yeni sözleşme döneminde ödenebilecek sosyal denge tazminatının üst sınırı, Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmede de belirtildiği üzere en yüksek Devlet Memuru aylığının (Ek gösterge dahil) %100 ü kadar olacaktır. Ancak 01.04.2014 – 31.12.2015 tarihleri arasında geçerli olan sözleşmenin “Bayram ve Yılbaşı İkramiyeleri” başlıklı 21 inci maddesinde, dini bayramlarda ve yılbaşında ayrıca ikramiye ödeneceği belirtilerek, sosyal denge tazminatı üst sınırı aşılmıştır. Dolayısıyla mevzuata aykırı olarak artırılan bu ortalama aylık tutarlarının her biri kamu zararını oluşturmaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanunun “Belediye Başkanı” başlıklı 37 nci maddesinde Belediye Başkanının belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olduğu ifade edilmiştir. Bu hükümden hareketle Belediye Başkanı veya onun yetkili kıldığı Başkan Yardımcısının imzaladığı sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşme, temsilcisi olduğu idare için bağlayıcılık taşımakta olduğundan, mevzuata aykırı hükümler içeren sözleşmeyi imzalayan sıfatıyla harcama talimatını veren Belediye Başkanının oluşan kamu zararından dolayı sorumluluğu bulunmaktadır.

Ayrıca 5018 sayılı Kanunun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” hükmü yer almaktadır. Harcama Yetkilileri aynı maddenin birinci fıkrasında “Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi” olarak tanımlanmıştır. Sözleşmeyi imza edenler, kendilerine bütçe ile ödenek tahsis edilen harcama biriminin yöneticisi olmamakla; dolayısıyla da Kanunun yaptığı tanıma göre harcama yetkilisi olmamakla birlikte, 3 üncü fıkrada yer alan düzenleme uyarınca harcama yetkisinden doğan sorumluluğa tabidirler.

Bu itibarla; ........ Belediyesi ile ........-Sen arasında imzalanan Toplu Sözleşme ile Belediyenin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, mevzuatın belirlediği tutardan daha yüksek miktarda sosyal denge tazminatı ödenmesi suretiyle oluşan ......... TL kamu zararının;

...... TL’sinin ........(B.Baş), ......(Har. Yet.) ve ........’a (Ger.Gör.)

...... TL’sinin .....(B.Baş), ......(Har. Yet.) ve ......’a (Ger.Gör.)

.....Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle ödettirilmesine, anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.