Sayıştay 4. Dairesi 56 Kararı - Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 4

• Karar Tarihi: 11.03.2014

• Karar No: 56

• İlam No: 164

• Madde No: 4

• Kamu İdaresi Türü: Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler

• Hesap Yılı: 2012

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

DERS NOTLARI A) TELİF ÜCRETİ – B) İNCELEME ÜCRETİ

A) …………. Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin yılı içinde basılı olarak veya internet ortamında faydalanmaları için hazırlatılan çeşitli ders notlarına okul ders kitapları gibi telif ücreti ödendiği görülmüştür.

Kamu kurumları tarafından ödenecek telif ve işlenme ücretlerini düzenleyen ve 23.01.2007 tarih ve 26412 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmeliğin Amaç başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmelik; özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, genel, özel bütçeli kamu idareleri ve mahalli idareler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar ve fonların amaç ve görevleri ile ilgili olarak yayımlayacakları kitap, dergi, ansiklopedi, gazete, bülten ve broşür gibi basılı yayınlar ile basılı olmayan CD, DVD ve benzeri manyetik depolama üniteleri ve kamu kurum ve kuruluşlarının resmi internet sitesinde hizmete sunulan elektronik yayınlar için ödenecek telif ve işlenme ücretleri ile bu eserlerin eser inceleme ücretleri, yayın ve ansiklopedi yazı kurulu üyelerine ödenecek ücretler ve bunlara ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır.” denilmektedir.

Söz konusu Yönetmeliğin yukarıda anılan 1’inci maddesinde öngörülen ve sayma yoluyla belirtilen basılı ve basılı olmayan yayınlar için ödenecek telif ve işlenme ücretlerine ilişkin olarak belirlenen ödeme usulleri ise yönetmeliğin değişik maddelerinde tek tek açıklanmıştır. Ders kitaplarına ilişkin ücretler 13’üncü maddede; dergi, gazete, bülten gibi periyodik yayınlar için ödenecek ücretler 11’inci maddede; ansiklopedilere ilişkin ücretler ise 12’nci maddede ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Aynı Yönetmeliğin ders notları için hesaplama yöntemi olarak kullanılan “Okul Ders Kitapları” başlıklı 13’üncü maddesinde; “….1) Ders kitaplarına ödenecek telif ücreti; okul öncesi, ilköğretim, lise ve dengi okullar, çıraklık ve yaygın eğitim kurumları ders kitapları için kitabın forma sayısı ile 6.500 göstergenin memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımından oluşan miktardır. Bulunan bu miktar beş yıllık okutulma süresi için bir kez ödenir….” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda öngörülen mevzuat hükümlerinde de açıkça görüleceği üzere, gerek Yönetmeliğin amaç ve kapsam maddelerinde gerekse ödenecek telif ve inceleme ücretlerini düzenleyen diğer maddelerinde ders notlarına ilişkin telif ücreti ödenmesini öngören bir madde ya da düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle, …………. Bakanlığı tarafından hazırlatılan ders notları için kitap gibi telif ücreti ödenmesi mümkün görünmemektedir.

Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarında, ders kitaplarının ders notu adı altında yazdırıldığını ve bu ders notlarının Açık Öğretim Kurumlarında okuyan öğrencilere dağıtıldığını ifade etmekle birlikte zımnen bu ödemenin yanlış yapıldığını kabul ederek, telif ve inceleme ücretlerini düzenleyen Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelik‘te değişiklik yapılarak ders notları için de telif ücreti ödenmesine yönelik değişikliklerin yapılması amacıyla Maliye Bakanlığı ile yazışma yaptıklarını belirtmişlerdir.

Sorumlular savunmalarında ders kitaplarının ders notu adı altında yazdırıldığını ifade etmiş olmalarına rağmen, 31/12/2009 tarih ve 27449 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliğinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı örgün ve yaygın eğitim kurumlarında okutulacak ders kitaplarının eğitimin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak niteliklerinin belirlenmesi, hazırlanması, incelenmesi, değerlendirilmesi, kabulü, uygunluk süresi, ilanı, yayımlanması, dağıtımı, inceletme ve inceleme usul ve esasları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Söz konusu Yönetmelik gereğince yazılı bir eserin ders kitabı niteliği kazanması için sırasıyla;

a) Belirlenen şekil ve içerik, usul ve esalarına uyularak yazılması,

b) Belirlenen usul ve esaslara uygun olarak teslim edilmesi,

c) Ön inceleme komisyonu tarafından gerekli incelemelerin yapılması ve uygun görülmesi,

d) Değerlendirme kurulu tarafından uygun görülmesi ve

e) Ders kitabı olarak okutulabileceğine ilişkin Talim ve Terbiye Kurulu kararının Tebliğler Dergisinde yayımlanması,

Gerekmektedir.

Ayrıca bu süreçleri tamamlayarak ders kitabı niteliğine kavuşan kitapların …………. Bakanlığına bağlı örgün ve yaygın eğitim kurumlarına dağıtılabilmesi için Yönetmelikte belirlenen usullerin (yarışma, sipariş, satın alma, yazdırma, özel kesimce hazırlama) birine uygun olarak Bakanlığın ihtiyaç bildirerek temin sürecini başlatması gerekmektedir.

Ancak yapılan incelemede, bu ders notlarının ders kitabı niteliğini kazanması için yukarıda belirtilen usul ve esasların hiç birine uyulmadığı, dolayısıyla bu ders notlarının kitap niteliği taşımadığı görülmektedir.

Yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile yapılan açıklamalar uyarınca, …………. Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin yılı içinde basılı olarak veya internet ortamında faydalanmaları için hazırlatılan çeşitli ders notlarına okul ders kitapları gibi telif ücreti ödenmesi sonucu neden olunan …………. TL kamu zararının;

………….’a,

ortaklaşa ve zincirleme,

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,

(Daire Başkanı …………. ile Üye ………….’…; “…………. Bakanlığına bağlı Açık Öğretim Kurumlarında okuyan öğrencilerin kullanımı için hazırlanan ders notlarına kitap olmamasına rağmen kitap gibi telif ücreti ödenmesi hususunda sorumlular göndermiş oldukları savunmalarında, ders kitaplarının ders notu adı altında yazdırıldığını ve bu ders notlarının Açık Öğretim Kurumlarında okuyan öğrencilere dağıtıldığını ifade etmişlerdir.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelikte ders notlarına ilişkin telif ücreti ödenmesini öngören bir düzenleme bulunmamakla birlikte, …………. Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin yılı içinde basılı olarak veya internet ortamında faydalanmaları için hazırlatılan ders notlarının kitap niteliğinde bulunmadığı gerekçesiyle ödenen telif ücretlerinin tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir.

Burada ihtilaf konusu, hazırlatılan ders notlarına ne tutarda telif ücreti ödenmesi gerektiği hususundadır. Alınan bu hizmet dolayısıyla ders notlarına ders kitaplarına ödenen telif ücretine kıyasla belirlenecek bir gösterge rakamı üzerinden bir ödemede bulunulması teklif edilebileceği gibi ders notlarına okul ders kitaplarına ödendiği gibi telif ücreti ödenmesi gerektiği de ileri sürülebilir. Dolayısıyla ihtilafın İdaresince yapılacak bir düzenleme ile giderilmesi gerektiği açıktır. Nitekim ilgililer Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelik‘te değişiklik yapılarak ders notları için de telif ücreti ödenmesine yönelik değişikliklerin yapılması amacıyla Maliye Bakanlığı ile yazışma yaptıklarını belirtmektedirler. Hal böyleyken konunun açıklığa kavuşturulmasını teminen Bakanlığına yazılması ileri sürülebilecekken ödenen telif ücretlerinin tamamının kamu zararı olarak hesap edilmesinde hukuka uyarlılık bulunmamaktadır.

5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesine göre kamu görevlilerinin sorumlu tutulabilmeleri için hem açık bir mevzuata aykırılığın bulunması, hem de bu kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinin bulunması gerekmektedir.

Bu itibarla, …………. Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin yılı içinde basılı olarak veya internet ortamında faydalanmaları için hazırlatılan çeşitli ders notlarına okul ders kitapları gibi telif ücreti ödenmesinde ilişilecek bir husus bulunmadığına karar verilmesi uygun olur.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı) oyçokluğuyla,

B) …………. Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin kullanımı için hazırlatılan ders notlarını incelemek amacıyla kurum içinden görevlendirilen kimselere hiçbir ücret ödenmemesi gerekirken inceleme ücreti ödendiği görülmüştür.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmeliğin “İnceleme Ücreti” başlıklı 17’nci maddesinde;

“Madde 17: (1) Yayımlanacak eserler, yayın kurulunun teklifi ve yetkili makamın onayı ile uygun görüldüğü takdirde, kamu kurum ve kuruluşu dışından görevlendirilecek bir veya birden fazla uzmana, incelettirilebilir.

(2) Bunlara inceledikleri eser için, sadece itibari sayfa adedine göre hesaplanacak telif ücretinin % 20'si kamu kurum ve kuruluşu tarafından inceleme ücreti olarak ödenir.

(3) İnceleme ücretini almaya birden çok kişinin hak kazanması halinde verilecek ücret aralarında paylaştırılır.” denilmektedir.

Aynı Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde ise;

“(1) Bu Yönetmelikte geçen;

……

f) Kamu kurum ve kuruluşu: genel, özel bütçeli kamu idareleri ve mahalli idareler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar ve fonları,

…..ifade eder.” hükmü yer almaktadır.

…………. Bakanlığı …………. Genel Müdürlüğü tarafından açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin basılı ve elektronik ortamda yararlanması amacıyla hazırlatılan ve temlikname ile telif hakları hazırlayanlardan alınan ders notları, basılı veya görsel olarak yayınlanmadan önce çoğunlukla yine ilgili genel müdürlük bünyesinde görev yapan öğretmenlere incelettirilmektedir. Bu inceleme için söz konusu öğretmenlere yukarıda belirtilen yönetmeliğin 17’nci maddesi dayanak gösterilerek inceleme ücreti ödenmektedir.

Ancak söz konusu Yönetmeliğin 17’nci maddesinde inceleme ücretinin sadece kamu kurum ve kuruluşu dışından görevlendirilecek uzmanlara ödeneceği ifade edilmiş, kamu kurum ve kuruluşunun tanımı ise 4’üncü maddede yapılmıştır. Anılan Yönetmeliğin hazırlanması sürecinde Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik gerekçesinde de 17’nci maddenin düzenlenme amacının kurum dışından inceleme ile görevlendirilen diğer kurum personeline ücret ödenmesi olduğu belirtilmiştir. Söz konusu mevzuat hükümleri ile Yönetmeliğin gerekçesi birlikte değerlendirildiğinde, ders notu incelemekle görevlendirilen …………. Bakanlığı personeline inceleme ücreti adı altında bir ödemede bulunulması mümkün görülmemektedir.

Diğer taraftan, kurum personelince yerine getirilen ders notu inceleme görevinin kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görev olarak tanımlanan kamu görevi niteliğinde bulunduğu açıktır. Dolayısıyla asli görev kapsamında gördürülmesi gereken bu hizmetler nedeniyle ayrıca bir ücret de ödenmemesi gerekmektedir.

Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarında, Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmeliğin inceleme ücretlerini düzenleyen ve inceleme ücretinin sadece kamu kurum ve kuruluşu dışından görevlendirilecek kişilere ödenmesine imkan veren hükmünü gözden kaçırdıklarını belirtilerek sorgu konusu fazla ödemeyi kabul etmişlerdir. Ancak savunmanın devamında, söz konusu kamu zararının ders notlarını inceleyen kişilerden tahsil edilmesi durumunda hizmetin fiilen alınmış olması nedeniyle ilgililer tarafından genel hükümler çerçevesinde yargı yoluna gidilebileceği ve devamında işlenmiş yasal faiz ve yargılama giderleri gibi ek yüklerle de karşı karşıya kalınabileceği belirtilerek kamu zararının kaldırılmasını talep etmekte iseler de; Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelikte inceleme ücretinin sadece kamu kurum ve kuruluşu dışından görevlendirilecek uzmanlara ödeneceği açık şekilde ifade edilmiştir. Dolayısıyla söz konusu kamu zararının ders notlarını inceleyen kişilerden tahsil edilmesi durumunda ilgililerin bu hususu dava konusu yapabilecek olmaları Sayıştay’ın tazmin hükmüne engel teşkil etmemektedir.

Yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile açıklanan gerekçeler doğrultusunda, …………. Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin kullanımı için hazırlatılan ders notlarını incelemek amacıyla kurum içinden görevlendirilen kimselere hiçbir ücret ödenmemesi gerekirken inceleme ücreti ödenmesi sonucu neden olunan …………. TL kamu zararının;

………….’a,

ortaklaşa ve zincirleme,

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,

(Daire Başkanı ………….’…; “…………. Bakanlığına bağlı Açık Öğretim Kurumlarında okuyan öğrencilerin kullanımı için hazırlanan ders notlarını incelemek amacıyla kurum içinden görevlendirilen kimselere hiçbir ücret ödenmemesi gerekirken inceleme ücreti ödenmesi sonucu …………. TL kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmekte ise de;

Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmeliğin inceleme ücretlerini düzenleyen 17’nci maddesinde inceleme ücretinin kamu kurum ve kuruluşu dışından görevlendirilecek uzmanlara ödenebileceği belirtilmekle birlikte, ders notlarını incelemek amacıyla görevlendirilen kişilerin kurum dışından olmadıkları gerekçesiyle ödenen inceleme ücretlerinin tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir. Diğer taraftan, hizmetin yerine getirildiği, ödemenin de hizmet karşılığı yapıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, angaryanın yasak olduğu ve hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağı anayasal olarak da güvence altına alınmıştır.

Bu itibarla, …………. Bakanlığına bağlı Açık Öğretim Kurumlarında okuyan öğrencilerin kullanımı için hazırlanan ders notlarını incelemek amacıyla kurum içinden görevlendirilen kimselere inceleme ücreti ödenmesinde ilişilecek bir husus bulunmadığına karar verilmesi uygun olur.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı) oyçokluğuyla,

Karar verildi.